El Correok zentsuratutako elkarrizketa. Ibai Atutxa.

By • Jun 19th, 2012 • Category: Azterketak eta Azalpenak

Ikasi berri dut, Kirmen Uriberen literatura marabillosoa zela esan izan banu, edo Kortazarren gaitasun kritikoak loratu izan banitu hor egongo nintzela: El Correoko “Territorios” gehigarri kulturalean. Orrialde osoa hartuko lukeen elkarrizketan. Baina ez, bi autoreon testuengana ezin da (egin nuen bezala) jarrera kritikorik hartu, eta horregatik elkarrizketa ez argitaratzea erabaki dute. Edo hobeto esanda, azken momentuan aldatu dute erabakiz, konfirmatuta baitzegoen pasadan larunbatean irtego zela, gero atzeratu eta azkenean zentsuratu duten arte. Eskerrak argitaratzeari uko egin baino lehen bidali zidatela hona ekarri dudan elkarrizketaren bertsioa.

Eta kontua da, nik neuk El Correo bezalako egunkari baten, zentsuraren bat imajinatzekotan beste arrazoiren batengatik izango zela esango nukeela hasieran. Estatu espainolak terrorista euskaldunaren irudi jakin bat sortzen duela esateagatik, edota autodeterminazioa eta independentzia alternatiba bakar gisa aurkezteagatik, ez dakit, baina ez bi norbanakoren iritziak ez konpartitzeagatik. Konpartitzen ez ditudan iritzi horietan ote dago kontua?

Badakigu gainera ni ez naizela horrelako zerbait gertatu zaion lehenengoa, ezta bigarrena ere. Azkena ere ez naiz izango noski. Ezertaz eztabaidatu baino, hobe da isiltzea herri honetan, planteamendu kritikoa desagertuko balitz bezala. Zoritxarrez, literatur kritikak, literaturgintzak eta pentsamendu kritikoak Euskal Herrian duen osasunaren berri ematen digu horrek.

Bukatzeko, gaur gehiago miresten dut euskal kritikarien (benetan kritikoak direnen) lana. Baita euskal komunikabide batzuen jarrera era berean kritikoa. Ez dira gutxi eta animo guztiei, ni banoa hemendik urrun eta.

Behekoa da elkarrizketa. Nire iritzia eman behar badut, ez dut uste ez argitaratzeko besteko iritziak ematen dudanik, baina tira

Ibai Atutxa

«Euskal literatura kanonikoak Estatuaren menpeko subjektu bihurtzen gaitu».

 Ibai Atutxa ikerlariak euskal literatura kanonikoaren kritika ausarta egiten du “Kanonaren gaineko nazioaz” liburuan.

EL CORREO

LITERATURA

IRAITZ URKULO

 Ibai Atutxa (Galdakao, 1984) euskal filologoa da. Bartzelonan Literatura Konparatua eta Filosofia Garaikidea masterrak egin ondoren, egun doktoregoa burutzen ari da Valentzian. Prestakuntza akademiko sendoaren erakusgarri, 2011an “Tatxatuaren azpiko nazioaz” saiakera liburua argitaratu zuen. Diptikoaren beste zatia aurkezten digu gaur, “Kanonaren gaineko nazioaz” (Utriusque Vasconiae, 2012). Bere lanaren ekarpen nagusia euskal literatura kritikan jorratu gabe zeuden ikerketa lerro eta metodologia berriak proposatzean datza.

Liburuan literaturak euskal subjektuaren eraikuntza baldintzatzen duelako hipotesitik abiatzen zara.

Hizkuntzak, hitzek ez dute berezkoa den esanahirik, guztiz kontrakoa baizik, adiera barreiatuta eta errepikapenez hartu eta emango zaie. Horregatik ezinbestean ulertu behar dira duten izaera sozial, ideologiko eta eraikitzailearen barruan. Guk geuk geure burua eta inguruko errealitatea hizkuntzaren bahetik pasatuta ezartzen dugunez, gu geu eta errealitatea bera baldintza horien menpe egongo gara. Literaturaren oinarrian dago hitza, hizkuntza, eta ondorioz literaturak nola edo hala izan arazi egiten gaituela ulertu behar dugu.

Bi euskal obra kanoniko aztertu dituzu: Bernardo Atxagaren “Ziutateaz” eta Kirmen Uriberen “Bilbao-New York-Bilbao”. Zeintzuk dira lanok azalerazten duten euskal nortasuna?

Biak obra kanonikoak dira autore kanonikoek idatzi dituztelako. Hau da, bien arteko ezberdintasun nagusia da “Ziutateaz” Atxaga “Obabakoak”-ekin kanonizatu baino lehenago idatzita dagoela, eta “B-NY-B” kanonaren parte izateko sortuta dagoela beren-beregi. Daukan estilo kafkiarrari esker, “Ziutateaz”-ekin egungo Estatu espainiarraren egitura zapaltzaile eta baztertzailea uzten dut agerian. “B-NY-B”-k berriz, hainbeste saldu zaigun modako postmodernitate horrekin, Estatu egitura hori errepikatu eta iraunaraziko duen euskaldun menperatu eta otzan bezala eraikiko gaitu. Azkenean, ideologia politikoa, literarioa, estetikoa, estilistikoa…. nola bereizi?

Atxagak “Ziutateaz”-en Estatuaren egituraren babesean euskal terroristaren irudia bultzatzen du.

“Ziutateaz”-ek Estatu-nazioaren egitura ulertzeko tresnak eta esperientziak emango dizkigu. Irakurketatik ondorioztatu dudana da Estatu espainiarraren egiturak beharrezko duela terrorista euskaldunaren irudi jakin bat. Are gehiago, euskaldun guztiak terrorista izateko susmagarri egiten gaitu. Ikuspegi horretatik ere kondenaren logikak argi berriak hartzen ditu. Estatuaren autonomiazko egiturak baldintzatzen duen sorkuntza denez, halere, ez dizkigu Estatu zapaltzailearen aurka egiteko tresnarik emango.

Uriberen eleberriari buruzko lehen azterketa sakona egin ondoren, Jon Kortazarrek “Bitartean New York”-en idazlea goratzeko darabiltzan argudioak ezeztatzen dituzu.

Uriberen eleberriaren arrakasta medio eta instituzio ezberdinetatik jaso duen bultzada etengabearen ondorio izan da, ez gehiago. Horien artean “Bitartean New York”-ek emandakoa. Liburuan “B-NY-B” goratzeko erabili izan diren argumentuak serioski hartu ditut, eta nik uste, argi eta garbi utzi dudala eleberria ez dela, gelditu barik saldu izan zaigun legez, postmodernoa, likidoa, errizomatikoa, berritzailea eta ez dakit zer gehiago. “B-NY-B”-k erdi aroan egiten zen moduan, naturalak izango balira bezala, axioma unibertsalak ematen dizkigu. Nire ustez, ideologikoki zalantzagarriak direnak.

Zer pentsatzen duzu “Bilbao-New York-Bilbao”-k ezartzen duen ideologiarik gabeko eredu apolitiko eta euskaldunoi buruzko irudi onberaz?

Horixe da arazoa: ideologiarik izango ez balu bezala saldu zaigula. Neutroa dela. Apolitikoa. Soilik estetikoa. Baina mozorro postmodernoarekin hitz egiten duena Estatu espainiarra da. Edo are okerrago, zapalkuntza eta bazterketa onartuko duen menpeko euskaldun otzana.

Artea artearengatiko euskal kanon literarioa berrikusteko beharrizanaz ohartzen duzu.

Artea artearengatiko doktrinak balio literario eta estetikoak zerutik erori balira bezala erakusten dizkigu. Baina esan dugu jada ezin dugula literatura bere oinarri sozial, ideologiko eta eraikitzailetik bereizi. Balio estetikoak ere oinarri ideologikoz baldintzatuta daude, eta liburuan erakutsi nahi izan dut doktrina horrek botere ardatz hegemonikora baldintzatzen duela sorkuntza eta irakurketa. Hau da, ezarritako Estatu-nazio inperialisten menpe uzten duela bai literatura eta baita duen balio performatiboa ere.

Egungo euskal literaturak inguruko Estatuei subordinatutako subjektu euskalduna eraikitzen badu, nola egin aurre?

Liburuaren amaiera aldera ateratzen dudan ondorioa da irtenbide bakarra autodeterminazio eta independentziatik igarotzen dela. Gakoa sorkuntza bide berri horietan egungo Estatuaren egitura zapaltzaile berdina ez errepikatzean datza. Eta hor dauka literaturak, hizkuntzak asmatzeko gaitasuna, ez soilik gaien aldetik, egitura eta balio estetikoen aldetik ere formula berriak eskaintzeak, idazkera berritzaileek, estilo planteamendu apurtzaileek inguratzen gaituen mundua artikulatzeko bide berriak ezar ditzakete. Lotura zuzena baitago horien eta eraikitzen dugun subjektuaren artean.

Zeintzuk dira euskal literatura kanonean finkaturiko euskalduntasunaren definizio bakar eta higiezinaren aurrean dauden aukerak?

Kanonaz nola edo hala apropiatu beharra dago. Norbanako bakoitzak bere kanona duela esaten denean edota balio estetiko puruen araberako kanona ezartzen dugula aitortzean onartu egiten ditugu argumentu horiek berekin dakartzaten baldintza ideologiko eta subjektu-eraikitzaileak. Kanonak, gustatu zein ez, komunitate jakin bati egiten dio erreferentzia, iragan batean egonkortuz, orainaldira ekarriz eta etorkizun konkretu bati begira jarriz. “Tatxatuaren azpiko nazioaz”-en aztertu nituen Hertzainak eta Itxaro Bordaren testuak bazterrean daude. Bazterrotan bilatzeak ez dakar diskurtso apurtzailearekin topo egiteko bermerik, baina pentsa daiteke errazagoa dela horien artean bilatzea. Dena dela, ez dut dudarik zentrotik hurbil ere badagoela harribitxirik eta azken boladan izan gara horren testigu.

(Galdakao, 1984) Euskal filologian lizentziatua. Literatura konparatuan masterra Universitat Autònoma de Barcelonan. Filosofia Garaikidean masterra bukatzen ari da orain, 452ºf aldizkariko zuzendari eta erredakzio kontseiluko kide lanetan dihardu, eta Literatura eta identitate kontuak jorratzen ditu.
Email this author | All posts by

15 Responses »

  1. Kirmen Uriberen liburua zilkokeria postmodernoa iruditu zitzaidan, idazlearen istorio eta pasadizo minimoak autokonplazentzia handiaz kontatzen dituena, literaturan jendartearen minak eta grinak bilatzen dituen irakurlearentzat interesik gabekoak. Ez da kasu bakarra, euskarazko gazteen literaturan gauza bera gertatzen baita beste batzuengan, berdin ezkertiar edo eskuindar, berdin abertzale edo ez. Alta, egia da medio eta erakunde askok Uribe bezalako idazleak kanonizatu dituztela eta ez besteak, eta zentsuraren erabiltzeak berak kontsentsu bat (estrategia bat?) erakusten duela. Atutxaren elkarrizketa argitaratzea eskergarria da.
    Berriz, kritiko gertatzen naiz Ibai Atutxaren baieztapen baten aurrean, hauxe alegia: “Liburuaren amaiera aldera ateratzen dudan ondorioa da irtenbide bakarra autodeterminazio eta independentziatik igarotzen dela. Gakoa sorkuntza bide berri horietan egungo Estatuaren egitura zapaltzaile berdina ez errepikatzean datza.” Ez naiz batere segur sorkuntza literarioaren arazo nagusia Estatuaren bandera edo egitura denik; gehiago dena, egungo literaturgintzan modeloak eta bideak (editorialak, ekonomikoak…) oso unibertsalak dira, estatuen gainetik pasatzen diren estrategia globalizatzaileek sortuak. Sorkuntza kontrolatu edo baldintzatu dezaketen botereen aurkako mesfidantzan eta borrokan oratzen da literatura, eta Euskal Estatua irtenbide bezala aurkeztea oso erredukzionista iruditzen zait. Hertzainak eredu…

  2. Ibai Atutxaren elkarrizketa irakurri ondoren uste dut Vocentore zentsura gehienbat arrazoi politiko eta ideologikoengatik dela, ez dakit horretaz gainera, iritzi literarioengatik ere den. Bestalde, oro har, eta ulertzen dudan heinean, nahiko ados nago Ibaik dioenarekin

  3. ARGIAk notiziaren berri eman du:
    http://www.argia.com/albistea/el-correo-egunkariak-elkarrizketa-bat-zentsuratu-du-kirmen-uriberekin-kritiko-agertzeagatik

  4. Eskerrik asko Emilio eta Roberto erantzutearren. Azken finean horixe baita helburua, eztabaida sustatzea isildu beharrean.
    Emilio, ados nago neurri handi baten diozunarekin, baina estrategia globalizatzaileen eta estatu egituren artean ez nuke nik halako oposizio erradikal bat egingo. Are gehiago, egungo estaturen egitura bera estrategia global horiek baldintzatzen dutela esango nuke. Diferentzia beraz gradu diferentzia litzateke eta izaerazkoa. Azken finean, estatua da oraindik gaur egun, mundu globalizatu eta transnazionalizatu honetan ere, gizarte zibilaren mugak markatzen dituena. Baina aldi berean estatu egitura, gaur egun bizi duguna, estrategia globalen bitartez dago diseinatuta.

    Beraz, salatu nahi izan dudana da gure kanonak estatuaren egitura zapaltzailea errepika arazi egiten digula, komunitate euskalduna posizio subordinatuan jarrita (bere burua subordinatzen duenean). Eta irtenbidea estatu egitura sapaltzailea ez errepikatzean datzala. Noski, irtenbide honek kontuan hartu behar ditu zuk ekarri dituzun estrategia global horiek baldintzatzen dutela estatua bera. Estrategia horiek errepikatuko dituen edozein estatuk oraingo zulo berera eramango gaitu. Ondorioz, proposatzen dudanean (eta noski proposamen bat da gehiagoren zain) autodeterminzaio eta independentziatik igaro daitezela literatura berriaren formak (edo zaharraren irakurketak) ez da estatuaren defentsatik abiatuz, haren sakoneko kritikatik baino. Onartzen dudana da lekune estrategiko bat behar dela globalizatuak eragindako estatuz sortutako mundu globalizatu honetan. “Estatu” (mota) berri bat. Lekune horren diseinua pentsatzea beste bat izan behar dela diot. Baina beharrezkoa aldi berean. horregatik zuk aipatzen duzun hertzainak eta baita itxaro borda ere hartu nituen lehenengo liburuan borroka eredu. Eta era berean hartuko nituzke Mallarme eta Ducasse egitura esentzialistekin akabatu egiten dutelako biek ala biek. Eta baita beste asko ere, noski.

    Ez dakit gehiago nahastu ditudan gauzak, egun osoa egin dut bidean eta lur jota nago, baina tira, banituen eztabaidari jarraipena emateko gogoak.

    Roberto, esan didatena izan da bi autore horien aurkako kritikek ez dutela lekurik egunkari horretan. Diozun legez, arrazoi literario ideologiko eta politikoak nahas nahasirik, ezin banatu gabiltza guzti honetan. Banadu beharrik (posibilitaterik) ere ez dagoela esango nuke.

  5. ZENTSURA dela-eta, badago norbait esango didanik Etxepare Institutukoek zergatik ez duten onartu nire proposamena? Kontuz: Amorrua bai, baina no big ego hemen! Badakit ez dela munduko proposamen fin-finena, ezta gutxiago ere. Baina hala eta guztiz ere, eta parte-harleen kredentzialak kredentzial, hainbesterainoko da ala bazterretako euskaldunen subordinazio etnikoa gozatzeko gogoa / sintoma? Hainbesteraino ‘desagertu’ behar dugula proposatzen dugunon tesiak horren modu burdoan baztertzen saiatzeko? Jakintza kritikoa! Tolerantzia! Pluralismoa! Bestearen ikuspegiak errespetatu egin behar ditugu!…Benetan: derrigorrezko diren liberaltasun plantak egin egiten ditu, baina EHko subjektu etniko subordinatua oso gaixorik dago! Benga, denok Lacanen sofa-dibanera!

    Imanol Galfarsoro
    XV Forum for Iberian Studies
    National Identities at the Intersection: Literature and Visual Media
    Faculty of Medieval and Modern Languages
    University of Oxford
    20 – 22 June 2012
    Call for Papers: Closing date for abstracts: 3 February 2012.
    fis@mod-langs.ox.ac.uk (re: Iberian Forum)

    ABSTRACT
    Multiculturalism reloaded or the Politics of Jouissance: The Other as (Lost) Object of Desire

    This paper considers some aspects of Jaques Lacan’s theory pertaining to the notions of gaze and voice together with Slavoj Zizek’s theory of the political ‘proper’. These two theoretical approaches combined are relevant to better understand the workings of what we name as Militant (radical) Managerial (liberal) and Market (consumer) Multiculturalism. The paper addresses several separate but interrelated questions: (i) the issue of radical multiculturalism’s (lost) political voice, (ii) the nature of the para-political desire that liberal-multiculturalism invests on the consumption of otherness; (iii) the dominant post-political administrative order which ultimately regulates the (lack of) voice of the subordinate other (migrant workers, national/cultural minorities, first (indigenous) peoples…); and (iv) the need thus, from a self-proclaimed open, cosmopolitan and universalist perspective, for the other to be framed through the arche-politics of ‘communitarian’ particularist closure. For, in turn, it is argued, this enables a full yet ambiguous enjoyment of cultural difference. Methodologically, Lacan’s schema presented to us through the knot theory of the Borromean rings is instrumental to address these dimensions of multiculturalism. In other words, the internal modes of overlapping that take place in such rings and knots illustrate how such ultimately hierarchical relationship between dominant and subordinate cultures works at the interstices of the Real, the Symbolic and the Imaginary dimensions of Lacanian theory. In addition, these dimensions or registers can be further discussed within the context of the various levels of multiculturalism already alluded to: militant-radical (civil society / Politics / [S]); managerial-administrative (state / Post-politics [R]); and economic-consumer (market / Para-politics / [I]). The combined effects of these individual elements thus allows us to mobilize the fourth dimension of Arche-political closure by which the majority / dominant culture ‘enjoys’ subordinate culture in a radically ambiguous / ambivalent way: jouissance of the other as both desire and trauma – the enigma / stigma paradigm of exotization and demonization. The material presented here aims at establishing a productive summary synthesis largely extracted from, and based on four years of research (still ongoing) on the questions of, and relationships between multiculturalism, identity politics and the theme of universalism understood as impossible but necessary. The theoretical framework and analysis used in this paper blend here with concrete empirical references to the Basque case within the contexts of Spanish and French (cultural) politics.

  6. Oso akusazio latzak egiten dituzu, Ibai, eta gero ez dituzu justifikatzen batere.

    Alegia, badirudi argi dagoela zure elkarrizketa azken unean zentsuratua izan dela (eta ni horren kontra nago), baina bi pertsona aipatzen dituzu errudun gisa, izen eta deitura, eta ez duzu inongo froga, ezta zantzurik ere, aurkezten. Suposizio hutsak bakarrik, eta nahiko mengelak gainera.

    Badirudi sinestu behar dizugula, eta kitto. Ez da serioa.

    Emilio aspaldiko lagunari: beharbada egia da egia da “medio eta erakunde askok Uribe bezalako idazleak kanonizatu dituztela eta ez besteak”, baina nondik ondorioztatzen da “zentsuraren erabiltzeak berak kontsentsu bat (estrategia bat?) erakusten duela”? Hori egia izatekotan, ez euskal literaturan bakarrik, baizik eta mundu mailako literaturan litzateke egia, euskal literatura honez gero (zorionez!) nahikoa literatura arrunta eta “normala” baita. Zertaz kexatzen zara, bada? Gizarte kapitalista batean bizitzeaz? Garai batean esaten genuen euskal literatura normal eta homologagarri bat nahi genuela, Frantziakoa edo Espainiakoa bezalakoa (adibidez). Eta orain, Frantzian edo Espainian bestsellerak direnen pareko nobelak agertzen direnean gurean (adibidez, Uriberena), kexatu egiten gara? Alegia, neuk ez dut konspirazio baten zantzurik ikusten, normaltasuna baiizk. Besterik da normaltasun horren ezaugarri batzuk ez zaizkigula batere gustatzen (niri ere ez).

  7. Kontuz Pruden, kontuz, eta irakurri astiro nik idatzikoa. Nik ez dut inondik inora ere esan Uribe edo Kortazar daudenik zentsuraren atzean. Ez ditut haiek seinalatu inondik inora ere “errudun” (zuk diozun bezala) gisa. Nik esan dudana izan da El Correok zentsuratu duela. Arrazoia, hori bai, bi autoreon idatzienganako jarrera kritikoa erakusteagatik izan dela utzi dut argi. Telefonoz eta mail bitartez izan dut arrazoiaren berri, eta aipatzen dut: “Jon Kortazar eta Kirmen Uriberi buruz modu ‘desegokian’ hitz egiteagatik atzera bota dizute”. Hain zuzen ere kritika pertsonala barik, instituzioenganako kritika da nik egin dudana, gure sistema literarioak nola funtzionatzen duen ulertzeko lagun diezagukeena.
    Kontuz beraz, berriro diot, zuk zeuk egiten dituzun akusazioekin Pruden. Zure akusazioaren mengelkeria, nik idatzitako testua (are titulua bakarrik) irakurrita soilik agerian geratzen baita . Eta baita, errespetuz esan behar dut, zuk esandakoaren seriotasun falta. Hori bai, sinestu zuk nahi duzuna.

  8. Tira, mutila, ia txiste bat egiteko zorian egon naiz zure “kontuz” horiekin (hiru aldiz), baina konturatu naiz herri hau ez dela mota horretako txisteetarako lekurik aproposena.Ahaztu dezagun, bada, eta kitto.

    Harira joanda, hau da nire iritiza: gauza bat da jasan duzun zentsura salatzea (eta horretan bat egiten dut zurekin) eta beste bat, oso desberdina, testuinguru horretan bi pertsona aipatzea. Hortik aurrera, norberak aterako ditu bere kontuak. Zeren kritikak entzuteko erakusten diguzun jarrera ikusita, agian hobe nork bere kontuak ateratzea, eta bake santua.

    Ez dut arrazoirik zure laguna izateko, baina ez da zure etsaia izateko ere. Beraz, bego kontua horrela niri dagokidanez.

  9. Lasai Pruden, txisteak egin nahi beste. “Kontuz” erabili dut bai, hiru aldiz, hain justu iruditu zaidalako oso kontu gutxirekin eta forma oso agresiboan erantzun zenuela. Tonuan eta edukian, bietan, frenoa bota behar zela iruditu zitzaidan (gaizki irakurri badut barkatu). Baina tira, barre lasai egiteko ere ez dut arazorik.

    Zentsuraren salaketari dagokionez. Hain zuzen ere zentsuraren arrazoia iruditzen zait niri dela aipagarriena. Espaziorik ez zegoela, edo azken momentuan beste zerbait interesgarriagoa agertu zitzaiela esan izan balidate, ba begira, ez da argitaratzen eta kito. Baina eman didaten arrazoia izan da bi autoreren lanei buruzko iritzi kritikoa erakusteagatik ez didatela argitaratu. Iruditzen zait zerbait esatekotan, horrek duela mamia. Informazio hori da, Uribe eta Kortazarren lanak gizarteratzeko orduan, irakurlearen harrera borondatez eta kontzienteki baldintzatzen duena eta irakurketa bakar bat ezartzen saiatzen dena. Gainera, “Kanonaren azpiko nazioaz”en tarte luze bat ematen dut “B-NY-B”ri buruz komunikabideetan egin diren kritikak analizatzen, eta niri gertatutako honek kontuari argi pixkat botatzen diola esango nuke.

    Bestalde, nire lanari eta ikerketari buruzko kritkak, guztiak onartzen ditut. Eskatu egiten ditut. konstruktiboak, destruktiboak… denak. Badakit nirea irakurketa bat besterik ez dela, arrazoi guztia ez daukadala inondik inora ere, eta eztabaida sortzeko balioko badute ba mila bider hobeto. Nire iritzia aldatzeko ez dut arazorik, okerra dela ikusten badut edo ikustarazten badidate. Zuk ere egiteko kritkarik baduzu, aurrera mesedez, benetan eskertuko dizut eta.

    Baina lehenengo mezuaren aurrean erakutsitako jarrera ez dut uste lekuz kanpo egon denik, aditzera eman duzulako (edo hori iruditu zait niri behintzat) inolako justifikaziorik gabe eta kalte egiteko helburu soilarekin argitaratu dudala kontu hau. Eta hori, oraindik zalantzarik balego, ez da horrela izan. Erraz ikus daiteke tonu ezberdintasuna emandako beste erantzunetan eta guztiak ez dira agertu nire tesiaren alde. Dena dela, berriro diot gaizki ulertuak barkatzeko.

    Eta noski, etsaitzat ere ez zaitut. Ezagutzen dut zure lanaren zati bat eta gustatu egiten zait. Hori da esan dezakedan bakarra. Bego, beraz, kontua horrela bai.

    Bide batez, Kortazar eta Uriberen etsai ere ez naiz sentitzen. Lehenengoarekin, nik dakidala behintzat, erlazio adiskidetsua dut; bigarrena ez dut ezagutzen (kafe bat hartu nahiko balu “B-NY-B”z hitz egiteko, ni behintzat, prest nengoke). Lehen esan bezala, instituzioen kritika da egin nahi dudana eta ez pertsonala. Uste dut, gainera, gure sistema literarioa ezgautzeko nahiko informazio interesgarria dela. Are gehiago, agian, haiei ere interesgarri egingo zaie (ezagutzen ez badute) komunikabideren batek beren obrarenganako hartzen duten jarrera ezagutzea.

  10. Eskertzen dizut gaizkiulertuak argitzeko egiten duzun ahalegina eta niri dagokidanez ez dago ezer barkatzeko. Alderantziz, barkatu nire hitzak behar beste galgatzeko lana ez hartu izana, ziur aski arazo bat ebitatuko genuen. Dena den, agian lasaiago jardun gaitezke aurrerantzean.

    Hasteko aitortu behar dut nahiko modu mugatuan ulertzen dudala zeuk eta webgune honetako beste hainbat kidek (goiko Galfarsorok, adibidez) erabili ohi dituzuen arrazoibideak. Horrek adierazten duena, funtsean, nire ezjakintasuna da, noski, baina zeuen aldetik ere ahaleginentxo bat eginda modu estandarragoan idazteko inor ez litzatekeela aterako galtzaile. Adibide bat jarriko dizut: ni guztiz ados nago Euskal Herriaren autodeterminazio eta independentziarekin (zeuk EL CORREOko artikulu zentsuratuan planteatzen duzunari segituz), baina ez dut ikusten zer harreman duen horrek literaturarekin, ez Atxagaren kasuan, ez Uriberenean, ez beste ezeinetan ere (kasurako, Izagirre edo Sarrionandia). Estetizismo huts batzen defenditzaile ote naiz? Tira, gustatzen zait Oscar Wilde, baina inoiz ez naiz berarekin identifikatu…

    Alegia, Oscar Wilde oso idazle ona da, Irlanda kolonizatuaren idazle arketipikotzat aurkeztu badaiteke hori (nahi duenak material ugari aurkituko du hori egiteko; berdin Joyce, eta abar). Honekin ez dut iradoki nahi Uribe Wilderekin erkatu behar dugunik, noski, baina agian bai Murakamirekin. Beste modu batean esanda, agian Uriberen arrakasta ulertzeko lehenengo eta behin Murakamirena ulertu behar dugu…

    Ideia bat da, xinplekeria bat nahi baduzu, baina ni erosoago sentitzen naiz gauzak horrela planteatuta, ezen ez “Estatuaren egitura zapaltzailea” glosatuz. Hor galdu egiten naiz.

    Ondo izan.

  11. Hitza hartzen dizut aurrerantzean guzti honetaz lasaiago jarduteko. Gakoetako bat eman duzulakon nago eta da literatura modu ezberdinean ulertzen dugula. Ideia interesgarriak irten daitezke horrelako elkarrizketatik.
    Idazkerari egiten didazun kritikan baduzu arrazoirik, eta ez da lehenengo biderra esaten didatena. Hortik ere eztabaida interesgarria atera dezakegu, testu zientifikoaren estiloaz ere egon badago eta zer esanik.
    Ziur nago izango dugula guzti honetaz lasai hitz egiteko tartea.

    Ondo ibili

  12. Pruden Gartzia dear oh dear! Zer xauk? Baina exuau txantxikuz berba ingo, estandarrez ingo xuau, estandarrez! Galfarsorori buruz bi gauzatxo, bat aipatzen duzun goikoari buruz (5. erantzuna) ta bestea, lotuta, hizkuntza kritikoa edo akademikoa edo zientikfikoa edo denadelakoaren ditxosozko estandartasunari buruz!

    1/ Galfarsorok goiko hori txantxa askoz eta piskat nazkatuta idatzi zuen. Hori badakit, tipoa nahikoa ondo ezagutzen dudala uste baitut, eta badakit, gainera, testuak eta artikuluak eta liburak idazten dituenean bere buruaren oso ikuspegi instrumentala duela, inolaz ere ez fundamentala edo. Horregatik, oraintxe bertan bukatu duen multikulturalismoari buruzko 400 orrialdeko tesiaren abiapuntua Claude Lévi-Strauss-en zita bat (ingelesez) da:

    “I have the feeling that my books get written through me and that once they have got across me I feel empty and nothing is left. […] That is, my work gets thought in me unbeknown to me. I never had, and still do not have, the perception of feeling my personal identity. I appear to myself as the place where something is going on, but there is no ʻIʼ, no ʻmeʼ. Each of us is a kind of crossroads where things happen. The crossroads is purely passive, something happens there. A different thing equally valid happens elsewhere. There is no choice, it is just a matter of chance” (Myth and Meaning, 1978/9: 8)

    Aipamen hau adierazgarria da prozesu intelektualari buruz baten jarrera zein den erakusteko. Galfarsorok ez du ego edo ni partikularrik, jakintzarekin lotuta dauden gauzetaz ari denean bederen. Aldiz gauzak gertatu egiten zaizkio eta zelan ez dakien zer gertatzen den beste leku batzuetan bada gauzen kontingentzien neurria ondo hartuta dauka. Gero, beste gauza bat da, noski, gauza batzuetaz enteratzen denean eta orduan bai, zeozer bidezkoa ez dela iruditzen bazaio, badaki ez daukala baliabide asko eta badaki ez duela eragin asko, baina protesta egiten du. Horregatik, proposamen bat aurkezten duenean euskal ikasketen inguruko kongresu batean 5 urteko lanaren emaitzen berri emateko, eta enteratzen denean ezezko erabakia nondik etorri den, bada iruditzen zaio hori ere ZENTSURA dela; agian gainera Ibai Atutxari elcorreos-ekin gertatu zitzaiona baino modu askoz ere errotikoagoan…

    Baina orduan 2/ demagun nire ponentzia ez onartzeko benetako arrazoia ez zela izan idatziz jaso nuena, (alegia ez nindutela onartzen baina ez zuela zer ikusirik nire proposamenaren kalitaeratekin baizik eta antolatzaileek jasotako proposamen kopuru handiarekin) eta demagun, aldiz, zentsuraren benetako arrazoia zuk aditzera ematen duzuna dela, alegia: ulergaiztasuna, jakintzaren presentazio modu standarra ez erabiltzea etc etc [kontuz ;o) Pruden, ez nabil esaten zure esku balego zure erabakia aurkezpen bat zentsuratzea izango litzatekeela, ez dakit, demagun piskoanalisiaren hizkuntza-edo ez zaizulako guztatzen; ez, hori egin beste batzuek egin dute, Etxepare Institutuan erabakiak hartzeko ardura zutenek, hain zuzen ere].

    Dena dela, baina, kontua testuen iluntasuna-edo baldin bada, gauza bat esango dizut. Hor ez ditut Ibaik hartzen dituen prekauzioak hartuko! Hau da: ni neu ez naiz plantak egiten ibiliko forma dela eta mamia dela edo zer nahi. Bai, zuk onartzen duzun bezala, arazoa zurea da eta bakarrik zurea. Eta nik berriz zera galdetuko dut: zein standarrari buruz ari zara? Hemen hizkuntzen inguruan EHan erabiltzen dugun argudioa erabiliko dut konparazio gisa: Bi hizkuntza erabiltzen ditugunok (euskara / espainola…) aberatsagoak gara hizkuntza bat bakarrik hitzegiten dutenek baino. Bada akademiaren hizkuntzarekin, are eta gehiago giza zientzia eta humanitateen hizkuntzarekin, berdin berdin.

    Begira, jendeak esaten du erraza dela gauza akademiko hauetaz euskaraz argitaratzea. Ederto,bada hori izango da zuk aipatzen duzun tankera estandarra erabiltzen dutenentzat zeren nire “Nomodalogia Subalternoak”, 2005an argitaratu zena, ia 10 urte borrokatu ondoren lortu nuen kaleratzea. Baina tira, kontua da, igual oraindik gaur egun ere kritika post-koloniarraren eta abarren hizkuntza kritikoa ez dela ‘normala’ EHko giza zientzia eta humanitate sailetan. Bale, ba badakizu zer? Hori zuen problema da! Nik bi hizkuntzak hitzegiten eta ulertzen ditut, zuk zure estandarrean idazten dituzunak eta besteok idazten dugun estandarra.

    Eta esaten dudanean ,besteok idazten dugun standarra’ zera esan nahi dut.Ez dakit Ibai ados egongo den, badakit Joseba Gabilondo, adibidez, ez dagoela, baina nire ikuspuntua da, aspaldikoa gainera, kritika post-koloniarra bera akademia anglosaxoian standarra bilakatu dela, ‘canon’a alegia eta horregatik idatzi nuen azpiko hau orain dela zenbait urte:

    “Without risking a hasty overstatement poststructuralist and postcolonial studies have become now a new canon. However, the very discursive radicalism nurtured conceals a rather more modest political agenda. Or does anybody believe it is somehow possible to develop a consistent political and cultural critique on the airy weight of some, literally, empty signifiers? Please, insert the word ‘empowerment’ don’t forget to mention ‘subversion’ and ‘carnivalesque reversal’, challenge eurocentric binary oppositions, somewhere along the line use notions such as dystopic, nomadic, and de-essentialise… and for the title of your final dissertation emulate the legendary British working classes traditional dish by coming with something like “place, space and gaze of …” ( http://criticalstew.org/?p=438 [Enjoy your symptom… on the edge of the void (II)]

    Orduan hori: gauzak ez dira nahastu behar. Ikasi ikasi ikasi. Nice to meet you!

  13. Barkatu baina zehaztapentxo bat badazpada ere: kritika post-koloniarraren eta abarren (ikasketa kulturalak, post-strukturalismoa, post-marxismoa, ikasketa chicanoak, queer ikasketak…) status akademikoarekin ados egon ala ez, edo kritika post-koloniarra ‘canon’ berria dela onartu ala ez, suposatutzat ematen dut mundu guziak dakiela kritika egiteko modu horien hizkuntzak azkenengo hiruzpalau hamarkadetan erabili izan direla.

  14. Imanol, ez dakit ondo nola erantzun.

    Alegia, uste dut garrantzitsua dela elkarren fede ona aitortzetik hastea, gero esango diren gauzak ondo ulertuak izan daitezen. Beraz, nire fede onean fidatzen zarela emanik:

    1) Ez dakit zer gertatu zaizun Etxepare Institutuarekin. Badirudi esaten duzunaz baino datu gehiago dituzula, erabili ezin dituzunak. Ulertzen dut zure mina, baina hortik aurrera ezin dut ezer esan.
    2) Nik ez dut arazo berezi bat zuri (edo Ibairi) ulertzeko, zuen ildoan (eskolan, “kanonean”…) idazten duten askori (guztiei?) ulertzeko baizik. Apalki aitortzen dut. Baina, era berean, susmatzen dut ez naizela bakarra, eta apur bat hausnartu beharko zenuketeela horretaz. Apalki diot, baina irmoki.
    3) Nire arazoa ez da zuri (edo Ibairi) ezin ulertzea, zuen testu batzuk ezin ulertzea baizik. Gogoan dut duela hilabete batzuk serie bat idatzi zenuela webgune honetan bertan marxismoari buruz (bi edo hiru atal, orain ez dut gogoan), eta arazorik gabe irakurri eta ulertu nituen (hala uste dut). Baina hasten zaretenean literaturaz…
    4) Zure kasuan, gainera ohitura handia duzu ingelesezko aipuak tartekatzeko. Ondo egina. Baina kontua da neuk ingelesa irakur badezaket ere, nekez ulertzen dudala. Adibidez, zer da : “the legendary British working classes traditional dish”? Hitzak ulertzen ditut, zentzua ez, erreferentziak falta zaizkit. Jakina, nire arazoa da, argi eta garbi, baina erreferentzia horiek euskaldun irakurle gehienoi falta bazaigu, zer? Ez dizu hausnarketa bat eragiten?

    Neu pe pozten nauk.

  15. Ederto Pruden: bai ba, ez naiz fidatuko ba! 1/ hor utziko dugu 2/ eta 3/ pozten naiz hala izatea eta somatzen dut ez dituzula gauzak pertsonalki hartu. Horrek ere pozten nau ze a/ divak gorrotatzen ditut eta b/ behar denean testuak bi bider irakurtzeko gauza ez diren filisteoekin ez dut zer ikusi nahi. Ez dut esan nahi baten testuak bi bider irakurri behar direnik, ezta gutxiago ere, baina beste batzuenak (postkoloniarrak, subalternoak, postmarxistak,feminismoak, psikoanalisia lacandarra….) igual bai eta aitortzen dizut, testu hau edo bestea ilunegia dela ulertzeko eta holakoak sarriegi entzuten dut eta horrek berotu egiten nau. Normalean, nire teknika baten gabeziak gehiago ikasteko erangingarritzat erablitzea da. Zaila da denbora behar delako, baina teknika ona da. Gero, nahiz eta burutu nuen aspaldi-aspaldiko maitrisa euskaraz idatzitako literaturari buruz izan, geroztiz nekez idatzi izan dut literaturaz eta idazleren baten bati buruz ari banaiz beste zeozer adierazteko da: Lauaxeta aipatu izana dut noizbait, baina bakarrik indarraren logika nola funtzionatzen duen erakusteko tautologien bidez (legea legea da, jainkoa jainkoa da); Atxaga ere aipatu izan dut baina bakarrik errealitatea vs fikzioa qua fantasia oposaketari buruz hausnartzeko; Sarrionadia multikulturalismoari buruz etabar. Pozten nau marxismoari buruzko atalak ulertzea. Azken atala falta zait gaurregungo marxismoari buruzkoa eta bukatuko dut noizbait. Orohar inportantea iruditzen zait Europako pentsamendutik tradizio intelektual potente hori ez baztertzea eta 4/ aipatzen duzu inglesezko esaldi hori zen kritika postkoloniarrean soinu errazen erretorika (errepetizioak, errima astunak…) igual larregi erabiltzen dela adierazi/salatzeko baina dena dela: nola ez dakizuzla zein den legendazko langileria britaniarren ohiko janaria? fish & chips… Eutsi goiari bai! Egongo noizbait!

Leave a Reply