Martxoak 29ko grebara begirako hausnarketak

By • Mar 7th, 2012 • Category: Asteko Gaia

KOLABORAZIOA

Itxaso Urtiaga. Filosofia ikaslea.

Humboldten arabera, gizabanako bakoitza bere errealitate indibidualaren eta bere posibilitate idealaren arteko esparru mugikorrean dabil balantzan, orain “den” hori eta “etorkizunean izatera irits daitekeen” ideal horrekin dantzan. Irakurketa hau gizarte mailara zabal al liteke? Azken batean, gizarteak banakoen pilaketaz osaturiko “elkarteak” besterik ez dira.

Gizakiaren (eta hedapenez gizarteen) ikuspegi honek, gizakiak azken buruan izaki askeak garela barne-biltzen du. Jaiotzez osaturiko produktuak baino garatu eta eraldatu daitezkeen proiektuak. Etorkizuna, beraz (bai indibiduala bai kolektiboa) ez da inon idatzirik baizik eta unean une sortzen doa. Une bateko milioika gertakariek (hautu eta ekintzek) bihurtzen dute orainaldiko errealitate posible ziren infinitu etorkizun aukeren artean bat eta bakarra. Egin kontu bada zer nolako errealitate maila biltzen duen “etorkizuna geure esku dago” esaerak. Geure hori norbanako partikularren pilaketaz soilik osa daitekeenez, egin kontu “etorkizuna zure esku” ere badagoela.
__

Aski errepikatua da ‘egia’ iraultzailea dela (uste dut Georges Orwell-ek esan zuela estreinakoz). Honi jarraiki, errealitatea gero eta sakonago ezagutzeak/ulertzeak, haren gainean ezer egiteko aukerak sendotuko lituzke (eraldaketa urratsen efektibitatea findu, aldaketekiko atxikimendua handitu, berauen zilegitasuna irabazi, ukazioaren aurreko jarrerak sendotu, etab.)

Baina pentsa al daiteke ‘egia’ kontra-iraultzailea ere izan daitekeela? Errealitatearen konplexutasunaz jabetzeak ez al dezake paralizazioa eta beraz, egoeraren kontserbazioa (iraunaraztea) eragin? Are, arazoen sakontasunaz jabetzeak ez al dezake arazoen gaindi-ezintasuna iradoki? Ondorioz, errealitatea eraldatzeko beharrezko jakintza ez al daiteke etsipenaren ainguran bihurtu?

I will be a hummingbird (BIDEOA IKUSI)

Kolibri hori eredutzat hartzea prediku borrokalari/iraultzaile bat dirudi, arazoen aurrean begira gelditu baino ekiteko deia. M29 Greba Orokorrerako deialdia bakoitzak gure ur-tantatxoa eransteko dei moduan uler daiteke. Baina tanta guztiak baturik ere lortu ahal ote daiteke halako sutetzar bat gainditzeko beharrezko den marea? Edo egun parez pare dugun panoramari aurre egiten saiatzea, hots, eraldatzea posible zaigula pentsatzea ez ote da barne harra baretzeko saiakera besterik? Ez al dugu aldez aurretik gure porrota onartu eta beraz, borroka ez ote porrot horren baltsamo besterik?

Guzti honen atzean zeharka deiadarka dabil bizitzaren zentzuaren galdera. Ze zentzu du bizitzak, biziraun ahal izateko lanerako bizi beharra inposatu den bizi-eredu honetan? “Ez, ez dut nahi, ez, ez, ez… ez holako zibilizaziorik” banderari eutsi eta berretsi nahia besterik ez ote eraldaketa saiakera oro (greba, mobilizazio, etab)?

Etorkizuna geure (nire eta zure) esku ere badagoela pentsatzeak, etorkizunari buruz galdegin eta pentsatzea zilegiztatzen du. Are, etorkizun horretan banako bakoitzak dugun errespontsabilitateaz kontu eginez, berari buruz arduratu eta jarrera aktibo bat hartzea albora ezin beharko litzaiguke. Pentsa dezagun bada: zein bizi-eredutan izango luke bizitzak zentzua? Ze posibilitate daude ideal hori erreal bilakatzeko? Zer eta nola egin daiteke? Zertara aspira dezakegu?

M29ko Greba orokorrak egungo bizi eredua betikotzeko erresistentzia saiakera bat litzake. Baina eraldaketa bat posible izateko, egungo bizi-eredua sakontzea eta betikotzea oztopatzeaz aparte, bizi-eredu posible berriak zabaldu behar dira. Erreal eta idealaren dantzan, gaur-gaurkoz bikotekide ideala falta zaigula dirudi.

Joxe Azurmendiren hitzak gogoratuz, “krisia ez da egonezaren edo gainbeheraren sinonimo, bidegurutzea baizik: krisitik zer edo zer berria irten behar du.” Bidegurutze honetan beharrezkoa da egungoarekiko erradikalki desberdinak diren etorkizun posibleak irudikatzea, teoria mailan bada ere. Are, etorkizuna zer nolako irizpideetan (balio, printzipio…) eraiki nahi dugun pentsatzea ezinbesteko zaigu haren alde ekiteko. Ukaziotik soilik ezin baita eraiki etorkizuna. Bizitzak zentzua izango lukeen bizi-ereduaren galdera datorkigu bueltan. Kontsensurik posible ote auzi honetan?

Krisi garaiak, inoiz baino gehiago, EKITEko garaiak dira. Hortaz, zerbaiten alde edo kontra EGOTETIK, EKITERA igarotzeko garaiak dira gaurkoak. Zeren kontra nola ekin eta zeren alde nola ekin galderak zabaltzen zaizkigu parez pare. Bi bideok modu askaezin batean elkar-loturik daude, eraikuntza baita ofentsibarik gogorrena eta suntsiketa baita eraikuntza ahalbideratzen duena. Suntsiketaren hausnarketak kutsu teknikoa badu, eraikuntzak irudimenaren indar guztia behar du.

7 Responses »

  1. Aupa Itxaso, artikulu bikaina.
    Lehenik eta behin esan, bideoan kontatzen den istorioa euskaraz, aurkitu nuela: Jon Sarasua (2010) Ertzeko zatiak liburuan (orain liburua ez dut eskura zehazki orrialdea esateko, baina gogoratzen naizela atalaren izenburuaz: beija flor). Eta benetan istorio bikaina da eta kontuan izan beharrekoa. Baina kontua da, zer egin behar dugu? Zein da aurrean daukagun sua? Ziur honi erantzun ezberdin ugari eman ahal diogula. Nik uste dut, Xabier Lete-ren azken kontzertuko diskan berak dioen bezala: bizitzak biktimak egiten ditu. Gu geu biktimak gara, baina guk ere biktimak egiten ditugu (diska hau ere orain ez daukat eskura eta ez naiz hitz zehatzez oraintzen baina hitzen baten akatsa egongo da). Azken esaldi horrekin geratzen naiz ni: guk ere biktimak egiten ditugu. Gu ere biktima izango gara, baina badaude gu baino biktimagoak ere, beraz: gu biktima bilakatzen gaituztenen aurrean oldartu behar gara, baina ez guk biktima izateari uzteko, baizik eta gure biktimarik ez egoteko. Horretarako pauso handiak eman behar dira, egun pentsaezinak diren pausoak eta urratsak. Ez gara guigatik borrokatu behar, gure biktimengatik baino.
    Zergatik borrokatu behar da krisiaren eta murrizketen aurka? Gu krisiak harrapatu gaituelako? Ez jauna! Guk beste batzuen krisia sortu dugulako baizik. Horregatik egin dezagun borroka. Ez diezaiogun gure zilborrari begiratu, begira diezaiegun besteen zilborrei, ikus ditzagun sabel guztiz huts eta gosetuak.
    Zergatik dago krisia? Gogoratzen naiz behin nola Markos Zapiain-ek esan zuen Kalaka-n: ni ez nago Abiadura Handiko Trena-ren aurka. Ni abiadura handiaren kontra nago. Hor dago gakoa: abiadura handian gabiltzala, eta horrela jarraitu nahi badugu AHT-ak, errausgailuak eta krisi mundialak behar ditugula. Beste alternatiba zein da? Abiadura moteltzea. Hor ikusten dut nik Azurmendi-z zenioen bidegurutzea. Bidegurutzean gaude: abiadura handia ala abiadura txikia? Abiadura txikia diogu guztiok baina ez gara praktikan jartzeko gai (ni neu barne). Benetako kontzientziazio ariketa egin beharra dago abiadura honetan ezin delako jarraitu.
    Beraz, ni grebaren alde nago, baldin eta greba hori gure “goikoen” aurka joateaz gain gure aurka ere joango bada. “Murrizketarik ez!” diogu Athletic-en partida ikustera ia 10.000 pertsona joan diren egunean, edota martxoak 19ko zubirako plana prestatzen ari garen bitartean. Murrizketarik ez badugu nahi jauntxoen pare bizitzen jarraitzeko, kontuan izan behar dugu: are eta biktima gehiago sortuko ditugula. Horregatik, grebari bai esaten diot; murrizketei ez esaten diet: nire biktimengatik, heurengatik lan egin nahi dudalako.

  2. Aupa felix! Pozten naiz erantzun duzulako, ea eztabaida sortzen den.
    Ni ere bideoari erreferituz hasiko naiz zuk esanikoei erantzuten.
    Nire ustez bideoko kontakizunak akats txiki bat dauka eta da hain zuzen ere ez duela jasotzen norbanako bakoitzak “su” horren aurrean zer nolako erantzukizuna duen.
    Batetik, kasu honetan suak sinbolizatzen duen ezein arazoren aurrean hartu daitekeen jarrera dago. Sarritan dirudi ezer ez egitea horixe besterik ez dela, ezer ez alegia. Baina benetan ez da hala, ezer ez egitea zerbait egitea baita. “Etorkizuna gure esku ere badagoelako”, arazoen aurrean jarrera pasibo bat hartzea, arazo horren iraunaraztearen konplize izatea da, nahiz eta sarritan errespontsabilitate hori norbere gain ez hartu.
    Bestetik, galdegin daiteke arazo beraren sorreran zer nolako erantzukizuna dugun bakoitzak (bide honetatik ulertzen dut zuk aipaturiko “bizitzak biktimak egiten ditu”). Norbanako bakoitza subjektu indibiduala den arren, beste subjektu bai objektuekin etengabeko elkar-ekintzean bizi gara. Elkar ekintza honek, ekidin ezinak diren elkar-eraginak ditu, bai positiboak eta bai negatiboak. Uste dut elkar eragin negatibo hauei erreferitzen zarela “biktimak garela” eta “biktimak eragiten ditugula” diozunean. Hala bada, ados zurekin. Gure ekintza gehienek (guztiek ez esatearren) modu batean edo bestean maila desberdinetako ondorio positibo zein negatiboak eragiten ditu, onurak eta kalteak. Nire ustez halakorik gertatzea saihestezina da. Hau onartuz, galdera da nola ekin egiten dugunak ahalik eta kalterik txikiena edo inori gaindiezina zaion kalte bat ez eragiteko? Edo beste batera galdetuta, nola egin gure ekintzek sorturiko kalteek elkarbizitza bizi-ezin ez bihurtzeko, hots, inoren biziraupenaren eragozpen ez izateko?

    Bestalde borroka arrazoiak aipatzen dituzu ( “Ez gara gugatik borrokatu behar, gure biktimengatik baino”). Uste dut borrokarako inpultsoa (horretara bultzatzen zaituen arrazoia) lar intimoa dela horren gainean arrazoi bidez ezer esateko. Horren ordez, ‘egia’ren aldeko apustua egingo nuke nik. Batek daki zergatik, baina badirudi ‘egia’ gizaki guztiok irrikatzen dugun amorantea dela.
    Ez dugu engainua gogoko, agian engainuak gure askatasuna bortxatzen duela sentitzen
    dugulako
    . Horregatik uste dut “egia iraultzailea da” baiezpena guztiz zuzena dela: errealitatea ezagutzea, injustiziak bizi eta ikustea, manipulazioez jabetzea etab. Errealitate hori aldatzeko lehen baldintza izateaz gain, eraldaketaren alde lerratzeko bitartekorik indartsuena baita (hautu honek izan dezakeen prezioaren presioa gainditzera daramana). Kontra-puntu moduan, egia da arazoen konplexutasunaz jabetzeak halako “bertigo”
    bat eragin dezakeela, baita paralisia ere. Ezer aldatu daitekeenaren zalantzak bai eta aldatze saiakerak eragin dakizkizun kostuak, ezin uka aingura pisutsu bat izan daitezkeenik.
    Seguruenik ‘egia’ren efektu
    kontrajarri hauek modu dialektikoan ematen direla pertsona ororengan, baita iraultzailerik
    sutsuenarengan.

    Dialektikak dialektika, ni pertsonalki nahiko konbentziturik nago ‘egia’ren botere iraultzaileaz eta herri honetako milaka borrokalari ditut horren frogatzat. Izan ere, galdegin daiteke ea gorputz polizialen eskuetan torturatua izaten ari den batek, edo bere ziegan usteltzen ari den batek ez ei dion bere buruari galdegiten inoiz ez ote zukeen hobe borrokari lotu baino bizitza “normal” bat egiteko hautua egin izan balu. Ziur galdegiten duela. Baina hala ere, sufrimenduak sufrimendu, nola ulertu borrokaren alde mantentzen duten leialtasuna? Nik uste dut ‘egia’ren kontzientzia dela gakoa.

    “Zergatik dago krisia?” galdetzen duzu. Horren erantzuna nik testuan aipatzen nituen “erreal” eta “ideal” bikotearen erreal partean sakontzea litzake. Behar izan ezkero nahi beste informazio eta azterketa topa ditzakezu errealitate horren inguruan (nola dago errealitatea ezein esparrutan -ekonomiko, energetiko, klimatiko, osasun…- eta zergatik). Korapilo hauek detektatzea ezinbestekoa da askatu eta bestelako etorkizun bat harilkatzeko (Joxe Azurmendik dion moduan soluzioak edukitzeko bilatu egin behar dira, baina bilatzeko, gutxienez, arazo bat badenaren kontzientzia behar da eduki). Nire ustez, ordea, eginkizun hau nahiko teknikoa da eta indar berezi bat inbertitu beharko genuke parte ideala osatzeari begira: etorkizuna eraiki ahalko bagenu, nolakoa nahiko genuke?

    Abiadura moteltzea ongi legoke, baina zoritxarrez nik behintzat ez dut errealitateari ‘pause’ emateko “mandoa”. Horregatik, horren ordez, botere kuotak irabazteko egitasmoetan pentsatuko nuke nik. Ez nabil poltronei erreferitzen, autonomiari (indibiduala zein kolektiboa) baizik. Gure bizitzetan (indibidual zein kolektiboan) ahalik eta burujabetza gehien lortzeko / berreskuratzeko egitasmotan, hain zuzen. Bide horretan autosufizientzia eta autogestioa lortzea giltzarri direla deritzot. Ildo honetatik auzolanean oinarrituriko praktikak oso interesgarriak izan daitezke, gure bizi-beharrak asetzeko merkatuen menpekotasunetik pixkana askatzeko. Menpekotasunik izango badugu, izan gaitezen burujabe garen kolektibo batekiko menpeko.

    Erreal eta idealaren uztarketa moduan “zertara aspira dezakegu?” galdera planteatzen nuen. Iban Galletebeitiak aurten buruturiko “Unibertsitatea eta Eraldaketa soziala” jardunalditan galdera horixe bera planteatu zuen, eta bere erantzuna baliogarria zait niri behintzat: baldintzak sortzea. Hortaz, ideal hori erreal egiteko baldintzak sortzera aspira dezakegu, ez da gutxi. M29 grebak, bestelako gizarte eredu bat posible izatea ezinezkoa ez izatearen aldeko greba dela uste dut, hots, bestelako gizarte baten aldeko baldintzak sortzea ezinezko izatearen aurkakoa, hain zuzen. Horregatik nago ni grebaren alde.

  3. Aupa Itxaso! M29a pasa zen arren, zure artikuluak buruan nerabilzkien hainbat ideia paperean jartzera eraman nau, eta azkenaldian irakurritako liburu batzuek lagunduta, erantzutera ausartuko naiz. Ausartu diot, ez bainago ez bainago halako terminoetan idaztera ohitua, eta irakurketa filosofiko aldetik ere ez baitut ziurrenik zuek bezalako ibilbiderik. M29a pasa zen arren, agerikoa baita hemen azalerazi duzun eztabaida borroka forma edo egun zehatz batetik haratago doala. Aipagai duzun Humboldten ideiatik abiatuz, ados egon ninteke “gizabanako bakoitza bere errealitate indibidualaren eta bere posibilitate idealaren arteko esparru mugikorrean dabil(ela) dantzan” baieztatzean. Ikusi beharko genuke ordea, eta momentuz gizabanakora mugatuz, nola dagoen errealitate/posibilitate balantza hori egungo testuinguruan, edo zein doinu eta erritmotan ari garen dantzan. Koxka garrantzitsua egon liteke hor.

    Batzorde Ikusezinaren “Heldu den matxinada” lanean agertzen den ideia bat ekarri nahi nuke hasteko: gaur egun, kondizio guztiak indibidualizatu dira (bizitzarena, lanarena, nahigabeena…). “Ni naizena naiz” diosku sistema kapitalista liberalaren azken doktrina komertzialak. “Ni naizena naiz”, kontsumitzen dudan haren arabera naiz naizena izan ere, besteekiko dudan irudia (“geure buruaren kudeatzaile komertzialak” bihurtu garen honetan) ere horren araberakoa baita. Nire “sare sozialeko” kontu pertsonal interesgarria, nire curriculum potoloa, nire irudi fisiko liraina… da nire NIaren proiektua, itxuraz nik neuk eraldatua edo moldatua. Badirudi ordea, zerbait ahaztu dugula: nire NIa alde guztietik (edo toki, sufrimendu, hizkuntza, kultura, lagun… bezalako funtsezko zenbait aldetatik, behintzat) lotuta dagoela, eta lotura horietako asko ez direla libreki eraiki ditugunak, inguruak eta harekiko hautuek (inkontzienteak askotan) baldintzatuak baizik. Lotura “kultural”, identitario horiek ezabatu ditu kontsumoaren ideia liberal honek, ezkutuko lotura bakarra, diskurtso bakarra (“kontsumitzen dudana naiz”) inposatuz:
    “Niaren iraunkortasunean (edo etengabe kontsumituz, etengabe auto-eraldatu naitekeen proiektua izatean) sinestetik dator gure funtsgabetasun sentimendua, osatzen gaituenari egiten diogun jaramon eskasetik”, dio Batzorde Ikusezinak.
    Sarrionandiaren azken saiakerako (“Moroak gara behelaino artean?”) Sartreren aipuak hala dio: “funtsik eta beste bizitzarik gabe (erlijioari erreferentzia eginez) aurkitzen da gizakia, zer egin galderaren aurrean”.
    Zizeken “Bienvenidos a tiempos interesantes” liburuak honakoa dakar:
    “… la ideologia hegemonica directamente aprovecha la falta de identidad para alimentar el proceso sinfín de la autorrecreacion consumista”. Liburu bereko J. Grayren aipuak, berriz, halaxe dio: “Estamos forzados a vivir como si fueramos libres”, iritzi-expertoak gidatzen duen “aukera behartua” (“La eleccion forzada”) aipatzean.

    Funtsean, gure NIa, kontsumismoaren gizartean hazi eta hezi garenon NIa, komunitate, herri, klase eta abarren araberako lotura “natura lak” (edo berezkoak, garai nahiz geografia konkretu bati dagokionez) deserrotu eta egungo sistemaren bidez, kultura bakar baten (kapitalismo liberalaren oinordeko den klasearen araberako kulturaren) askatasun behartua inposatzen zaigunona da. NIaren eraikuntza faltsu honetatik abiatuta, NI horien arteko harreman sozialak (“harreman sozial” terminoa eufemismo baikorregia izan liteke kasu honetan) nolakoak izan litezkeen aztertzeak beldurra ematen du ia! Izan ere, (gizarte mailan) askatasun faltsuak bake faltsua dakar, eta bake faltsuari…

    Gizakia bere baitakoa ez den animalia bakarra dela zioen Sarrionandiak (Aita Barandiaran oroituz), eta horregatik gabiltzala etengabe geure buruaren bila, dela literaturarekin, dela filosofiarekin… Geure baitako loturak bilatu eta (ez aurkituta ere) onartu egin behar genituzke, horien araberako (ez menpeko) NI idealak sortu eta elkarrenekin josiz, NI ideal horien arteko elkarrizketa bidez, G(U)izarte ideala osatzeko. Edo gutxienez, gizarte ideal hori osatzera bidean, NI ezberdinek eta NIen sare bakoitzak bere ur tantatxoa emateko motibaziorik gal ez dezan. Alegia, Kolibriaren bideoko suaz ohartu eta hari aurre egiteko beharrean, pentsa liteke gainontzeko animaliek (pertsonifikatuak, kasu honetan, Sarrionandiaren “animalia” kontzeptuari dagokionez) baino bidaia luzeagoa zeramala aurretik bere ur tantatxoa botatzen diharduen txori txikiak. Esango nuke, hasierako su txikiak bere habitik haratagoko zelai eta zuhaitz urrunak erretzen zituen bitartean, bere loturak arriskuan ikusi zituela kolibriak, baso amaigabe honetako edozein zuhaitzetako edozein adarren magala izan baitzitekeen bere habia. Chek esana omen da, “urruneneko injustizia txikiena ere bere egiten duena” dela iraultzailea. Gainontzeko animaliak, suaren handitasunarekin txundituta, ikaratuta gelditu dira, oraindik ez dutelako arriskua euren baitan sentitu, edo hobe esanda, ez dutelako arrisku horren jatorria euren baitako loturaren batekin erlazionatzen jakin. Eta hondamendi horren jatorria geure baitan ere egon litekeela onartuta soilik hasi gaitezke berau aldatzen. Bestela, paralizatuta geratzeko arrisku handia dago.

    Jarrera horretan, argi dago Egiarik bilatu eta aurkitu badute, iraultzailetik baino gehiago izango zuela paralizantetik. Bestela ez ziren begira, egonean geratuko. Hizkuntzalaritzan aipatu ohi den ideia bat egokia izan liteke konparazio batera: neogramatikoek zioten, hizkuntzen “errealitate hila” (unean uneko ordena, gramatika zehatz bat) “errealitate bizia” (hizkuntzen bilakaera historikoa) ulertzeko oztopo izan litekeela sarri. Hau da, une zehatz bateko egoera edo ordena, arau zehatz batzuen araberako errealitate sinkronikoa soilik aztertzeak, hizkuntza egoera horretara ekarri duen errealitate aldakor edo bizia ez ikustea ekar lezakeela. Alegia, suak eragindako une zehatz horretako egoeraz soilik jabetzeak (suak 23 metroko altuera hartu du, gugandik 40 metrotara dago, zuhaitz altu hori erretzen ari da …) egoera hori eragin duten hainbat faktorez , eta egoera hori aldatzen duten faktoreez ahaztea ekar lezake, eta bide batez, egoeraren aldaketa edo bilakaera eragiten duen horretan eragiteko ezintasuna. Hainbat mendetako jazarpen eta zatiketaren ondorioz une batean euskarak zuen “desintegrazio” (“txokokeria”) arriskuaz jabetu eta aurreko mendean hizkuntza estandar batu baten beharra ikusi zuten euskaldunek modu kontzientean aldaketa garrantzitsu bat ezarri zuten gure hizkuntzaren, eta beraz, euskal hiztunon arteko harremanen baitan. Garai hartako ahaleginik gabe, agian gaur egun euskal hiztun bizkaitar bat eta baxenafartar bat ez ziren gauza izango elkar idatzi eta ulertzeko. Su hark (zatiketa administratibo-kulturalak) hor dirau oraindik, baina une batean su horren bilakaera ulertu eta euren ur tanta nola erabili jakin izan zuten batzuengatik dugu oraindik honi nola aurre egin asmatzen saiatzeko aukera. Modu berean, une honetan denok ikaratzen gaituzten eraso neoliberalek (krisiak agintzen du, krisia aginte modu bat bilakatu da, beldurra orokortu eta beldur hori kontrolatzen dutenek nahi adina murrizketa, erreforma… ezartzeko) honaino ekarri gaituen faktore eragile garrantzitsuenaz (klase borrokaz) ez jabetzeko arriskua dakar, lehendik horri arreta nahikoa jarri ez dionarentzat. Izan ere, Sarrionandiak bere saiakeran azpimarratzen duen gisan, “kapitalismo liberala ez da ideologia bat, “munduko sistema” bat bihurtu da, zentzu totalitarioan, eta hala ukatzen da beste sistemarik posible denik”. Eta halako egoera baten aurrean, klase borrokaz (edo nahi den izenez deituta, historia mugitzen duen faktore eragileaz) ohartuta soilik izan liteke Egia iraultzailea, edo horrek bakarrik ekar lezake Egiaren aurrean jarrera iraultzailea hartzea.

    Jon Sarasuaren “Ertzeko zatiak” lanean azaltzen den kasu bat argigarria izan liteke jarrera horien hautuen arrazoia ulertzeko. Itxuraz gizartean ondo kokatutako emakume batek (lehenago abokatua zena, eta “ondo zihoakion“) honela azaltzen du Brasilgo MSTren (Lurrik Gabekoen Mugimendua) kanpamendu batera bizitzera joateko erabakia, “bizimodu errazagoa” atzean utzita: “norberarentzat apur bat hil egin behar da, bizia eskeintzeko”. Kolibria ere, bere xumean, bizia eskaintzen ari baita, nahiz eta bere baitaren defentsan ari. NIaren iraunkortasunak bizi duen gizarte bateko kideentzat ordea, ez da erraza komunitate baten mesedetan “norberarentzat pixka bat hil beharra” onartzea.

    Zentzu honetan, duela gutxi Euskal Herriko zenbait gazte antolatuk erabilitako leloa azken aldiko egokiena iruditzen zait: “iraultza geure baitan hasten da!”. Eta noski, zurearekin ere ados, baina atrebentzia ez bada kontzeptu hori gehituko nioke: “Geure baitatik, EGOTETIK EKITERA!”

  4. Galdera maltzur txiki bat gizartean ondo kokatutako emakumearen inguruan: Zer egingo luke abokatu honek ondo joan beharrean gaizki joan balitzaizkio gauzak?……..hain erraz pentsatuko al luke norbere burua hil eta besteei bizia eskeintzea?
    Besteei bizitza eskeintze horretan nire zalantzak dauzkat.

  5. Lehengo galderak argitze aldera, kontraesan edo zalantza baten aurrean aurkitzen naiz eta argitzea nahiko nuke: Nik ikusten badut, aipatu den bezala biktimaren alde borrokatu beharra, nola borrokatu behar dut biktimak hain justu borroka horren aldeko borondaterik eza ala borroka horren kontrako jarrera baldin badauka?….gaur egungo gure mundu globalizatu honetan aurkitzen garen galdera garrantzitsuenetakoaren aurrean aurkitzen gara nire uste apalean, zein gara gu, behartsuagoak direnen bizi maila zein izan behar duen esateko?… gure bizitza moderno honen kritikoa, iraultzailea?…ez al dugu azken batean gure kritika gurea egiten, guretzako?….ez al dituzte guk ezagutu, ikusi ditugun abantailak, haiek ere, izateko eskubiderik?……agian abiadura nahi dute.
    Eztabaida hauetan gauzak ez dauzkat oso argi baina ez dakit ez ote diren zehaztu behar helburuak. Edukia eman, ezin dugu teoria formal huts batean geratu.
    Krisian egon ez baizik eta krisian bizi izan denak bere bizitza osoan, badaki guk ditugun aukera sortak nahi dituela: bidaiatu, telebista, kotxea, etxea, lan baldintza materialak, espiritualak, soldata….. maila guztietan guk izan eta ezagutu ditugun aukera berdinak izan…..azken batean gure gizartean ere hori da krisi honekin galdu nahi ez dena, jendeak hori galtzeari dio beldur. Eta gure egoeran ez daudenak guk ezagutu dugun maila horretara iritsi nahi dute.
    Orain joan gaitezen esatera: “ez, guzti hau, azken batean kapitalismoaren bidez ezagutu dugun errealitate hau ez da benetakoa, faltsua izan da, ez da bidea, erratuta geunden, zu nire biktima izan zera, materialista hutsak gara, indibidualistak, askatasuna, elkartasuna eta berdintasunaren alde gaude”. Ez dakit hori zer neurritaraino den bideragarria. Lehenengo gauza aurpegiratuko digutena inozo hutsak garela da. Haiek krisia, benetako krisia ezagutu dutela eta nahiz eta gure ideal inozoak oso zentzuzkoak izan eta oso ongi ulertu gure jarrera, haiek badakitela zer nahi ez duten.
    Esan behar da, zerbait argi baldin badute hori dela, zer nahi ez duten: ez dituzte herrialdeko aberastasunak xahutzen dituzten agintaririk nahi, herrialdeak benetako pobreziara eramaten dituzten xahutzaileak. Horra paradoxa gu xahutzaile.
    Errealitate horretatik abiatuz zer egin? Horra galdera potoloa. Galdera potoloak erantzun “xumeak” beharko ditu nire ustez. Artikuluaren arira ekitea geratzen, zaigu betiere ideala motibazio moduan edukita baina betiere gure erralitatetik abiatuz, ulertuz, hausnartuz, kritikoki ekinez eta krisi honek jartzen dizkigun momentuko erronkei elduz. Grebak direla medio gure langile eskubideak aldarrikatuz adibidez, gure bizi maila edo kalitatearen defentsa eginez, hezkuntzan, osasungintzan, industrian, nekazaritzan, zerbitzuetan….. adierazpen askatasunaren aldarria eginez, balio batzuk bultzatuz, lana, elkartasuna, errespetua………Azken batean lehen ere neurri batean posible izan diren eta zaizkigun arloak indartzen.

    Artikulua galdera honekin hasten zen:

    “Humboldten arabera, gizabanako bakoitza bere errealitate indibidualaren eta bere posibilitate idealaren arteko esparru mugikorrean dabil balantzan, orain “den” hori eta “etorkizunean izatera irits daitekeen” ideal horrekin dantzan. Irakurketa hau gizarte mailara zabal al liteke? Azken batean, gizarteak banakoen pilaketaz osaturiko “elkarteak” besterik ez dira”.

    Bai, nire ustez gizarte mailara irits daiteke baina gure gizartera, gure baldintzak betetzen dituen gizartera. Hor bakoitzak bere ur tantarekin beteko ditu bete beharrekoak eta ez bada betetzen jarraitu, ahalegindu betetzen urez hura bete arte.

  6. Aupa Aitor!
    Lehenik eta behin, eskerrik asko zure hausnarketekin erantzuteagatik. Izan ere, zure galderak Sarasuaren liburuko pasartea berrikustera eraman nau, eta hanka sartze bat egin dudala ohartu naiz. Liburuan nagusiki MST delako mugimenduari buruz ari bada ere, zehazki pasarte honetan kalean “pobreei laguntzen” dieten erlijioso talde batera joan da emakume hau, ez lurrik gabekoen kanpamendu batera. Egia da, adibidea ez zen egokiena. Eta planteatu duzun moduan, aitortzen dut nik ere zalantza ugari dauzkadala horretan: “zein gara gu behartsuagoak direnen bizi maila zein den esateko?” Zein gara gu bere bizi osoan krisian bizi izan denari ezagutu ditugun ustezko abantaila horiek guztiak ukatzeko? Egia esan, zalantza guzti horien artean, ez dakit zein erabaki hartuko luken “gaizki joan” izan balitzaio, ez baitakit zer den Sao Paulon emakume gazte batentzat “gaizki joatea”.

    “Norberarentzat pixka bat bat hil beharra” aipatzen duen emakume honen ideiarekin, hala ere, honakoa da nik ulertu eta erabili nahi nuen ideia nagusia: bere baitan zerbaitek krak egin duela. Emakume honek zergatik hartzen du hain erabaki muturrekoa (abokatu bulego batetik egun osoa kalean behartsuei laguntzen pasatzera) dena hain ondo bazihoakion? Agian, eta haren moralitatea juzkatzeko intentziorik gabe, bere idealean zuen justiziaren ideia koherenteagoa delako erlijioaren karitatezko parametroetan, pobrezia egoera horiek sortzen dituen boterearen tresna den sistema judizial baten lege-parametroetan baino. Kontua ez da hainbeste ondo edo gaizki doakigun, “ondo” (gure bizimoduan “ondo joatea” ulertu izan dugun bezala) doakigunean ere zerbait gaizki doala baizik. Urrutira joan gabe, ustez bizi maila onargarria duten nire inguruko zenbait gazteren kasua ikusten dut kezkagarri: ez dakite zer egin, aspertu egiten dira, eta ez dute “X”en alde ekiteko “X” idealik. Hori lanean ari den batek onartu zidan (“lanean behintzat denbora pasa egiten da…”). Pentsa, ikasketak bukatuta pare bat urte lanik gabe daramatenek zer egingo duten.

    Jendeak lehengora itzuli nahi duela diozu, bizi maila hori galtzeari diogula beldur, eta era berean, halakorik ezagutu ez dutenek ere horixe bera nahi luketela. Lehenengo multzoari (1. pertsona pluralean hitz eginda) behintzat zera esan behar genioke: orain arte ezagutu dugun bezala (garapen eta hazkunde mugagabearen ideian), orain arteko ereduarekin, bizi maila hori denontzat izatea ezinezkoa dela. Halakorik eduki ez dutenei, arazoa euren larruan bizi dutenei, halakorik esatea absurdua izan liteke. Horretan bat nator zure kezkarekin, galdera garrantzitsua da hori. Agian, guk geuk eredua emanda, esan gabe ereduarekin erakutsita? Ez dakit… Dakidana da, batzuoi zein besteei mendebaldarrok bizi izan dugun ilusio hori denontzat ezinezkoa dela esatea zaila den arren, altura hauetan nahikoa objektiboa dela. Kontua ez da hainbeste “zu nire biktima izan zara” esatea (edo okerragoa dena, “ni zure biktima izan naiz” entzutea), baizik eta: “zu bizi maila horretara eta ni honetara bultzatu gaituen bizimoduaren ondorio gara biak”.
    Beraz, adibide horrekin esan nahi nuena zera zen: bestelako bizimodu baten alde bagaude, gure NIan bizimodu honen arrasto sakonak daudela onartuta, gure NIko munstrotxoa hil behar dugula, gure baitan zerbaitek krak egiten duenean hasten garela ideal horrekin amesten, eta horren alde ekiten. Ez hainbeste besteei bizia eskaintzeko (salbatzaile paperean), gure NI idealaren alde egiteko baizik. Eta gure NI ideal horren alde egitean, GU ideal horren alde ere ariko gara (beraz, besteen= GU-ideal-horretan-sartzen-ditugun-guztien alde). Ez dut esan nahi honekin gure barruan krak hori gertatzeak automatikoki ideal baten alde ekitera eramango gaituenik (hala balitz ideal horretatik askoz gertuago geundeke honezkero!), baina bai hori beharrezko baldintza bat dela. Batzorde Ikusezinak “Heldu den matxinada”n dion bezala: “(bestelako mundu bat eraiki nahi dugunontzat) depresioa ez da egoera bat, zerbait berriranzko igarobidea baizik”. “Ez gaude deprimituta, greban gaude!” diote. Ez naiz ari botereak egotzi nahi digun erruduntasun horretaz (“zuregatik daude haiek dauden bezala”, “zu zara energia-xahutzailea…”, “…gizakia berez da egoista, zer egingo zaio?”…), geure buruarekiko autokritikaz baino. Errealitate kolektiboan errotik erratuta gaudela onartu beharra dago, eta norbanakoek (guk ere bai) osatu dugu kolektibo hori.

    Zibilizazio krisia aipatzen den honetan, nire ustez gakoa ez baitago hainbeste bizi mailan, bizimoduan baino. Itxuraz bizi maila on hori eduki dugunoi ere “ondo joan” al zaigu? Krisiaz aurreko bizi maila berreskuratzea (ustezko “ongizate estatua”: garai, toki eta bizimodu oso zehatz batean soilik eta auskalo zenbat zapalkuntzaren lepotik mantendu dena) izan behar da gure helburua? Edo haratago joatea, bizimodua birplanteatzea? Zer da guk nahi duguna? Ados nago orain arte “neurri batean behintzat posible izan den hori” aldarrikatzearekin (nahiz eta “neurri batean” horrek salatzen duen idealki ez dela posible izan), baina ez orain arte posible izan den bezala. Gure errealitatetik abiatuta langile eskubideak eta aipatu dituzun guztiak borrokatzearen alde nago ni ere, baina argi edukita hori defenditzean ez garela “orain arteko bizimodua” defendatzen ari, zerbait berria baizik. Paradoxa handia da bai. Ni naiz lehena zerbait berri hori definitzeko gai ez dena, baina denon artean saiatu beharko genuke ideal hori definitu eta egingarria dela erakusten. Bitartean, eta bide horretatik, Itxasoren artikulura itzultzen naiz: “Zeren kontra nola ekin eta zeren alde nola ekin galderak zabaltzen zaizkigu parez pare. Bi bideok modu askaezin batean elkar-loturik daude, eraikuntza baita ofentsibarik gogorrena eta suntsiketa baita eraikuntza ahalbideratzen duena. Suntsiketaren hausnarketak kutsu teknikoa badu, eraikuntzak irudimenaren indar guztia behar du.”

  7. Aupa pare! Milesker eztabaida pizteagatik, beti da pozgarria lapikoaren “bor-borrak” norbaiti ideiak astindu dizkiola konprobatzea.

    Gauza interesgarri asko esan dira eta orokorren erantzuteko, hiru ideia nagusi bereiziko ditut:

    1) Lehenik Hodeiek hasieran planteaturiko koxkari helduko diot, ondo ulertu badut, auzi klabe batean bete-betean eman duelakoan bainago.

    Oso ondo azaldurik utzi duzu (Hodei) giza identitatea nola eraikitzen den kontsumo gizartean, galdera zuzen bat zabalduz: “ahaztu egin ahal zaigu Nia alde guztietatik lotua dagoela eta lotura horietako asko ez direla libreki eraiki ditugunak”? Honen aurrean giza askatasunari buruzko gogoeta bat inposatzen delakoan nago: zein zentzutan gara aske? Zeri deritzogu aske izatea? Zein neurritan gara aske?

    Esana daukat jaiotzez ez garela modu zehatz batekoak, ez dugula garena egiten gaituen esentzia absoluturik. Aitzitik, egunerokoan egiten duguna gara. Egiten dugun hori, beti, “orain eta hemen” parametrotan egiten dugulako, gure ekintza guztiak inguruarekiko elkar-ekintzak dira (ingurura egokituriko ekintzak, alegia); eta gure izatea beraz, inguruarekiko elkar-ekintzen emaitza da.

    Zentzu honetan ulertu behar dugu gure askatasuna: etengabeko osaera honetan. Aske gara, inoiz guztiz “osatuak” ez garen zentzuan. Osatuak ez garelako du eragina inguruneak guregan. Baina adi! Ez da ingurunearekin kontaktuan produktu bilakatzen garela. Baizik eta “osaera-prozesua” etengabekoa da, hil arteraino.

    “NI-G(U)izarte” lotura hau askatasunaren ondorio izatea paradoxikoa suerta daiteke “kanpo” lotura hauek, giza askatasunaren kate moduan ikusten badira. Paradoxikoa izan edo ez, halakoak gara, saihestezina zaigu nolakotasun hau, eta berau ulertu eta onartzea, askatasunean sakontzeko gakoa izan daiteke. Zeri deritzot askatasunean sakontzea? Zergatik halako pretentsiorik?

    Askatasuna sakontzea, nire borondate eta erabakien jabetza ahalik eta handiena izatea litzake niretzat. Honek, nire borondatean eragiten duten faktoreen kontzientzia areagotu beharra eskatzen du: autokontzientzia indartzea. Nire hautu bakoitza zorrotz aztertzeak, hautuaren zergatia bilatzera narama: hautuak ulertzeak, berauetan berretsi edo aldatzera eraman nazake. Hautuak ekintzen iturri direnez gero, hautuen gaineko kontzientzia indartzea, ekintzen gaineko jabetza areagotzea ere bada. Funtsean, niretzat, askatasuna sakontzea, aske garelako askatasunez egiten ditugun ekintzen gaineko jabetza-kontzientzia areagotzea da.

    Zergatik gura izan beharko genuke askatasuna sakondu edo autokontzientzia indartzea?
    Norbanakoak askeak garen ezkero, gu geu garelako egiten dugun ororen errespontsable, baita gure ekintzek sortzen dituzten ondorioen erantzule ere (norena izango da ba, bestela, ekintza baten ondorioaren ardura, ekintzailearena ez bada?).

    “Gizarteak norbanakoen pilaketaz osaturiko elkarteak” direla onartzen badugu, neurri batean norbanako bakoitza da gizartearen nolakotasunaren eragile. Nork bere txikitasunean, errealitateko gertakarietan ardura partea du.

    HORREGATIK, nire ekintzen erantzule ni neu naizenez, ez dut nahi sortu nahi ez ditudan egoeren erantzule izan. Baita guztiz kontrakoa ere, ez dut nahi sortu zitezkeen eta nik sortzea nahi nituzkeen egoerak azkenean gailendu ez izanaren erantzule izan.

    Hasieran auzi hau klabea dela honegatik esan dut: gure gizatasuna ulertzeak, giza nolakotasunaz jabetzeak (gure askatasuna eta hari atxikiriko errespontsabilitatea) jokabide arduratsuagoak eragingo lituzkeela pentsatzen baitut. Nork bere ekintzen ondorioetan zorrotzago erreparatu, eta zuhurrago hautatuz ekingo lukeela, hain zuzen. Halakorik pentsatzea zentzurik baduela uste al duzue ala ameskeria ustel bat besterik ez da?

    2) Jarraian Aitorrek zabalduriko galderari helduko diot:
    “Nola borrokatu behar dut biktimak hain justu borroka horren aldeko borondaterik eza ala borroka horren kontrako jarrera badauka?” Zein gara gu, edo hobeto, nor da nor inoren bizi eredua epaitu eta nola bizi behar duen esateko?

    Ezin dugu G(U)izartea eta NIaren arteko harreman dialektikoaren aldebikotasuna ahaztu: ni gizartearen araberako naiz, baina aldi berean, gizartea nire ekintzen araberakoa ere bada. NIk G(U)izartean eragiten dudala esatea, NIk G(U)izarteko beste NIetan eragiten dudala esatea da.

    Norbanakoek G(U)izartearengain duten eragina ez da aukera bat, nahigabean eta nahi ez izan arren ere hala gertatzen baita. Horregatik, ez da bekatu nork bere eragin hori hautatu nahi izatea (ahal moduan eta ahal neurrian). Are, norbere jardunaren gaineko errespontsabilitate-hartze kontsekuente bat iruditzen zait: nor bere jardunaren ondorioen arduradun bada, kontsekuenteki jokatzea da eragin nahi dituen eta eragin nahi ez dituen ondorioen arabera jardutea.

    Horregatik, gizartean aktiboki eta kontzienteki ekitea eta eragin nahi izatea, borrokarako hautu hau egitea, pretentsio totalitario bat izatetik urrun, giza-nolakotasuna ulertu eta onartuz kontsekuenteki jarduteko hautu bat iruditzen zait. Nire borrokak noski izango duela eragina besteengan, baita eragin hori jasan nahi ez dutenengan ere. Baina halakoxea da giza-bizitza eta halakoxea ere gizarte-dinamika. Nire ekintzek eragindako aldaketek besteengan eragiten dute, besteen jarrera eta hautuek niregan eragiten duten bezalaxe.

    Horregatik, nire ustez nork bere hautuak ez lituzke egin behar “besteek nahiko ez lituzketen eraginetan” pentsatuz, ezta “nor naiz ni inori ezer esateko/eragiteko” beldurretik. Aitzitik, nork bere hautuak bere askatasunarekiko kontziente eta arduratsu egin beharko lituzke. Bide honetan, hasteko, besteek ere hala hautatzea sustatzea da nire hautua. Halakorik zilegi deritzozue? Ala, dominazio kutsuko prediku bat dela uste duzue? (nor naiz ni inori halako jardunbiderik inposatu nahi izateko?)

    3) Azkenik Hodeiek “egotetik ekitera” horri egindako ekarpenaren aipamen bat:

    Etorkizun idealak pentsatzerakoan NI eta G(U)izartearen lotura aska-ezina oso presente izan behar da. Lotura askaezin honegatik etorkizuneko idealak kolektiboak dira: nik, partikularki, nire bizi-eredu ideala pentsatzerakoan beti ariko bainaiz kolektibo batean pentsatzen (giza talde batean). Hain justu ere, nire ideala proiektu kolektibo bat delako, kolektibo horren parte liratekeenekin konpartitu dezaket, besteek ere eurena nirekin konpartitu dezaketen bezala. Hala, proiektu kolektibo komun zabal bat eraiki daiteke, ez proiektu guztiak komunean jarriz, baizik norbanako bakoitzarenak leku izango duen bat osatu. Hala, nork beretik baina jomuga berdin baten alde antolatuta ekingo genuke (komunaren alde egitean, ideal propioaren alde egiten den neurrian). Antolatuz, nork beretik modu isolatuan baino modu indartsuagoan eragingo genuke gizartean, ekintzen eraginkortasuna biderkatuz.

    Horregatik, alde batetik ados “Nik nire baitatik EGOTETIK, EKITERA”, baina ahaztu gabe, ekinak antolatuz, ekinez ekin, ezinak errazago egingo direla.

    Hau esanda, hasierako galdera bat zabaltzen dut berriz ere: “Bizitzak zentzua izango lukeen bizi-ereduaren galdera datorkigu bueltan. Kontsensurik posible ote auzi honetan?” Nola eraiki proiektu ideal partikularrek leku izango zuten proiektu komun hori? Zein neurritan da posible? Printzipio minimo batzuk ezarri behar al dira? Nola adostu hauek? Zein printzipiotan?… Nola baliatu aniztasunaren aberastasuna modu eraginkor batean? (aniztasunaren uztarketa gauzatzeko hausnarketa amaigabeetan jauzi gabe?)

Leave a Reply

Printer  Print This Page