Identitate nazionala, nazionalismoa, independentzia.

By • Sep 24th, 2010 • Category: Asteko Gaia

David Miller. Sobre la nacionalidad. Autodeterminación y pluralismo cultural. Buenos Airesen, Paidós, 1997.

“Las naciones existen cuando sus miembros se reconocen entre sí como compatriotas, y creen compartir características relevantes –qué características son relevantes se vera de inmediato-. Por tanto, es un error comenzar desde la posición de un observador exterior que intenta identificar a las naciones escrutando para ver qué personas tienen atributos comunes tales como la raza o la lengua. Es más, puede que encontremos gentes que comparten uno o más de estos atributos, y que sin embargo no constituyan una nación porque ellos mismos no piensan que forman una (los austriacos y los alemanes, por ejemplo). Por otra parte, si tomamos a aquellos pueblos que por el reconocimiento mutuo y las creencias compartidas constituyen naciones, no hay una única característica (como la raza o la religión) que tengan todos sus ciudadanos en común. Esto se pone de relieve con claridad tan pronto como uno examina los candidatos presentados como criterios objetivos de la nacionalidad, como hizo Renan en su celebre conferencia sobre la materia: para todo criterio que se presente hay claros contraejemplos empíricos. (38-39 orriak)

(…)

De forma más general, se podría decir que todas las identidades nacionales son ficticias: éste es un asunto que retomaremos más tarde. Estas posibilidades surgen directamente del hecho de que las naciones no son agregados de personas que se distinguen por sus rasgos físicos o culturales, sino comunidades cuya existencia misma depende del reconocimiento mutuo.” (40. orria)

*    *    *

Ulises Moulines. Manifestu nazionalista. Txalaparta. Tafalla. 2008.

“Esan genezake nazioa dela bere buruaren kontzientzia politikoaz jabetu den etnia.”

*    *    *

Julen Zabalo. Abertzaleak eta ezkertiarrak. Elkar. 2000.

“Euskal nazionalista askok defendatzen du hizkuntza – euskara – nazionaren oinarria dela, baina hortik orokorpen bitxi eta kontrajarri bi egin daitezke: bata, euskaldunak bakarrik direla euskal nazioaren kideak, eta ez erdaldunak; eta, bestea, Euskal Herrian hiru hizkuntza nagusi egonik gaur egun, hiru nazio bizi direla, eta ez bat. Kasu bietan, helburua nazio bakarra osatzea bada, abiapuntua hizkuntza aniztasunak izan behar du, eta hortaz, nazioa -hotsa, euskal nazio bakarra- eraiki beharreko kategoria litzateke (liburuko ohin oharra: Hauxe da, besteak beste, Xabier Aierdiren ustea, norentzat nazioa egina dagoela pentsatzetik eraikuntzaren eremura iragan behar baita, eta nazioa egiteke dagoela onartu.)” 15. orria.

“Euskara da nazioaren funtsa gaur eguneko euskal nazionalismoan, baina naziokideagotzat jotzen da planteamendu teoriko horren alde dagoen erdalduna, espainiar edo frantziar alderdiekin bat datorren euskalduna baino. Dena den, zehaztapen bi egin beharko lirateke: bata, herritartasuna ez dela ukatua izaten; eta bestea, esan bezala, banaketa egiteko arrazoi nagusia politikoa denez, politikoki ere konpon daitekeen arazoa dela.” 21. orria.

*    *    *

Joxe Azurmendi. Humboldt. Hizkuntza eta pentsamendua. UEU. 2007.

“HIZKUNTZA DA HERRI BATEN ARIMA (Txilardegiren zita bat da hau). Idatzirik dagoena irakurriz, hemen esaten dena da -esentzialismoetatik asago- herri bakoitzak berak egin duela bere arima, bere nortasuna. Baina egin badu, egin du; eta egin duenak (historiak), egiten du orain bera. Hauek dira Txilardegiren artikuluaren azken hitzak: “Ageri denez, herri baten izakera eta bere hizkuntza alkarri josirik, loturik eta iratxekirik daude errotik. (…) euskara hilko balitz, Euskal Herriak bere izakera berezia, bere jitea, bere jatortasuna, bere nortasuna, bere euskaltasuna, BERE NAZIO ARIMA OSOA hitz batez, galduko lukeela. Zer egin du Euskal Herria? Zerk eman dio bere izakera berezia? Zerk egin du gure naziotasuna? Zerk bizi gaitu? Zerk berezten gaitu? Zerk ematen digu gure euskal arima? EUSKERAK EZ BESTERIK” ” 289. orria.

-:Volksgeist; Herri gogoa. Ilustraziotik nazismora. Elkar. 2008.

“Ezaguna da, orobat, kontzeptuak metaforatik ernetzen direla, esan zuela jada Herder-ek (eta geroago Nietzsche-k, eta lehenago Voltaire-k…). Gerta liteke, beraz, zientzian kontzeptua jada desbaliatua egonik ere, metaforak baliagarri eta eder izaten jarraitzea, zientziak erreminta bezala beretzat hartu izan baino lehenago bezalaxe, gero ere. Esaterako, herriaren izpiritua hizkuntza dela; euskara dela Euskal Herriaren arima, euskal herri gogoa. Zergatik ez? Metafora bikaina da. Kontua da, hori esaten dugunean, zer esaten dugun jakitea –metafisikarik gabe: metá phorá (“phérein”) ez da metá physiká.” 9. orria.

*    *    *

Joseba Sarrionandia. Hitzen ondoeza. Txalaparta. 1997.

“EUSKAL HERRIA.
Euskal Herria, bere jabego politikoaren bila dabilen hizkuntza bat da.
Euskaldunak, bi millioi erdaldun eta 600.000 erdaleuskaldun gara.”

Zer da euskal naziokoa izatea? Zer egiten du eta zer egin beharko luke euskal nazionalismoak?

Zein da abertzaletasun eta independentismoaren arteko lotura? Abertzaletasuna eta ezkertiartasuna derrigorrez lotuta al doaz?

Berdinak al dira identitate nazionala eta kulturala? Beharrezkoa al da hizkuntza naziotasunerako?

Zein terminorekin defini genezake euskal naziokoa dena? Nor da euskalduna?

Bibliografia

Apalategi, Jokin: Los vascos de la nación al estado, San Sebastián: Astero. 1979

Azurmendi, Joxe. Volksgeist. Herri gogoa. Ilustraziotik nazismora. Elkar. 2008.

Berlin, Isaiah. The crooked timber of humanity. Pimlico. London. 2003.

Gellner, Ernest. Naciones y nacionalismo, Madrid: Alianza ed. 1988.

Kymlicka, W. Ciudadanía multicultural. Paidós. Barcelona. 1996

Miller, David. Sobre la nacionalidad. Autodeterminación y pluralismo cultural. Paidós. Buenos Aires. 1997.

Moulines, Ulises. Manifestu nazionalista. Txalaparta. Tafalla. 2007. (Material kritikoan dago).

Odriozola, Joxe Manuel. Abertzaleak eta euskara. Elkar. 2008.

Zabalo, Julen. Abertzaleak eta ezkertiarrak. Elkar. 2000.

Pierre Vilar. La cuestión nacional.

Taibo, Carlos. Nacionalismo español. Madrid: Catarata. 2007.

Smith, Anthony D. La identidad nacional. Madril: Trama. 1995.

Filosofian lizentziatua.
Email this author | All posts by

34 Responses »

  1. Aupa Unai, ikusita zure eztabaidarako gaia piska bat lotuta dagoela nazionalismoari buruzko masterrarekin ( http://basque.criticalstew.org/?p=3580 ) hemengoan bibliografia osatuko dut eta gero beste batean saiatuko naiz sail honetan zein beste post osagari batean (Nor da euskalduna? http://basque.criticalstew.org/?p=3498 ) botatzen dituzu(e)n (Olariaga) galdera batzuk behintzat erantzuten.

    Lehenengo zerrenda (eta irunskinak) Fito Rodriguez-ek bidalitakoak dira eta horrela zion:

    Liburu gomendagarriak:

    Breuilly, J., Nationalism and the State, 2nd edn., Manchester: Manchester UP, 1993.

    Hau klasiko bat da. Gaztelaniaz dago eta historiografiaren ikuspuntutik idatzia dago. Julen Zabaloren kutuna. Oso modernista (Hobsbawm eta Gellner baino gehiago, agian) baina zuzen eta argi argudiatua. Gaztelaniaz badago. Gogorregia baina interesgarria.

    McKim, R.; McMahan, J., (eds.) The Morality of Nationalism. Oxford: OUP, 1997. (traducción al castellano de T. Fenández Aúz eta B. Eguibarren (2003): La moral del nacionalismo (vol.I y II), Gedisa, Bartzelona).

    Artikuluen bilduma (Kymlicka, Taylor…). nire ustez oso artikulu interesgarria dago bilduman: Lichtenberg izeneko irakasle batena, nazionalismoaren moralari buruz. Uste dut izenburua “A favor y (sobre todo) en contra del nacionalismo” dela. Laburra eta interesgarria.

    Miller, D., On Nationality, Oxford University Press, 1995.

    Hau nazionalismoaren defendatzaile sutsua da. Ingelesa, liberala eta ezkertiarra. Gaztelaniazko itzulpena badago eta irakurtzeko erraza da.

    Smith, A. D., Nationalism and Modernism: A Critical Survey of Recent Theories of Nations and Nationalism, Routledge, 1998.

    Klasiko bat eta gaztelaniaz daudenetatik teoria garaikideen laburpen zuzenetako bat
    ematen duena. Jakina, Smithek paradigma etnonazionalistaren alde egiten du, berea.

    Uzelac, G., Ichijo, A. (eds.): When is the Nation?, London: Routledge, 2006.

    Liburu honetan teoria garaikideen berrrikuspen eder bat egiten da teoriak horiek bultzatu zituzten autoreen ahotik. Smith, Breuilly, Hobsbawm, Connor? artikuluak eta mahai inguruen transkripzioa. Ez dago gaztelaniaz.

    Amaitzeko, aurrekoan Michael Billigen “Banal Nationalism” aipatu nizun, antropologoa, The Guardianeko irakurle laborista eta liberala? britaniar eta ingeles nazionalismoaren azterketa egiten. Oker ez banago liburua 1995koa da, klasiko bat da, guztiok aipatzen dugun horietako bat.

    Gero Nazioa eta nazionalismoari buruzko ikasketen oinarrizko bibliografia:

    Berlin, I., The Proper Study of Mankind. New York: Farrar, Straus and Giroux, 1998.

    Breuilly, J., Nationalism and the State, 2nd edn., Manchester: Manchester UP, 1993.

    Buchanan, A.: Secession: The Morality of Political Divorce from Fort Sumter to Lithuania and Quebec, Boulder (Colorado): Westview Press, 1991.

    Buchanan, A.: ‘What’s So Special about Nations?’ 283-309 orr., in COUTURE, J. / NIELSEN, K. / SEYMOUR, M. -zuz.-, Rethinking Nationalism, Supplementary Volume, Canadian Journal of Philosophy, University of Calgary Press, 1996.

    Buchanan, A.: ‘Secession’, in ZALTA, EDWARD N. -ed.-: The Stanford Encyclopedia of Philosophy, 2006

    Calhoun, C., Nationalism. Buckingham: Open University Press, 1997.

    Connor, W., Ethnonationalism: The Quest for Understanding. Princeton: Princeton University Press, 1994.

    Conversi, D. (ed.), Ethnonationalism in the Contemporary World. London: Routledge, 2004.

    Gellner, E.: Nations and Nationalism, Oxford, Blackwell Publishers, 1983.

    Gilbert, P.: “Ethics or Nationalism”, Journal of Applied Philosophy, Vol. 19, No. 2, 185-187, 2002.

    Guibernau M., Hutchinson J. (eds), History and National Destiny, London: Blackwell, 2004.

    Hobsbawm E., Nations and Nationalism since 1780: Programme, Myth, Reality, Cambridge: CUP, 1992.

    Hutchinson, J., Nation as Zones of Conflict London: Sage, 2005.

    Hutchinson, J.; Smith, A. D., (eds.) Ethnicity. Oxford: OUP, 1994.

    Hutchinson, J.; Smith, A. D., (eds.) Nationalism. Oxford: OUP, 1994.

    Kymlicka W., “Conclusion: the Futures of Nationalism” in Ozkirimli, U. (ed.), Nationalism and its Futures, New York: Pallgrave, 2003.

    Macedo, S., Buchanan, A. Secession and Salf-Determination. NOMOS XLV. New York: New York University Press, 2003.

    McKim, R.; McMahan, J., (eds.) The Morality of Nationalism. Oxford: OUP, 1997. (traducción al castellano de T. Fenández Aúz eta B. Eguibarren (2003): La moral del nacionalismo (vol.I y II), Gedisa, Bartzelona)

    Miller, D., “The Ethical Significance of Nationality”, Ethics 98, 1988.

    Miller, D., On Nationality, Oxford University Press, 1995.

    Miller, D., 2004: ‘National Responsibility and International Justice’ 123-143 orr.,in
    CHATTERJEE, DEEN K. -ed.-: The Ethics of Assistance, Cambridge: Cambridge University Press

    Moore, M. (ed.): National Self-Determination and Secession, Oxford: Oxford University
    Press, 1998.

    Moore, M., “Normative Justifications for Nationalism: Justice, Democracy and National Identity”, Nations and Nationalism, January, 1-20, 2001.

    Moore, M., The Ethics of Nationalism, Oxford: OUP, 2001.

    Moore, M.; Buchanan, A. (eds.), Nations, States and Borders; Diverse Ethical Theories, Cambridge: CUP, 2003.

    Moulines, C. U.: Manifiesto nacionalista, Barcelona: La Campana, 2002.

    Ozkirimli, U., Theories of Nationalism: A Critical Introduction, St.Martin’s Press, 2000.

    Philpott, D.: ‘In Defense of Self-Determination’, Ethics (105): 352-385, 1995.

    Shapiro, I.; Kymlicka, W., Ethnicity and Group Rights. NOMOS XXXIX. New York: New York University Press, 1997.

    Smith, A. D.: The Ethnic Origins of Nations, Oxford: Blackwell, 1986.

    Smith, A. D.: “Opening Statement: Nations and their Pasts”, Nations and Nationalism,2(3), 358-65, 1996.

    Smith, A. D., Nationalism and Modernism: A Critical Survey of Recent Theories of Nations and Nationalism, Routledge, 1998.

    Smith, A. D., Myths and Memories of the Nation, Oxford University Press, 1999.

    Uzelac, G., Ichijo, A. (eds.): When is the Nation?, London: Routledge, 2006.

    van Walt, M., Seroo, O. (eds.), The Implementation of the Right to Self-Determination as a Contribution to Conflict Prevention. UNESCO Division of Human
    Rights, Democracy and Peace & Centre UNESCO de Catalunya.1999.

    Egongo gaituk-eta,
    aio,
    Fito Rdz.
    ———

    gero ERREFERENTZIA hauek nireak dira. Batzuk errepikatuko dira baina tira:

    Alter, Peter (1989) Nationalism, London, New York, Melbourne, Auckland: Edward Arnold.

    Anderson, Bennedict (1983) Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism, London, New York: Verso.

    Apalategi, Jokin (1992a) Sociología de una nación en movimiento, Vitoria: IENC/NKII.

    Apalategi, Jokin ed.(1992a) Movimientos sociales y nacionalismo, Vitoria: IENC/NKII.

    Azurmendi, Maria Jose, “Recuperación lingüística y nacionalismo vasco” in Apalategi, Jokin ed.(1992a) Movimientos sociales y nacionalismo, Vitoria: IENC/NKII.

    Bhabha, Homi K., ( ed) (1990) Nation and Narration, London, New York: Routledge.

    Bhabha, Homi K., “Introduction: Narrating the nation” (1990:1-7) in Bhabha, Homi K. (ed)(1990) Nation and Narration, London, New York: Routledge.

    Bennington, Geoffrey, “Postal politics and the institution of the nation” (1990:121-137) in Bhabha, Homi K. (ed) (1990) Nation and Narration, London, New York: Routledge.

    Brennan, Tymothy, “The national longing for form” (1990:44-70) in Bhabha, Homi K., (ed) (1990) Nation and Narration, London, New York: Routledge.

    Durin, Simon, “Literature – Nationalism’s other?. The case for revision” (1990:138-153) in Bhabha, Homi K., (ed) (1990) Nation and Narration, London, New York: Routledge.

    Gellner Ernest (1983) Nations and Nationalism, Oxford: Basil Blackwell.

    Gellner Ernest (1987) Culture, Identity and Politics, Cambridge, New York, New Rochelle, Melbourne, Sydney: Cambridge University Press.

    Hall, Stuart (1993) “Culture, community, nation” in Grossberg, Lawrence, Radway, Janice (ed) Cultural Studies 7/3:349-363: Routledge.

    Hannerz, Ulf, Löfgren, Orvar (1994) “The nation in the global village” Erkki Vainikkala, katarina Eskola (eds) Cultural Studies 8/2:198-207:Routledge.

    Haraway, Donna “The promises of monsters: A regenerative politics of inappropriate/d others” (1992:295-337) in Grossberg, Lawrence, Nelson, Cary, Treichler, Paula (eds) (1992) Cultural Studies, London, New York: Routledge.

    Heigberg, Maria (1989) The Making of the Basque Nation, Cambridge, New York, New Rochelle, Melbourne, Sydney: Cambridge University Press.

    Hobsbawn, Eric, Ranger, Terence (ed)(1983) The Invention of Tradition, CUP: Cambridge.

    Hobsbawn, Eric (1990) Nations and Nationalism since 1780, Cambridge, New York, Port Chester, Melbourne, Sydney: Cambridge University Press, Canto.

    Hroch, Miroslav (1985) Social Preconditions of National Revival in Europe. A Comparative Analysis of the Social Composition of Patriotic Groups among Smaller European Nations, Cambridge.

    Ibarra, Pedro (1992) Ideología y Nacionalismo, , Vitoria: IENC/NKII.
    Johansen, Anders (1994) “Souls for sale” Erkki Vainikkala, katarina Eskola (eds) Cultural Studies 8/2:232-252:Routledge.

    Jokinen, Kimo (1994) “Cultural uniformity, differentiation, and small national curltures” Erkki Vainikkala, katarina Eskola (eds) Cultural Studies 8/2:208-219:Routledge.

    Michelena, Luis (1985) Lengua e Historia, Madrid: Paraninfo.

    Orwell, George ([1937] 1980) Homage to Catalonia, San Diego:Harcourt.

    Palacios, Xabier (ed) (1991) Ilustración y Revolución Francesa en el País Vasco, Vitoria: IENC/NKII.

    Palacios, Xabier (ed) (1992a) Etica y Nacionalismo, Vitoria: IENC/NKII.

    Palacios, Xabier (ed) (1992b) Modernidad y Nacionalismo: Método y Utopía en el Pensamiento de Jean Jaques Rouseau, Vitoria: IENC/NKII.

    Parker, Andrea, Russo Mary, Sommer Doris, Yaeger Patricia (eds) (1992) Nationalisms & Sexualities, London, New York: Routledge .

    Renan, Ernest “What is a nation” ([1882]1990:8-22) in Bhabha, Homi K., (ed) (1990) Nation and Narration, London, New York: Routledge.

    Short, John Rennie (1991) Imagined Country: Society, Culture and Environment, London, New York: Routledge.

    Thon, Martin, “Tribes within nations: the ancient Germans and the history of modern France” (1990:23-43) in Bhabha, Homi K., (ed) (1990) Nation and Narration, London, New York: Routledge

    Esan gabe doa: Anderson eta Bhabharenak: a must! irakurri beharrezkoak!

  2. Eskerrik asko Imanol gaiaren inguruko bibliografia elegante hau bidaltzeagatik. Eztabaida hasteko primerako oinarria.

  3. Aipatu den bibliografia horretan, nik dakidala, gutxienez bi obra euskaratuak daude:

    Renan, E. 1882: “Zer da nazioa?”, EHU, 2004

    Moulines, C.U. 2001: “Manifestu nazionalista”, Tafalla, Txalaparta, 2008

  4. http://www.elpais.com/articulo/pais/vasco/Nacionalismos/elpepuespvas/20100926elpvas_5/Tes
    Lehenik eta behin artikuluari erantzunez: bai horregatik batzuek estatua nahi dute Euskal Herriarentzat.

    Galderei erantzunez…

    Zer da euskal naziokoa izatea? Zer egiten du eta zer egin beharko luke euskal nazionalismoak?

    Euskal herritar bezala, nik uste euskal nazionalismoak euskal herritar izatea posibilitatu behar duela, hor bidean euskal estatua lortzea, beharrezkoa deritzot. Horretarako balibideak jarri ahalik eta jende gehienek praktiko ikus dezaten euskalduna izatea praktikoa dela.rekortxollis! Bidelagunak ere aske behar dira…http://www.youtube.com/watch?v=c_RSEAiD9cA

    Zein da abertzaletasun eta independentismoaren arteko lotura? Abertzaletasuna eta ezkertiartasuna derrigorrez lotuta al doaz?

    Askapen mugimendu nazionalean, abertzaletasuna eta ezkertiartasuna lotuta doazelakoan nago, hain zuzen, emantzipazio indibidualak, kolektiboa ere behar duelako izan eta herri edo herritarrena ere bai. Euskal Herritarrak bere eskubideak lor ditzan ezin bestekoak dira elkarrekin jotea, herritarra eta herria, euskal estatuaren bidean. Formula dual horrek eraiki ditu, euskal herritarrago egiteko aukera. Euskal estatuak izango lituzken instituzioak sortzea(estatuaren faltan), euskal herritarren mesedetan.

    Berdinak al dira identitate nazionala eta kulturala? Beharrezkoa al da hizkuntza naziotasunerako?

    Euskal herrian uste dut, kultura aniztasun handia dagoela. Eta Identitate nazionalak ikusterakoan 3 etortzen zaizkit, lurraldertasunaren inguruan borroka luzean dabiltzanak. Beraz ene ustez gure kasuan ez dira berdinak, identitate nazioanala eta kulturala. Nazio eraikitzeko euskal herriko kasuan hizkuntza beharrezkoa da, egunerokotasunean aterik ateko zabor bilketa den moduan. Aldi berean, Arizmendiarretak, hasitako bidea inoiz ez ahaztutze modukoa den moduan. Finean, euskal herritarra izateko aukera osoa eskaini behar da, pribatuan/ publikoan eta lokalean eta globalean. Hori borrokaz egiten da.Oker ez banabil, ari dira bide horretan pausoak ematen…http://www.youtube.com/watch?v=6aBwp0VsiHA&feature=related pausorik pauso bidea eginez, geroa irabaziko dugu oinez! Zutik Lisbeth! zutik

    Zein terminorekin defini genezake euskal naziokoa dena? Nor da euskalduna.

    Momentuz,Euskal naziokoa dena Euskal nazionalista terminoaz definituko nuke.

    Euskal herritarra, Euskal estatuko kide denaz.

    Beraz, euskal estatuak definitu behar luke zer den euskalduna? administratiboki bai, alegia, zertifikazioa karnetak eman behar dit, beste edozein lakoxea naizela adierazteko munduan. Lasai asko, frantziako selekzio animatu nahi badut, ba egin dezadan, nere egureko zama etno nazianala aitortuak izateak, lasaitasuna emango dit, lanean, klasean, amodioan ….bistanda alegia, normala nahi dut izan!

    Joseba Sarrionandia. Hitzen ondoeza. Txalaparta. 1997. “EUSKAL HERRIA.
    Euskal Herria, bere jabego politikoaren bila dabilen hizkuntza bat da.
    Euskaldunak, bi millioi erdaldun eta 600.000 erdaleuskaldun gara.”

    SARRIri jarraiki horregatik nahi dut estatu bat 3miloi ingururentzat…(gero euskal estatuaren kontra ere egon ahal izateko…) Bitartean pentsatu pentsatu pentsatu( Anestesia taldearen Gu(1997) diskoko pentsatu kantua izpide harturik…)

  5. Batzutan ni neu ere harrituta gelditzen naiz ateratzen zaizkidan esaldiekin. Adibidez “Kultur(ar)en kartografia(k)” artikulotxoan – ( http://basque.criticalstew.org/?p=1015 ) zera bota nuen:

    “Beraz azken oharra: ez nabil “euskaldun” bezala idazten. Ez gaur egun orokorrean ulertzen den bezala, behinik behin. Askapen mugimenduak azken 50 urteetan eraiki, eratu eta artikulatu izan duen subjektu kolektibo zehatz baten praktika eta diskurtso etiko-politikoaren egiari, fidelitate osoa erakusten dion posizio batetik ari naiz idazten; posizio zeharo kontzientea eta, are gehiago, kontingentea dena. Ez da gauza bera. Azken finean, Euskal Herrian irabazteko daukagun estatuak efektu zuzena izango baitu: gaur egungo “euskalduna” kategorian nagusitzen den simulakro etnikoaren amaiera”.

    Eta bai: nago gu geu guztiz garela artikulazio diskurtsiboen efektu eta gainera hizkuntzarekin bakarrik eraiki dezakegula ‘kanpo’ko errealitate ‘enpiriko’ substantzial balizko horren imajina gutxi gora behera zuzena-edo. Zeren eta izan hizkuntza baita daukagun baliabide bakarra kanpoko errealitate hori jasotzeko baina hizkuntzak, berez, (i) ezin du errealitatea ‘den moduan’ islatu, eta hori gutxi izanda (ii) hizkuntzak berak izugarrizko distortsioak operatzen ditu ‘errealitatea’ ‘konputatze’rakoan. Zentzu horretan, hizkuntzak kanpoko errealitatean motib(azi)oak aurkitzen baditu ere (FarWesteko indioek lehen trena ikusi zutenean burdin-zaldia deitu zuten, ez, demagun, pinguino txirristaria), errealitatea, denera, makinabat baliabide erretorikoz bahituta (edo agian sorginduta) agertzen da.

    Beraz, inor ez da harrituko gai honetaz aritzerakoan guztiz Lacaniarra naizela esaten badut. Subordinazioaren kontra-n nion bezala:

    “Orduan zer da errealitatea eta zer da fikzioa? Edo fikzioa ote errealitatea? Hizkuntza Lacanen arabera, opari bat da humanitateari eskainia. Baina troiatarrei eskaini zitzaien zaldia bezala, zeharo da arriskugarri eta galbidetsua: dohanik da baina behin onartuz gero, kolonizatu egiten zaitu” (SK, 43 orri.).

    Berriz esateko, orduan, lehenik eta behin inportanteena ez da errealitea baizik eta errealitate hori nola mobilizatzen / distorsionatzen / are manipulatzen duzun hizkuntzaren edo diskurtsoaren bidez. Errealitatea, berez, estupidoa da. Hor dago eta kitto! ‘Euskaldunak’ zentzu horretan ‘perretxiko’ak bezalakoak dira. Edo harako litterati hark aipatu zuen erara, lili eder haiek bezalakoak izan daitezke, zergatik ez? Baina kontuz gero! Liliak ez dira ederrak berez, litteratiak proposatzen zuen bezala, hau da: liliak ez dira ederrak gu egon ala ez, hor nonbait natura bera ederra delako-edo! Edo beste modu batera esanda: liliak ez dira ezer gure interbentziorik gabe baizik eta, prezisamente, ‘interbenitu’ egiten dugulako DIRA; adibidez: “oh, zelako lora politak!”. Ze bestela lora horiek ez dira existitzen! Ezta ni hilda gero ere ez dira existitzen kanposantuko hilobian, besteak txantxetan erantzun zidan bezala, lora eder horiek ipurtzulotik ateratzen zaizkidanean. Ez behintzat alargunak edo igual seme alabaren batek edo ez baldin badu nolabait konfirmatzen, ez badu konputatzen alegia, izan ere, nire gorpuak lurrarekin nahasketrakoan sortu duen satsa emankorra dela; hala nola: zelako lili ederrak atera diren aita lurperatuaren ipurtzulotik!

    Baina txantxak alde batera utziz, horrek guziak, noski, ez du esan nahi oraintxe puntuan Pakistanen ez direla uholde ikaragarriak suertatu aurtengo monzoi euritzarren eraginez. Esan nahi du errealitatean benetan gertatu den egi horren jakinaren gainean egoteko moduak hizkuntzaren / diskurtsoaren bitartekaritza edo, kasu honetan hobe esanda inkluso, MEDIAzioaren bitartez gauzatzen direla bakarrik; zeina agian hobeto ilustratu daitekeen hasiera batean, inork zer zen ez zekienean, IHES-ekin gertatu zena azalduz. Gauzak horrela, kontua ez da ukatzea jende asko ‘benetan’ hil zela IHES-aren eraginez. Noski baietz. Eta baita sufrimendu asko egon zela eta dagoela ere! Baina kontua, izan, diskurtsoaren mailako borrokatik etorri zen: Zer izan zen IHES? Edo zer dira tsunamiak? Edo Katrina urakana? Zientifikoki esplikatu daitezkeen fenomenoak izan ziren / dira ala jainkoaren zigorra promiskuitatearen, kristauak ez direnen, beltzen… kontra? Eta abar…

    Edo beste adibide batekin esateko: behin koinatu batekin eztabaidan (ze kasualidade! gaia: euskaldunak badaude ala ez?) eta guztiz haserretuta esan zidan farola bateko bonbila apurtuta baldin badago, hor zure sudur puntaren aurrean, hori ez dagoela ukatzerik, hori holaxe dela eta akabose! Eta nik, noski, ezetz eta ezetz! ‘zentzu komun’eko enpirismo primario hain auto-ebidente hori ez dudala inolaz ere onartzen eta sanseakabo! Ze, izan ere, farola horretako bonbila apurtuak bizia hartu izan du, hau da, existitzen hasi da soilik eta bakarrik berak aipatu duen momentutik, are gero again herriko alguazilak harria bota duen gaztea harrapatu ondoren partea idatzi eta artxiboetan jarri duenean etabar etabar, eta gero zuek esango didazue zeintzuk izango diren inzidente horren inguruko interpretazioak eta eraginak segun eta kasu bera epaitegian edo gaztetxean eta gaztearen gurasoen etxean diskutitzen den!

    Laburtuz beraz: berez euskaldunik ez dago. Dagoen gauza bakarra konstrukzio diskurtsiboak dira, linguistiko-antropologikoak eta historikoak barne, noski, baina, niri momentuan diskurtso politikoak interesatzen zaizkit soilik, zeinak, noski iraganeko zenbait diskurtso linguistiko-antropologiko eta historiko are pre- eta proto-historikoen efuktu ere baitira, badakit, baina tira… ze niri konstrukzio diskurtsiboen efektuak interesatzen zaizkit, eta txisteratik untzirik ateratzeko gauza den magoa ez banaiz ere, jakin badakit zein izango den Euskal Herrian estatua irabaztearen efektu zuzena; izan ere, independentziaren ondorioz emango den aldaketa guztiz frankoa izango dela, bai horixe, eta gure egungo subjetibitate politikoa, askatasunaren aldeko borrokan eraikia izan dena, borroka horren bidez lortutako helburuarekin desegingo dela eraiki gaituen (edota eraiki dugun) antagonismoaren muina bera desagertuko den hein berean.

    Beste hitz batzuetan esanda: independentziaren bidean borrokan dirauen gure identitate (politiko) bereziaren errotiko baieztapen askatzaileak berak eramango gaitu errotiko identitate politiko horren disoluziora. Garaipen momentuak, hitz batez, antagonismoaren dimentsio errotikoena erakutsiko du: eragozpenarena. Independentziarekin, hau da, identitate politiko osoa lortzearekin, garaipen momentua da halaber izango galmen eta hondamenaren momentua; hau da: gure subjetibitate politikoaren amaiera!

    Zentzu horretan; “jo eta ke irabazi arte!” esaten dugunean bene-benetan esaten duguna zera da: “ekin eta jarrai ezerez hutsa bete betean, bere osotasunean lortu arte!” Eta ni behintzat momentu horren batere beldurrik ez dudala adierazteko, izan ere, momentu horren zain egon beharrean zergatik eta nola borrokatzen dudan azaltzeko Apaolazaren galderak zuzen-zuzenean eta ahal dudan neurrian laburki erantzungo ditut orain, izan ere Apaolazaren ‘nor da euskalduna’ postean ( http://basque.criticalstew.org/?p=3498 ) Olariagak bota zuen galdera bati (Responses 17) jada erantzun dudalakoan: Zer da euskalduna? galdera bera ez dago borratu beharrik subordinatuta mantentzen gaituelako. Askatasunarekin / Independentziarekin borratuko da. Hau da: Diferentzia, are diferentzia kulturala egon, hor dago. Ez dago ukatzerik. Baina Badiou-k esaten duen bezala diferentzia horiek ez dute inolako inportantzia filosofikorik. Inportantea, filosofikoki, are filosofia politikoaren eremuan, berdintasuna da! Ez uniformetasuna. Berdintasuna. Eta sakoneko berdintasun politikoa irabazterakoan (estatua / independentzia) azaleko diferentzia kulturalari askoz ere inportantzia gutxiago emango diogulakoan nago. Beraz:

    – Zer da euskal naziokoa izatea?

    Gaur egun formazio etniko-kutural petral baten kide subordinatua izatea, izan ere, paradoxalki, galtzailearen nartzisismo bereizle eta handiputz baten gisan maiz agertzen dena (hala nola: futbol finala galtzen dutenei ongi etorri euforikoak emanez).

    – Zer egiten du eta zer egin beharko luke euskal nazionalismoak?

    Zer egiten du? Euskal-txobinismo erregionalistaren sintomak gozatzen ditu. Zer egin beharko luke? Desagertu! Oker banabil zuzendu please baina ez dago herririk bere buruzagiek nazionalistatzat auto-izendatzen dutenik. Bestalde, Britania Handian adibidez segurtasun nazionala babestu beharraz asko hitzegiten da, eta interes nazionala beti da gorengoa edozein eztabaida politikoetan baina ez dut uste karrera berezirik aurkituko duzunik nazionalismo britaniarraz ikasteko. ‘International relations’, berriz, unibertsitate guzietan; eta ahaztu baino lehen, Eskoziakoak ere Alderdi Nazionaltzat izendatzen du bere burua.

    – Zein da abertzaletasun eta independentismoaren arteko lotura?

    Oinarri oinarian, lehengo independiente izan behar duzu gero abertzale izateko. Adibidez, Britania Handian Alderdi Laboristako buruzagi berriak, alegia “Red” Ed Mileband-ek, zera bota izan dio David Cameron Lehen Ministroari, oraintxe puntuan: “To be a true patriot means to think of the welfare of the people” edo antzeko zerbait. Beraz: abertzale izateko baliabide politikoak izan behar dira herriaren ongintza segurtatze aldera. Baina bueno, dagoeneko gu ohituta gaude gauzak beti aldrebes egiten. Eta berdin zait arrebak hau irakurtzen badu: Ze, “hangua dana ona ez? eta hemengua dana kaka?” Bueno ba “dana-dana bez”, baina bai, uste dut Wiston Churchilek hor nonbait bere biografian aipatzen duela norainoko tontuak garen gu euskaldunok, naziotasun moderno bat garatzeko baliabde guziak izan eta hala ere politikoki horren ahul eta astapito nola izan gaitezkeen-edo galdetzen duenean. Edo hori esan zidaten behin behintzat, tamelez nik ez dut Churchilen biografia irakurri-eta, eta beraz hori baldin bada zehazki esan zuena, edo baita gutxi gora behera ere, ba arrazoi osoa zeukan. Eta bestela nik asmatu badut ba nik daukat!

    – Abertzaletasuna eta ezkertiartasuna derrigorrez lotuta al doaz?

    Ez. Independentzia eta sozialismoren arteko lotura EHan artikulazio historiko guztiz kontingentea izan zen eta dirau. Piska bat liberalismoa eta demokraziaren artekoa bezala, XVIII mendean eman zena eta orain guztiz naturalizatua dagoena hainbat non ‘demokrazia liberala’ bat eta bera baitira. Guri (zehazki askapen mugimendukori) oraindik asko falta zaigu independentzia eta sozialismoaren arteko artikulazioa naturaltzat onartzeko. Gainera, zientziaren izenean-eta ematen du belanauldi gazteagoak nahiago duela manifestu nazionalista inkluso separatista baten fantasia partikularistak gozatzea komunismoaren ideiari edo hipotesiari buruz, demagun, edo amankomunaren eremuari buruz diskutitzea baino. Baina tira, ulertzen ditut erretizentzia anti-unibertsalista horien motibazioak. Nork daki? Igual beste 50 hamar urte barru edo!

    – Beharrezkoa al da hizkuntza naziotasunerako?

    Eta hizkuntzarik gabe nola narratu daiteke nazioa bada? Beste kontu bat da galdera horrekin, inplizitoki edo, JoxeManuelOdriozolakerietan sartzera esaktzen bazaigu. Horrek erantzun luzeagoa eskatuko luke. Eta konturatzen naiz “Berdinak al dira identitate nazionala eta kulturala?” edo “Zein terminorekin defini genezake euskal naziokoa dena? Nor da euskalduna?” galderak ere ezin direla bi paragrafotan zuritu. Beraz erantzunak prestatu bitartean (preparatu!!!) hona hemen beste bi galdera eztabaidarako:

    ‘euskalduna’ kontzeptua askapen mugimenduak eratu/eratzen dituen artikulazio diskurtsibo historiko eta kontijenteen arabera ulertzen ditudan/ditugun neurrian:

    a- zein izan daiteke askapen mugimenduaren kontribuzioa Europaren ideia ber-imajinatze aldera?

    b- zeintzuk dira askapen mugimenduko borrokaren dimentsio unibertsalak?

  6. Hemen unibertsalaren eta partikularraren arteko loturaren problema erakusten du Imanolek, Zizeken tesiei bete betean jarraituz. Sartrek honela dio honen inguruan:

    “Euskal Herriko kultura ofiziala unibertsalista da gaur egun, euskalduna gizaki unibertsal egin nahi duelako, nazio idiosinkrasia oroz gabetua, hiritar abstraktu, espainol baten berdina zeharo, honetan izan ezik, euskalduna gainesplotatua dela eta ez dakiela. Zentzu honetan, dagokion unibertsaltasun bakarra zapalketarena da. Baina gizakia, zapalduena izan arren, ez da besterik gabe gauza bilakatzen: aitzitik, inposatzen zaizkion kontraesanen uko bihurtzen da. Hasieran ez borondatez, baizik gainditze eta proiektu delako. Horrela, euskaldunek, hasieran ezin diote bakoitzaren baitan jarri zaien gizaki espainolaren uko izateari utzi. Uko ez abstraktua baizik zehatza, beren baitan eta beren inguruan aurkitzen dituzten berezitasun guztien izenean. Zentzu honetan, euskal kulturak hasieran kontra-kultura bat izan behar du: kultura espainolaren suntsitzearen bidez egingo da, aginte zentralen humanismo unibertsalistaren ukoaren bidez, ahalegin nabarmen eta etengabe baten bidez euskal errealitatea berreskuratzeko, emana izan zaiena —nola paisajea, ekologia, ezaugarri etnikoak, hala euskal literatura— eta aldi berean zapaltzaileak turista atzerritarrentzako folklore inozo eta zaharkitu gisa itxuraldatu diena. Horregatik eransten dute hirugarren formula hau: euskal kultura gizakiak gizakia zapaltzetik askatzen den praxia da, Euskal Herrian kokatua.” (Jean-Paul Sartre. Burgosko Prozesua. http://basque.criticalstew.org/wp-content/uploads/Burgosko-Prozesua.-JeanPaul-Sartre.pdf)

    Orduan, nolabait Sartrek aipatzen duen Euskaldunak egin beharreko horri buelta ematea litzateke Imanolek diona (ez banaiz erratzen), espainolaren ukoa baino, espainolarekin BERDINTASUNA eskatzea, hain zuzen, gure egitekoa. Eta noski, hori independentziarekin lortzen da, Galfarsorok dioen bezala, “euskalduna” simulakro etnikoaren amaiera. Baina hau, nire irudiz, politikoa baino ez da. Independentziak desagerraraziko du identitate politiko bereizia, bai, eta zentzu horretan, zer da euskalduna, maila politikoan, independentziarekin borratuko da. Baina hemen galdetzen gabiltzana, ez da zer da euskalduna, baizik eta galdera horren aitzakian, “zerk osatzen du identitatea?” galdera sakonagoa. Euskalduna, maila politikoan ulertuta, argi dago, askatasunaren desagertzen da. Baina besteak hor dirau. Horregatik, egia da politikoki berdintasuna dela, eta ez diferentzia, guk eskatzen duguna. Kontua da, berdintasuna diferentziatik edo berdintasunatik eskatzea. Diferentzia edo berdintasuna auzia beraz.
    Imanolek dioen Moulinesen fantasia partikularista ez al da unibertsalaren eta partikularraren lotura ez partikularista, azken finean? Unibertsala, Imanoli (eta Zizeki) ulertzen diogunez, komunismoa eta egalité bakarrik dira, amankomunean duguna, alegia. Baina ez al da, amankomunean duguna ere, munduaren irudiaren posibilitate desberdinak eskaintzen dizkigula nazio / hizkuntza bakoitzak? Hori fantasia partikularista ote? Eta aitzitik, ez al da bestea fantasia unibertsalista abstraktua?

    (a eta b galderak denboraz petsatu eta erantzutekoak dira, beraz, beste baterako)

  7. Askotan egiten den galdera da ea zer den lehenago nazioa edo nazionalismoa. Hau da, nire ustez, nazionalismo esentzialista eta dialektikoa deitu diodanaren arteko diferentzia. Esentzialistak nazioa nazionalismoa baino lehenagokoa dela esango du, nazioa hor dago bere esentziekin nazionalistak egon edo ez. Hau da, pertsonon borondatetik aparte, eraikuntzatik aparte. Dialektikoak aldiz, nazionalistak sortuko duela nazioa esango digu, hau da, berak interpretatzen duelako, eraikitzen duelako existitzen dela nazioa. Imanolen hitzetan “ez nabil “euskaldun” bezala idazten. Ez gaur egun orokorrean ulertzen den bezala, behinik behin. Askapen mugimenduak azken 50 urteetan eraiki, eratu eta artikulatu izan duen subjektu kolektibo zehatz baten praktika eta diskurtso etiko-politikoaren egiari, fidelitate osoa erakusten dion posizio batetik ari naiz idazten; posizio zeharo kontzientea eta, are gehiago, kontingentea dena”.

    Jendarte konkretu batek “Nor da nazioko kide?” galderari ematen dion erantzunak esango digu beraz zer nazionalismoz ari garen. Hau da, segun eta naziotasunerako jendarte horrek zer baldintza jarri, etniko kulturalak (objektiboak) edo politikoak edo bien nahasketak, zer nazionalismoz ari garen esango digu. Beraz, nire ustez, nazioa jendarte konkretu batek sortzen du, bere momentuko uste eta sinesmen arabera. Hau da nazioa nazionalismoak sortzen du (nazionalismo dialektikoa deitu diodana). Horrela, jendarte horrek nazioa nazionalismoa baino lehenagokoa dela pentsatzen badu, hau da, nazioa pertsonok ez dugula sortzen badio, nazio bereizgarriak borondatetik kanpo daudela pentsatzen badu, nazionalismo esentzialistaz ariko ginateke. Eta zein da guk duguna? Nire ustez ez da zuzena nazionalismo, nazio ikuskera, naziotasunerako baldintza, objektibo edo etniko-kultural hutsa izatea. Beti, nazioa pertsona konkretu batzuen eraikina edo asmakuntza baita.

    Beraz, Imanolekin ados nagoela iruditzen zait neurri handi batean. Hasieran planteatu dudan galdera (zer da lehenago nazioa edo nazionalismoa?) Imanolek beste hitz batzuekin planteatzen duela iruditzen zait, baina azkenean gauza beraren inguruan ari garela deritzot. Imanolen erantzuna (nahiz eta behar bada nazio eta nazionalismo terminoak ez gustatu) nazionalismoa litzateke. Nazionalismoak sortzen duela nazioa alegia. Bere hitzetan: “Esan nahi du errealitatean benetan gertatu den egi horren [nazioaren] jakinaren gainean egoteko moduak hizkuntzaren/diskurtsoaren [nazionalismoaren] bitartekaritza edo, kasu honetan hobe esanda inkluso, MEDIAzioaren bitartez gauzatzen direla bakarrik;”. Erabat ados Imanolekin.

    Nire ustez kontu honen guztiaren oinarrian nazioari fundamentazio esentzialista emateko asmoa dago. Mende asko izan dira tradizio esentzialistarekin, betiereko oinarriak bilatu nahian, deitu Jainkoa deitu Arrazoia. Eta honek guztiak gure funtzionatzeko era baldintzatu du. Ontologia esentzialista IZATERA eraman gaitu. Ontologia dialektikoarekin IBILTZEAK beldurra ematen digu, pentsatzen baita hori ezereza dela bertigoa ematen digu. Bide honetan doa “Abertzaletasun esentzialistatik dialektikora “ zintzilikatzen ari naizen lana (3. zatia eta azkena laster).

    Andonik azaleratzen duen dilemari buruz bestalde, nik ez dut uste (ez dut Zizeken ezagutza handirik) Zizeken eta Sartreren posturen artean diferentzia nabarmenik dagoenik biak ala biak unibertsal konkretuaren aldekoak lirateke, onartzen baitute unibertsal abstraktuaren ezinezkotasuna edo unibertsal konkretua hobesten dute. Beste eztabaida batean zintzilikatu nituen bi testutxoetan hau argi ikusten dela iruditzen zait.

    ZIZEK:
    “unibertsaltasunaren alde nago. Baina unibertsaltasunak ez du zure partikulartasuna zokoratzen; kontua ez da zure partikulartasunari uko egitea; alderantziz, zure partikulartasuna ikusi behar duzu unibertsalean parte hartzeko bide bezala. Ezker unibertsalistaren ideia faltsua da gure identitateaz ahaztu behar dugula, inor ez baita bizi espazio abstraktu batean. Dialektika hemen oso argia da: Europa unibertsala bezalako espazio hierarkikoa daukazularik, eta horren azpian nazio-estatuak, unibertsaltasunaren aliatuak dira nazio-estatuen subiranotasun osoa barrutik azpi-jaten dutenak. Hain zuzen ere zuek, espainiar nazio-estatuari kontra egiten diozuen neurrian, unibertsalagoak zarete.”
    SIMONE DE BEAUVOIR:
    “ Burgosko Epaiketaren ETAko euskal kide batzuk auziperatu ziren. Francok Estatuaren aurkako konplot baten errudun jo zituen.
    Begirale gisa hartu zuen parte Giséle Halamik, eta Gallimard-enean argitaratu zuen txosten orokorra liburu batean.
    Hitzaurre bat eskatu zion Sartreri, eta honek pozarren onartu zuen berorren idazketa. Euskaldunen arazoa zedarritu zuen, berorien borroka kontatu, eta ETAren kondaira bereziki. Sutan salatu zuen zanpaketa frankista, oro har; eta partikulazki Burgosko Epaiketa nola antolatu eta burutu zen.
    Honakoan, adibide konkretu bat oinarri, oso barruan zerabilen ideia bat azaltzeko aukera izan zuen. Alegia, funtsean zetzan kontraesana argitzeko. Batetik, unibertsal abstraktua dago, gobernuak eta enparauek aiputan izan ohi dutena; eta, bestetik, unibertsal bakuna eta konkretua, hezur-haragizko gizakiez osatutako herrietan aurkitzen dena.
    Hauxe da –zioen Sartrek- kolonizatuen iraultzetan mamitu nahi izaten dena –kanpotik zein barrutik- eta hauxe da balio duena, hain zuzen. Zeren-eta gizakiak, beren egoeran, beren kulturan eta beren hizkuntzan hartzen baititu; eta ez kontzeptu huts gisa.
    Sozialismo zentralizatzaile eta abstraktuaren kontra, Sartrek beste sozialismo bat aldarrikatzen zuen, deszentralizatzaile eta konkretua. Horixe da ETAk zapaltzaileen aurka kontrajartzen duen euskal unibertsaltasun berezia.
    Hain zuzen gizaki sozialista sortu beharko litzateke; bere lurrean, bere hizkuntzan eta bere ohitura berrituetan funtsatua.
    Horrela lortuko da, eta ez bestela, pixkanaka, gizona bere produktuaren produktu izateari utzi eta gizonaren seme izatea.” (Txillardegi; Horretaz, Elkar, 35.-36. orrk.)

    Galderen erantzunak beste baterako.

  8. Dilemari buruz
    Bai, Sartrek Unibertsal konkretua defendatzen du. Baina oker ez banago, Imanolen eta Zizeken iritziz subordinatua litzateke unibertsal konkretu hori oraindik (Imanolek zuzenduko nau hala ez bada). Zeren eta Sartrek esaten duen bezala:

    “Praxi hori ez da berehala bere buruaz kontziente eta nahi izana: kultura ofizialaren anoaren xurgatzeak zuzenean eraginiko lan bat da, egunerokoa, izaera konkretua berriro aurkitzeko, hots, ez gizakia oro har, baizik euskal gizakia.”

    Imanolek dioena euskal hori desagertzea da, ze nahiz eta folklorikoa ez izan (“zapaltzaileak turista atzerritarrentzako folklore inozo eta zaharkitu gisa itxuraldatu diena” Sartre) subordinatua izaten jarraitzen du. Hori da esaten nuena, besterik ez.

  9. Aztertzen ari garen gaiarekin zerikusia duen Santi Leoné eta Iñaki Sotori GAUR 8-n eginiko elkarrizketa ( http://www.gaur8.info/edukiak/20080614/82301/Nazionalismoa-desadostasunak-eta-elkarguneak-bidean ):

    “Biak nafarrak dira, belaunaldi berdinekoak eta biek argitaratu dute berriki liburu bana. Eta bien lanak dihardute nazionalismoaz. Iñaki Sotok Moulinesen manifestu nazionalista orraztu du «Manifestu nazionalista, are separatista ere esango nuke estutuz gero» izenburudun lanean. Santi Leonék «Euskal Herri imajinario baten alde» liburua argitaratu du.

    Autore berdinetatik abiatuta, bakoitzak bere bidea marraztu du. Bide horretan gertu samar ibili dira batzuetan, eta urrutiago besteetan. Elkarguneak eta desadostasunak topatu nahian, mahai berean eseri ditu GAUR8k.

    Liburua idazteko arrazoia edo motibazioa zein izan da?

    Santi Leoné: Duela zenbait urte tesi bat idatzi nuen, «Los fueros de Navarra como lugar de la memoria» eta, bertan, Nafarroaren nortasunaz edo identitateaz aritu nintzen. Tesia egin bitartean liburuaren ideia etorri zitzaidan. Tesiaren ideia aipatzen nuenean jendeak berehala esaten zidan, `orduan, egurra emango diezu nabarristei, abertzaleei, baskoei’. Eta konturatu nintzen mundu guztiak bazuela Nafarroaren inguruko ideia garbi bat eta, gainera, inork ez zuela espero nik ezer berririk egiterik. Beraiek zekitena baieztatu beste ezer ez nuela egingo uste zuten. Eta, neurri batean, iraingarria ere bazen. Ni tesi bat egiten ari nintzen, egunero ari nintzen horretan lanean, eta bertze jende horrek, ikerketa berezirik egin gabe, bazekien ni baino gehiago. Bada beste arrazoi zozo bat. Ibarretxek bere plana aurkeztu zuen garai hartan, eta «El Pais» egunkarian, oker ez banago, zerrenda bat argitaratu zuten planari ikusten zizkioten hamar oztoporekin. Hamargarren oztopoa hau zen: «Herri imajinario batean oinarritzen da». Bestalde, garai hartan Jon Juaristi oso modan zegoen eta bere liburuak berrargitaratzen ari ziren etengabe. Horietako bat zen «El Linaje de Aitor» eta liburu horretako azalean irakurri nuen «Los vascos como invención literaria». Eta konturatu nintzen testuinguru guztietan «imajinarioa» izatea, asmatua izatea gezurrezkoa izatea zela. Eta, nire ustez, hori ez da egia. Eta horren kontra modu berri batean egiteko asmoz idatzi nuen liburua.

    Iñaki Soto: Ni tesia beste gai bati buruz ari nintzen egiten, Unamunori buruz. Eta Ulises Moulinesek klasea eman zidan doktorego ikastaroetan. Juxtu ondoren argitaratu zuen «Manifestu Nazionalista» eta garai hartan, nire lana zela-eta, Madrilera joatea egokitu zitzaidan, CESICen antolatutako eztabaida batera. Moulines bera gonbidatu zuten, eta hasiera batean Aurelio Arteta ere bertan egotekoa bazen ere, azkenean ez zen agertu. Oso-oso deigarria izan zen. CESICeko buru guztiak elkartu ziren gela batean. Irudia ikaragarria izan zen, pareta batean Juan Carlos erregearen erretratu izugarri handia genuen. Artean, denak ari zitzaizkion Moulinesi nazionalismoa zein txarra den esaten, nola defenda zezakeen galdetuz… eta testuinguru hartan erabaki nuen nire tesia aldatzea. Eta Moulinesen tesiei heltzea erabaki nuen. Gainera, aukera izan nuen Moulinesekin berarekin egiteko tesia. Nik ikusten nuen, garai hartan sortu zen polemikaz aparte, manifestuak ekarpen batzuk egiten zituela eta euskaratzeak merezi zuela. Horregatik egin dugu polemikaren parte bat euskaratzeko ahalegina eta sarrera bat egin diot, ekarpena gizarte zientzien zein testuingurutan kokatzen den ulergarriagoa egin nahian edo.

    Batek zein besteak zuen ekarpena egin nahi izan duzue zuen lanekin.

    I.S.: Nire kasuan ekarpena Moulinesek berak egin du. Nire ahalegin nagusia izan da argitaratzea, edizio txukun bat egitea eta euskaraz egitea. Itzulpena nabarmendu beharra daukat, Xalbador Garmendiak egin du eta askotan orijinala hobetu egin duela iruditzen zait.

    Moulinesen gogoeta hori nazionalismoari buruzko gogoeta orokorrago batean txertatzea izan da nire asmoa, ekarpena. Moulines ez da esparru horretan aritu. Moulines lehengo garaiko maisu klasiko eskolastiko horietako bat da -ezagutza ikaragarria dauka- eta zientziaren filosofian teoria propio bat garatzea lortu du. Baina, oso deigarria egiten zitzaidan sistema hori beste esparru batzuetara aplikatuz eta zientziatik politikara ekarpen bat eginez, nola zen posible testu horiek ezagutu gabe hain garbi asmatzea nazionalismoari buruzko teorietan gertatzen ari ziren eztabaidak. Eta nola zuen gaitasuna eztabaida horietan dauden arazo nagusienak askatzeko proposamenak egiteko.

    S.L.: Nire ekarpena bi alorretan kokatzen da, historian eta politikan. Nik uste dut hau liburu politikoa dela zientifikoa baino askoz gehiago. Euskal Herriko historia nola idatzi. Horren inguruan gogoeta batzuk bota nahi nituen, ez nagoelako batere ados orain horri buruz idazteko dagoen joerarekin. Ez nabarristen aldetik, ez Nabarraldekoen aldetik. Alternatiba edo hautabide bat eman digute, baina ni ez nator bat horrekin. Hautabide hori izaten ari den eragina nahiko kezkagarria iruditzen zait, batez ere historia kaskarra idazten ari direlako. Historiaren gaineko zenbait gogoeta, hori da lehen ekarpena.

    Eta, bigarrena, politikaren gaineko ekarpen bat da. Hemen badugu arazo bat, kanpotik ezarritako terminoetan eztabaidatzen duguna. Eta kanpotik etorritako termino horien arabera, Euskal Herria herri asmatua da, eta ez da existitzen. Sabino Aranak asmatu zuen arratsalde batean anaiarekin paseatzen zebilela.

    Hemengo historialariak horri kontra egiten saiatu dira, eta gu aspaldikoak, benetakoak eta zinezkoak garela frogatzen saiatu dira. Neolitotik hemen izan garela… Ni saiatu naiz erakusten baietz, herri asmatua garela, eta zergatik ez? Autore klasiko batzuen arabera nazio bat asmatzen dugun zerbait da, eta asmaturiko kontzeptuz inguraturik bizi gara. Maitasuna bera asmatutako kontzeptua da, eta horrek ez du esan nahi gezurrezkoa denik. Asmaturiko kontzeptu horiek normalean munduan kokatzeko balio digute. Beraz, utz ditzagun alde batera euskal dinosauroak eta ekin diezaiogun Euskal Herria asmatzeari zentzu askatzaile eta emankor batean.

    Bi liburuek probokazio puntu bat daukate.

    S.L.: Niri baietz iruditzen zait, baina ez da probokazio hutsa, eztabaida sortzeko gogoa baizik. Helburu hori gogoan idatzi nuen liburua. Jendea zirikatu, eztabaidatu eta gai hauen inguruan iritziak botatzeko xaxatzea zen asmoa. Nire ustez zentzu horretan probokazioa ona da, osasungarria. Euskaldunak eta abertzaleak probokatu nahi nituen. Bada nabarrismoaren kontrako iritzi bat, Espainiako historiografiaren inguruko irakurketa gogor samarra ere, baina, aldez aurretik banekien probokatuen sentituko zirenak Nabarraldekoak izango zirela. Izan ere, horregatik egin nuen euskaraz. Nabarristak probokatzeko asmoa baldin banu, erdaraz egingo nuen. Baina nik uste dut eztabaida bat baino gehiago behar dugula Euskal Herrian. Alde batetik, gure arteko eztabaida bat, euskaldunen eta abertzaleen artekoa. Eta gero bertze eztabaida batzuk badira Espainiarekin, espainolekin edo nabarristekin eduki behar ditugunak.

    I.S.: Nik uste dut Moulinesen asmoa bazela probokatzea eta lortu du. Oso deigarria izan da aldi berean bi tokitan argitaratu ondoren, bi toki horietan sortutako eztabaiden maila desberdina izatea. Alde batetik, Mexikon argitaratzerakoan jasotako erantzunak erantzun akademikoak izan dira, manifestuaren tonu berean eman direnak. Eta, bestalde, Espainiako eztabaidak ideologiaren zentzurik okerrenean egin dira eta, gainera, oso iraingarriak izan dira. Nire ustez berak lortu zuen, hein batean, bederen, bere helburua. Eta hori, hain juxtu, Espainian oso fama txarra duen nazionalismoari buruzko eztabaida bat egiteko baldintza batzuk jartzea zen. Espainian ez zuen lortu.

    Eta euskaratzearen atzean badago beste arrazoi bat. Santik esan duen bezala, hemen badago nazionalismoari buruz termino ez soilik ideologikoetan eztabaidatzeko beharra. Akaso zientifikoa hitz potoloa da, baina, behintzat, termino historiografikoetan, filosofikoetan, kontzeptuei begiratuta eta kanpoan idazten eta ikertzen dena begiratuta eztabaidatzeko beharra dago. Hemendik begiratuta askotan pentsatzen dugu gu garela nazionalismoaz interesa dugun bakarrak eta tesia hasi nuenean nire ezustekorik handienetakoa izan zen nazionalismoa kezka unibertsala dela ikustea. Gaur egun espezifikoki nazionalismoa ikertzen ari diren zentro asko daude.

    Parez pare eserita zaudeten honetan, zein bertute eta zein hutsune ikusi diozue batak bestearen lanari?

    I.S.: Niri gustatu zait Santiren liburua. Berak esan du liburu politikoa dela. Batzuetan faltan bota dut oinarri teoriko zabalago bat. Aipatu egiten dira, baina ez dira garatzen. Eta niri horiek gustatzen zaizkit. Hitzaurrean jartzen dituen baldintza guztiak bete egiten ditu baina, akaso, nire ustez, motz geratzen da baldintza horiek asko mugatzen dutelako ondorengo garapena.

    Gainontzean, printzipioz bat egiten dut berak egiten dituen hipotesi eta tesi guztiekin, baina, asmatzearen ideia horrekin baditut zalantza batzuk. Termino oso iheskorra iruditzen zait. Alde batetik oso polisemikoa izan daitekeela iruditzen zait. Eta, hain juxtu, eztabaida zientifiko hauetan hori da arazoetako bat. Andersonek jartzen du lehen harria zentzu horretan, komunitate «imajinarioak» liburu baten tesi ahaltsu bezala jarriz. Baina berak planteatzen du beste guztiak imajinario esaten ari direnean faltsu esaten ari direla. Zentzu horretan, imajinario horrek badu berezko konnotazio bat eta oso zaila da horri buelta ematea. Eta argi dago espainolek nola jokatzen duten autore guztiekin. Komunitate imajinarioei buruz ari direnean, espainolek beti hitz egiten dute Euskal Herriari buruz. Oso garbi ikusten dute gurea dela imajinarioa, antidemokratikoa… baina joko politiko horretan abantaila bat badaukate, estatu izatearen baldintzak aukera ematen dielako horrekin jokatzeko.

    Liburuaren beste bertuteetako bat da -eta uste dut bi liburuak daukatela bertute hori- Nafarroako erreinuaren irudi faltsu horrekin apurtu egiten duela. Belaunaldi berekoak gara biak, eta nafarrak. Nafarroa kanpotik begiratuta, badirudi jende guztiak ontzat ematen duela gaur egun abertzaletasuna aurrera ateratzeko modu onena Nafarroako erreinuaren ideia horri heldu, eta garapen politikoa egitea dela.

    Eta bi liburuek hautsi egiten dute ideia horrekin. Badago abertzalea izatea, Nafarroa Euskal Herriaren parte dela esatea eta independentea, abertzalea edo euskaltzalea -bakoitzak nahi duen bezala defini dezala- izatea, eta horretarako ez dira zertan babestu behar, ez zientifikoki ezta politikoki ere, sortu diren narrazio berri horiek. Niretzat, hori da bi liburuen bertute handienetako bat.

    S.L.: Egin duzun kritikarekin, imajinario kontzeptuaren inguruko kritikarekin, nahiko ados nago. Nik zuk errandakoa hitz batean laburbilduko nuke: xaloa, inozentea. Nire liburua nahiko inozentea da. Nik badakit talde identitateak asmatu egiten direla, baita geure buruaren identitatea ere, eta badakit ez ditugula asmatzen guk nahi dugun moduan. Ditugun tresnekin eta ditugun baldintzekin asmatzen ditugu gure identitateak eta hori hemen ez da kontuan hartzen. Ematen du, imajina dezagun eta kito. Alde horretatik arrazoia duzu. Egia da espainolek guk baino askoz ere botere handiagoa dutela eta, beraz, kontzeptu horiek haiek nahi duten moduan erabil ditzaketela.

    Iñakiren liburuari buruz, nire interesa piztu zuen hasieratik eta gustatu egin zait, liburu interesgarria da. Autoreen edo egileen inguruko eztabaida akatsgabea iruditu zait.

    Badira aipatzen diren bi tesi zalantza batzuk sortzen dizkidatenak. Etnien printzipioa da bat, nazio bakoitzari estatu bat dagokiola eta horrek estatu nazio-aniztunen tentsioa murrizten lagunduko lukeela esaten du. Hori teorian ondo dago, baina gero, praktikan, ez da hori gertatzen. Beti lurralde berean nazio bat baino gehiago bizi dira. Neurri handi batean, estatu multinazionalari, Espainia bezalako estatu multinazionalari, kritika egiten diogu baina gerta daiteke guk ere estatu multinazional bat eratu nahi izatea. Hemengo adibidea hartuta, bihar bertan independentzia lortuko bagenu, Euskal Herria Espainiaren egoeran egongo litzateke, gure biztanleria multinazionala izango litzateke eta berriro ere Espainian dagoen arazoa hemen errepikatuko litzateke. Beraz, nazioen printzipioa bai, baina nola?

    Eta, bigarrenik, Moulinesek formula bat aipatzen du hori lortzeko, `%51 lortzea nahikoa izango litzateke….’. Bai eta ez. Teorian bai, baina demokrazia ez da soilik matematika kontua. Hori onartzen badugu, onartu beharko genuke Nafarroako Gobernua ongi egiten ari dela euskaldunak baztertzen gaituenean. Hau da, gu, Nafarroan, ez garelako %25era ere iristen. Beraz, matematika kontuan hartuta, ondo egiten ari da Nafarroako Gobernua. Edo, berriro ere aurreko adibidea hartuta, bihar bertan independentzia lortuko bagenu, segur aski, Nafarroako jende anitz independentzia horren kontra egongo litzateke. Eta beharbada egunen batean %51 lortuko balute, onartu beharko genuke berriro ere Espainiara bueltatzea. Badira gauza batzuk teorikoki akatsgabeak, baina, praktikara eramanda ez daudenak hain argi.

    I.S..: Nik uste dut ate asko irekitzen dituela eta ez dituela ixten. Hein horretan, berak ere ez zeukan asmorik hori egiteko eta demokraziaren kontzeptu hori oso sinplista da. Eta, bai, printzipioz denok asumitzen dugu hau bestea baino demokratikoagoa dela, kontrakoa askoz okerragoa delako. Alegia, %30ak gainontzeko %70 menperatzea are gehiago da logikaren aurkakoa. Baina, gero, hori ezartzeko orduan badira elementu oso-oso politikoak, teknikoak akaso, ez direnak argitzen liburuan; non geratu erlojua, non jarri muga… Baina printzipioz liburuaren helburua eztabaida horiek zabaltzea da.

    S.L.: Iñakiren liburuaren beste puntu onenetako bat nazionalismoaren defentsa da. Nazionalismoa ez da berez txarra, munduan dagoen ideologia bat da, fenomeno kultural sakon bat. Eta horrekin ados nago. Berriro ere Espainiatik etortzen zaigun irudia beti negatiboa izaten da, kontuan izanik Espainian ez dagoela nazionalismorik; gurea, Kataluniakoa eta Galiziakoa bakarrik dira nazionalismoak.

    «Ni ez naiz guztiz independentista. Ni ez naiz independentista bakarrik». Horixe esan du Santik bere liburuan.


    S.L.
    : Uste dut arrakasta handienetakoa izan duen esaldia dela. Liburu bat aipatuko dizuet, Odriozolaren «Abertzaleak eta Euskara». Abertzaleak eta euskaldunak konparatzen ditu. Eta, nolabait, nazio euskaldunaren beharra defendatzen du. Liburuan botatzen dituen gauza askorekin ez nago ados, baina bai gauza batzuekin, honekin esaterako. Ni independentista naiz, baina zer estatu nahi dugun eztabaidatu behar dugu. Ez da independentista naiz eta kito. Emadazu independentzia eta kito. Zer nahi dugu? Alde batetik, Euskal Herri euskalduna nahiko nuke eta hori ez dugu orain, eta independentzia lortuta ere, herri euskalduna izatea ez dugu bi egunetan lortuko. Zertan lan egin behar dugu, independentzia politikoaren alde ala independentzia kulturalaren alde lan egin behar dugu? Zertarako izan nahi dut politikoki independente, nire auzokideak erdaldunak izaten segitzen badute eta, gainera, euskara ikasteko asmorik izan gabe segitzen badute? Alde horretatik, nik uste dut Euskal Herrian independentista baino ez diren asko daudela. Batez ere independentista dira, eta ez dira ez euskaldun, ez ezer. Baina, independentzia nahi dute, eta bihar bertan. Alde horretatik nabarmendu nahi nuen ni ere banaizela independentista baina momentu honetan beste gauza batzuk garrantzitsuagoak iruditzen zaizkidala. Euskara zabaltzea, herriak kohesionatzea… independentziaren alde lan egin behar da, baina ez soilik termino politikoetan.

    I.S.: Moulinesen liburuak probokazio puntu hori ere badauka, `are separatista ere esango nioke estutuz gero’ esaten du. Eta Moulinesek, ez manifestuan bakarrik, baita ondoren sortutako eztabaidan ematen dituen erantzunetan ere, esaten du: `Bai, bai, estatu multinazionalak ikaragarri onak dira eta eredugarriak. Orain, ez ditut nik horrelako asko ezagutzen benetan eredu bezala funtzionatzen dutenak. Ezagutzen ditudan gehienak nik salatzen dudan hegemonismo horrekin jokatzen duten estatuak dira’. Moulinesek defendatzen du horri buelta emateko beharrezkoa dela herri horien independentzia. Eta berak egiten duen etnien eta nazioen arteko bereizketa horretan badago justifikazio garrantzitsu bat. Etniak entitate kulturalak dira, eta nazioak, entitate politikoak.

    Horretan gehienok bat egiten dugu teoria mailan, baina horrek badauka bigarren irakurketa bat: zerk bihurtzen du etnia bat nazio? Nola izaten da fenomeno hori? Eta hori da, nire ustez, teoria mailan dagoen auzi interesgarrienetako bat.

    Nire ustez, bai zapalkuntzak, bai estatuek bere menpe dituzten herri horiekiko duten joera umiliagarriak sortzen dituzte halako kontzientzia politikoak. Joera horiek izaten ez direnean, etniek etnia bezala eta komunitate gisa bizirauten jarraitzen dute, normaltasun baten barruan. Nire irudiko, horiek minoriak dira, eta beste guztiak beste fenomeno horren barnean sartzen garen etniak gara. Hain zuzen ere, zapalkuntzaren eta estatuek umiliatzeko izan duten gogo horren ondorioz piztu zaigu kontzientzia hori. Hori da, hain zuzen, herri guztietako nazionalismoetan gertatzen dena.

    Zergatik gara nazionalista? Hain zuzen ere, etnia gisa, entitate kultural gisa, normaltasun baten barruan geneukan aukera hori bortxatua izan delako eta, horrek, kontzienteago bihurtzen gaitu eta kontzienteago garelako exijitzen dugu komunitate gisa zor diguten errespetua. Hori da Moulinesek defendatzen duen beste teorietako bat, positiboak diren neurrian, zenbat eta komunitate gehiago egon, hobe.

    Horregatik, independentista naiz. Jarrera politiko bat izateaz gain, jarrera teoriko bat ere bada, Moulinesek defendatzen duen bezala. Haren ustez, munduko herri guztientzat zerbait positiboa da bere kabuz garatu eta defendatu ahal izatea. Eta, hein horretan, beste aukerarik ez baldin badago, beti izango da independentista.

    Eta, bide horretan, askotan planteatzen da independente izatea zapaldua dagoen nazio horren esku geratzen dela, nazio horrek frogatu behar duela ea erreinu bat izan ziren, ea hizkuntza bat duten, ea denak katolikoak diren… nolabait baldintza batzuk jartzen zaizkio nazio izatera ailegatzeko. Eta, nire ustez, kontrakoa izan behar du.

    Estatuek frogatu behar dute benetan gai direla, hain kultura-aniztunak eta hain jatorrak izateko, komunitate horiei beren barruan beraien eskubide guztiekin garatzen uzteko. Estatuek frogatu behar dute, benetan gu independentista ez izatea nahi baldin badute, estatu komun horren barruan gai direla gure komunitateari aurrera egiten uzteko errespetuzko testuinguru batean. Beraiek daukate ardura, ez guk.

    Asma dezagun Euskal Herria. Hori da Santi Leonéren azken mezua.

    I.S.: Nik uste dut nazioak ezin direla sinbolikoki sortu, idealki sortu. Erabaki dezakegu zein saski mota nahi dugun, baina, aurretik, baditugu zume batzuk, oinarri batzuk. Eta horietatik abiatuta erabaki beharko dugu zein saski mota nahi dugun. Batzuk baztertu ditzakegu, eta beste berri batzuk sortu, ekarri, inportatu, esportatu, pirateatu, lapurtu… baina, azken batean, hor daude. Eta asmatzearen kontu horretan zein saski mota eraiki nahi dugun erabaki dezakegu, baina aurretik existitzen diren materialek mugatzen gaituztela kontuan izanda.

    Nazionalismoa nola eta zergatik sortzen den? Ez naiz ausartzen esatera arrazoi unibertsal bat dagoenik eta, ziurrenik, toki batetik bestera azalpen desberdinak izango dira. Baina, estatuak direnean entitate politiko homologagarri bakarrak, estatuak direnean truke txanpon bakarrak, zentzu horretan ni independentista naiz. Ez dut ukatzen izan daitezkeenik beste mundu batzuk non ni ez nintzatekeen independentista. Baina, beste guztiek hegemonista izateari utzi beharko liokete nik independentista izateari uzteko.

    S.L.
    : Asma dezagun Euskal Herria esaten dudanean proiektu kultural bati buruz ari naiz, momentu honetan bideragarria iruditzen zaidana. Hori bereziki ongi ikusten da Nafarroan. Proiektu politikoa nahiko zaila da gaur egun eta, nahiz eta horretan ere lan egin behar dugun, posible dena, beharbada egin behar duguna, kulturala da.

    Nire liburua nahiko kulturalista da agian, ni ere joera horretakoa naizelako. Nik uste dut lehendabizi herria eraiki behar dugula, ditugun tresnekin. Bada bigarren eztabaida bat. Anitzetan aipatzen da zenbat gauza egin genitzakeen erakunde subiranoak edukiko bagenitu. Eta nik uste dut egin behar den galdera beste bat dela: Zer egin dezakegu ditugun tresnekin? Eta pentsatzen dut gauza anitz egin ditzakegula.

    Segur aski, gure kultura garatzeko estatu bat izatea oso lagungarria izango litzateke. Baina, ditugun tresnekin ere gauza anitz egin ditzakegu, eta ez ditugu denak egiten.”

  10. Imanolek behin botatako galdera honi erantzun beharko zaio ba, bestela hor ahaztuta nonbait geratuko da. Beraz:

    “b- zeintzuk dira askapen mugimenduko borrokaren dimentsio unibertsalak?”

    Galdera hegeliar-zizekiar (badiouar ere?) hau erantzun beharko da. Ni ez naizenez haien batere zalea (eta baten bat oraindik enteratu ez bada, Lapikoa ez da Zizeken euskal filiala, behin baino gehiagotan entzun izan baitut -aklaratzeko beraz, besterik ez), eta galderak berak haien ikuspuntutik erantzutea eskatzen duenez, saikaera egingo dut haien ikuspuntutik erantzuteko. Beraz, askapen mugimenduko borrokaren dimentsio unibertsalen artean, garrantzitsuena, BERDINTASUNA da, diferentzien gainetiko berdintasuna. Zein mailatan? Unibertsal abstraktuan, politikoki, kulturalki,… berdintasuna da askapen mugimenduaren borrokaren dimentsio unibertsala. Bere Unibertsal konkretutik (euskalduna), Unibertsal abstraktu horren alde egingo luke. Baina zeintzuk lirateke, baldin badaude, beste dimentsio unibertsalak? Askatasuna?
    Ba hirukotea osatzeko Frantziar Iraultzako fraternité besterik ez zaigu falta. Eta beraz (agian askakeria da, edo boutade-a, literatiek dioten bezala, baina botako dut), ez al dira Unibertsal abstraktu / partikular binomio zizekiar – badiouarraren edukiak, azken finean, frantsesak edo ilustratuak (unibertsalak beharrean)?

  11. Bueno, gutxienez zer edo zer badago pozten nauena jada. Olariaga ez da Zizekiar eta ez da Baudiou-zale: benetan larritzekoa izango litzateke nolabaiteko guru baten beharrik izango balu-edo. Baina askapen mugimenduko ‘intelektual organikoa’ (Gramsci) izanda, Olariagak ezingo dio ihez egin Zizek eta Badiou-ren idazlanak irakur beharrari, eta noski baita Laclau-renak edo zerrendarekin jarraitzeko: Agambem, Bosteels, Eagleton, Guha, Hardt, Lacan, Mouffle, Negri, Ranciere, Said, Spivak, Vattimo, Virilio…….. eta seguru asko ez dit guztiz sinetsiko, baina Euskal Herriko independentziari begira ‘ideologo’ hauen guzien emaitzak askoz ere erakargarriagoak dira, eta interesagarriagoak baita, halabeharrez, desafiatzaileago eta probokatzaileago ere mila Moulines ‘zientzialari’ nazionalista baino. Pentsamenduaren aldetik diot. Ez alde pragmatikotik, jakin denok baitakigu arrezago dela, eta etekin gehiago ataratzen dela jendearen alde identitario partikularistak astintuz.

    Honek, bidenabar, zera gogora erazten dit: Gaur Facebook-en “> Adelanto de la entrevista a Xabier Arakistain “Arakis” que GARA publica este domingo” delakoa zintzilikatu dut ( http://www.gara.net/bideoak/arakis/index.php ) eta ondorengo oharra erantsi dut:

    “Entrevista a “Arakis” en Gara: Un poco anclada en los 90 del siglo pasado y por lo tanto un tanto pasadita de moda en cuanto a la relacion entre la cultura como arte y las teorias de la identidad multiple (feminismo, queer theory, etc) pero bueno, supongo que se agradece. Mas vale tarde que nunca aunque para su informacion y la de otros cuantos progres majos que pululan entre nosotros (de los idiotas que tambien son prole, no quiero saber nada): ahora ya hemos pasado, o por lo menos estamos pasando de insistir en las teorias de la diferencia (etnica – uf que rabia le tengo a ese concepto-, de genero, sexual, de clase etc etc) a repensar ideas e hipostesis de lo comun[al], que ya era hora despues de estos 20 ultimos ainos de vagancia intelectual! y bueno, ‘Arakis’ tambien utiliza algun que otro concepto zizekiano como el de ‘cortocircuitar’ o sea que ya sabe de que estamos hablando”.

    Moda intelektualari dagokion zentzu estriktoan, ni neu kokoteraino nago jada azken aldian EH-an ematen ari den azaleko diferentzia obio-obioen horrenbesterainoko goraipamenarekin. Hori ja modaz pasatuta dago! Eta aspaldi denik! Aspaldi denik! Beraz gure tradizio politiko, kultural eta intelektualaren alde sozialistari atxekiz hobeto behingoz hasten bagara berdinatasuna eta unibertsaltasuna ganoraz berteorizatzen ze diferentzia etnikoan eraikitako euskal estatua ezinezkoa da baina estatua Euskal Herrian, aldiz, beharrezkoa da, izan ere berdintasun politikoan oinarrituta egongo dena gero bertako diferentziak, kulturalak, jeneroazkoak, sexualak… modu justuan eta elkartasunaren ispirituan kudeatzeko … Beraz bai, Olariaga jauna: ulertzen dut unibertsaltasunaren gisan aurkezten zaigun frantsez partikularismoari buruzko zure ironia puntutxoa, baina ez esan gero hor nonbait Robespierre-k profesatzen zuen unibertsaltasun kosmopolitarraren sintoma edukitzea ez dela gozada bat: bertuterik gabe terrorea ezeztatzailea da, terrorerik gabe bertutea inpotentea da! Edo nahiago ditugu Ordiziako Scotland vs Euskal Herria “Goi (H)erri Kirol”en sintoma subordinatzaileak gozatzea?

  12. Diferentzia etnikoak vs. Unibertsaltasuna

    Andoni eta Imanolen arteko eztabaida, pentsatu edo teorizatu beharreko gaia zein den argitzean zentretu da. Badirudi argi dagoela Euskal Herriak bere estatu propioa behar duela. Batere argi geratu ez zaidana, ordea, estatu hori zertarako edo zergaitik behar dugun da. Hala ere, Imanolek eman digu bere errezeta:

    “[…] gure tradizio politiko, kultural eta intelektualaren alde sozialistari atxekiz hobeto behingoz hasten bagara berdinatasuna eta unibertsaltasuna ganoraz berteorizatzen ze diferentzia etnikoan eraikitako euskal estatua ezinezkoa da baina estatua Euskal Herrian, aldiz, beharrezkoa da, izan ere berdintasun politikoan oinarrituta egongo dena gero bertako diferentziak, kulturalak, jeneroazkoak, sexualak… modu justuan eta elkartasunaren ispirituan kudeatzeko […]”

    Ez dut oso ondo ulertzen diferentzia etnikoan eraikitako estatua zergatik ez den posible Imanol. Ez dakit estatu mono-etnikoaz ari garen edo zer. Euskaldun gisa nire etnia, kultura… (nahi duzuna) babesteko Estatu espainola zein frantsesa egitura egokiak ez direla iruditzen bazait (ezer okerragorik ez esatearren), ez ote dut arrazoirik estatu berri bat nahi izateko? Hortik ezin da ondorioztatu estatu berrian kultura bakarra egongo denik beste estatu estatu batekko kultutrari kontrajarria, edo estatu berean (berdintasun politikoa apurtuz) beste kulturen bat zapalduko denik. Beste modu zirikatzailego batetan esanda: Bi estatu handiek nire kultura babestu eta bultzatu izan balute sortuko ote zen estatu berri batekiko nahia?

    Zuk Imanol, ez ote duzu eskema berarekin pentsatzen?( […] GURE tradizio politiko, kultural eta intelektualaren alde sozialistari atxekiz…). Are gehiago, estatuaren oinarri gisa aldarrikatzen duzun berdintasun politikoa espainiar estatuak eskainiko balu, beharko genuke estatu propiorik? Eta zergatik Espainiarra edo euskalduna eta ez mundiala?

    Eztabaida honetan kuriosoa zera egin zait: Alde batetik, Andoni diferentziatik (etnikoak?) abiatuta diferentzia hauek bermatuko lituzkeen berdintasunera (politikoa?) nola iristen den; Bestetik, nola Imanolek bide bera egiten duen baina alderantziz (berdintasun politikotik diferentzia etnikora).

    Oinarri teorikoei dagokionez, ez dakit zuen arteko ika-mika ironikoagatik den aipatu dituzuen erreferentziak baina ziur nago Imanolek (adierazten duen bibliografiaren ezagutzagatik) diferentzia etnikoen (nazionalismoaren?) inguruan Moulines baino egokiagorik ezagutzen duela aipatzeko…

    Niri Zizekek egiten duen Hegel eta psikoanalisiaren nahasketa hori ez zait gustatzen. Oraindik ez dut asko irakurri baina iruditzen zait oinarri teoriko horrekin gauza bat eta aurkakoa berdin berdin azal daitezkeela. Baina gusto kontuak ez dira erabakigarriak auzi hauetan… moda kontuak ez diren bezala, ezta?

  13. Ez Imanol, ez nago ados. Uste dut diferentzia eta folklorea nahasten dituzula. Problema, Jesus Marik ondo eskematizatu duen moduan hemen dago: “Andoni diferentziatik (etnikoak?) abiatuta diferentzia hauek bermatuko lituzkeen berdintasunera (politikoa?) nola iristen den; Bestetik, nola Imanolek bide bera egiten duen baina alderantziz (berdintasun politikotik diferentzia etnikora).” (nik esango nuke, hala ere, Imanolek alderantziz egiten duela bidea, baina ez diferentziara heltzeko, baizik eta berdintasunean geratzeko, hau da, diferentziak berdintasunagatik azpiratuta egoteko. Beraz, Unibertsaltasunetik unibertsaltasunera, baina politikora!) Problema ZAHARRA dugu hau, beraz, ez da moda kontua. Hor leudeke adibidez, Leibniz/Humboldt (1) eta Hegel (2) kontrajarriak. (1) Partikularren baturak osatzen du unibertsala. (2) Unibertsalaren ideiaren menpe daude partikularrak. Beraz, (2) partikularrak ez dira existitzen (iraultza frantsesetik aurrera herriak existitzen ez diren bezala), unibertsala baizik. Unibertsala noski, Espainola eta Frantsesa dira azpitik, eta Hegelengan, Estatuak.

    Dena den, hemen berriz ere, mailak nahasten direneko susmoa dut. Zeren eta bai, maila politikoan, nik ere gozatu nahi dut unibertsaltasun kosmopolitarraren sintoma: hau da, behingoagatik munduko hiritar izan, hori bai, Euskal Estatu baten barruan. Egia da beraz, diferentzia politikoa / etnikoa (niri ere ez zait batere gustatzen azken hitz hori, baina aizu, kontzeptu honek ere zerbait adierazten du – problema da sartu zaion edukiak kontzeptu repelentea bihurtu duela, arrazaren pareko egiteraino) ezabatu egiten dela Estatuarekin. Ni beraz honekin ados nago: “hobeto behingoz hasten bagara berdinatasuna eta unibertsaltasuna ganoraz berteorizatzen ze diferentzia etnikoan eraikitako euskal estatua ezinezkoa da baina estatua Euskal Herrian, aldiz, beharrezkoa da, izan ere berdintasun politikoan oinarrituta egongo dena gero bertako diferentziak, kulturalak, jeneroazkoak, sexualak… modu justuan eta elkartasunaren ispirituan kudeatzeko …” Baina kontuz, politika, politika, politika… Dena politikara erreduzitzea ez ote den akats larria errealitatea gaizki interpretatzeko (noski, dena politika da, esango luke Zizekek, erantzuna erreza da beraz, eta bestea Heideggerren programa nazirako filosofia).

    Baina diferentzia ez da bakarrik politikoa, sakonagoa baizik. Eta haren eta unibertsaltasunaren arteko lotura pentsatu, Hegelek pentsatutako eskematik kanpo eginda, ez duela zertan subordinatua izan, ezta partikularraren sintomaren gorazarrea, baizik eta partikularra / unibertsala lotura pentsatzeko beste era bat.

    Ni adibidez kokoteraino nagoena zera da (aipatu duzula ikusita): diskurtso hegeldiar totalizatzailearekin, eta eztabaidatzeko literatura guzti hori irakurri behar dudala behin eta berriz entzutearekin. Ni ere hasi naiteke hemendik eta handik gomendatzen zer irakurri behar den, eta autore posmoderno andana hori beharrean, moderniako autore anitz irakurtzeko problema hauek hobe pentsatzen dituztelako. Baitirudi, horiek irakurri arte ezin daitekeela gai honetaz hitz egin modaz pasatuta zaudelako. Hala ere, horiek ere irakurri behar dira, baina noski, moda horrek (ze hori ere moda da) pentsamendu filosofikoaren tempus-a eta edukiak guztiz markatu gabe.

    Dena den, azkeneko gauza bat, nik botatako ironiaren atzean, beraz, diferentzia / berdintasuna, partikularra / unibertsala lotura politikara erreduzitzearen problema legoke (marxismoa atzean dela), nire ustez, Imanolen eta Zizeken aldetik.

    P.S.: Guruen beharrik ez nik, ezta Euskal Herriak du beharrik.

  14. begira, emaidazu orduan literatura edo autore zerrenda hori, Ezkerrekoa, nik eta gu denok irakurri beharko genukeena. esan nahi dut, rosa luxenburgo eta baita habermas ere, kenduta, ahaztu egin zitzaizkidan eta, eta ni neu ez naiz natere haserretuko, baina ez gero etorri halako autore kanoniko ‘ez-ideologiko’-en zerrenda zizentzia zale peto batekin eh! horiek ere irakurrita dauzkagau eta ez digute inolako mesederik egiten-eta … zain nago. eta horrekin batera, berdefinitu niretzat, intelektulki, ezker abertzalea aka askapen mugimendua zer den eta zein literatura kritikoan oinarrituko beharko litzatkeeen bere eginbidea, ze piskatxo bat gure azal azpian arraskatuz gero ez dut nik gogo asko ikusten ezkerrak eskatzen duen eztabaida unibertsaletan sartzeko, eta niri dagoeneko berdin zait espainakoek eta frantziakoek zer egiten edo esatzen duten. hori aitxaki bat da, oso erraz aireatzen duguna muinaren kontuan ez sartzeko eta beti euskal diferentziaren sintoma gozatzen akabatzeko. ez, ez gara ezberdinak. preziasamente espainaolak eta fransesak modukoak gara eta horregatik nahi dugu antolabide modu propioa! amaitu dezagun behingoz beti gure partikulartsaun petral hori erreibindikatzeari!

  15. Aupa Imanol,
    Ez dakit zertara datorren autore kanoniko ez-ideologiko zientzia zaleena. Eta hala balitz ere, zer. Asko (gehiegi) da esatea horiek irakurrita dauzkagula eta ez digutela inolako mesederik egiten. Nortzuk, 2.000 urtean zehar egondako pentsalari guztiak? Irakurrita dauzkagula esatea, autoreak ulertuta eta eztabaidatuta dauzkagula esatearen pare jarri duzu, eta hori horrela ez da. Beraz, nahiago dut zu haserre jarraitzea irakurri beharreko zerrenda ematea baino. Eta ezker abertzalea berdefinitzearena, ez dakit zertara datorren. Zer da, problema guztiak horra erreduzitu behar ditugula? Egia da, dena politikara erreduzituta arazo asko soluzionatzen direla: lehenik eta behin, zuk diozuna, ezkerreko autoreen zerrenda, ze liberalek edo eskumakoek ez dute balio, edo behinola nazismoa apoiatu zuten horiek ezta ere. Galdetu Zizeki bestela.
    Bestetik, ezker abertzalea, nahiz eta proiektu politikoa definitua izan, eta fundamentuak ere nolabait (moralak, sozialak, filosofikoak,…), oso anitza da bere baitan eta fundamentu horiek ulertzeko modu oso desberdinak ditu. Hori onartzeko prest al zaude? Izan ere, ez dakit zergatik baina Moulines-en lana gaitzesten duzun bezala Isaiah Berlin bat gaitzestuko zenukeenaren susmoa dut, berdin berdin, azken hau ez baita estriktoki ezkerrekoa. Baina horien ideien artikulaziotik egindako proiektu politikoa ere ezker abertzalearen baitan aurkitzen da. Zizek eta Badiou? Baita ere. Lacan? Nire zalantzak dauzkat. Badiou? Zalantzak ere. Izan ere, zuk kritikatzen duzun subordinazioaren sintoma ezker abertzaleko gehiengoak gozatzen du. Beraz? Agian onartu beharko duzu Moulines bat dela mugimendu horretan egokiagoa. Ez dakit. Behintzat mugimendu horren errealitatera gehien egokitzen dena. Dena den, ezker abertzalearen berdefinizioa egingo bagenu, egun, kontuz ze zuk aipaturiko autoreak bezain garrantzitsuak dira kanonikoak. Gero, beste gauza bat da ezker abertzaleak ze filosofia politiko gustatuko litzaigukeen izatea, eta hor zalantzarik gabe interesgarriak lirateke zuk aipaturiko autoreak baina baita kanonikoak ere (kanonikoez haratago ere irakurtzen dugu, e).
    Baina zerrenden borroka ez dut jarraituko, absurdoa iruditzen zait. Asko jota, ideiena. Zeren eta, azkenean eztabaidatzen ari ginenetik desbideratu gara.

  16. ez, ez gara desbideratu! ni banabil apaolaza eta intxausperen irunskinen inguruan erantzun bat antolatzen, zeina post-independentzia euskaldunaren desagertzearekin lotuta dagoen, ‘absent centre’ gisa (esplikatuko dut baina bitartean agian hau irakurri dezakezue ingelesez http://eibar.org/blogak/volga/archive/2010/10/01/hegemonia-y-equivalencia-en-la-novela-vasca behin postean zuadetenean hor behean nonbait). edozein modutan, ez dut uste zure ernatzunak nire kezkak uxatzen dituenik. noski baietz: ni neu ere Chestertonen irakurle fanatikoa naiz eta ez duzu bera moduko konstserbadoreagorik aurkituko, kontserbadore exkisitoa noski ingelesa izanda. arazoa ez dago hor eta ez dago, noski ezetz, aspapen mugimenduaren aniztasunean. baina arazoa, bai badago edo arazo bat behintzat bai badago Moulines baten nazionalistadak erreferentzia bilkaeraztean, edukazio on eta jakinduria askoz emanda izanik ere; eta nago agian ordua heldu zaigula onartzeko nazionalismo historikoaren, edo igual hobe esanda historikoki nazionalismoaren frakasoa edo porrota monumentala izan dela independentzia lortzeko bidean behinik behin, eta horregatik igual komenigarriago zaigula, ez dakit baina gaur egungo lituaniako nazionalismora begiratu bainogo demagun ba, barkatu pelma bat banaiz baina Gramsci moduko komunista baten atzoko lanak berrirakurtzea, eta ez nabil bakarrik bere hegemonia kontzeptuaz, zeinak goitik behera zirkuitulaburtzen duen gure egungo fase berriaren diskurtsoa, edo intelktualen zer eginaz esaten duenari buruz -oso inportantea dena bidenbar. nabil beste kontzeptu zentral bati buruz, “nazional-popular’-ra alegia ze iruditzen zait estrategikoki ez dugula oso ondo ulertzen nahi duguna lortzeko (independentzia nazionala, hain zuzen ere) ez garela arduratu behar aralar-ekoek edo, adibidetxo konkretu bat jartzeko, esaten edo egiten dutenari buruz, baizik eta, aldiz, arduratu behar dugula beste gauza askoz ere garrantsitzuagoa lortzen alegia, nerbioko alde ezkerreko gehiengoaren edo erriberako esparragu ekoizleeen edo baiona inguruko auto industrian lan egiten dutenen kontsentimendua. eta hor Gramsci Moulines baino askoz ere inspirazio gehiagokoa suertatzen da, hau da, independentzia lortze aldera nazionalismoaren diskurtsoa bainaogo sozilismoarena da, edo liteke, askoz ere ‘pragmatiko’agoa. diot. ez dakit. ze noski, gero hori guzia berprozesatu beharko litzateke Laclau’ren erretorikaren teoriaekin: metaforak, metonimiak eta abar. hau esaten dut, esan ditudanak ez gero oso literalki hartzeko baizik eta malgotasun piskatxo batekin. badakit 2010an bizi garela. eta gauza bat errepikatuz eztabaida berzentratzeko edo: bai, askapen mugimendua ez da bakarrik anitza, modu berdinean, bere ardatz nagusiak independentzia eta sozialismoa dira. ergo independentziaren esanahiari buruz zalantzarik ez dagoenez anitza sozialismoaren esanahiari buruz izango da, nik pentsa. eta orduan: sozialismoari buruz zein trena teorikokin diskutitu behar dugu: Moulines-ek ematen dizkigunakin?

  17. apa Imanol. Ez nuke hasarretzerik nahi baina zure argudioan koska bat eta bera topatzen dut behin eta berriro. Alde batetik, lortu nahi duguna “independentzia nazionala” dela diozu; baina bestetik, “gure partikulartasun petralak” aldarrikatzeri uztea eskatzen duzu. Nahiko argi utzi duzu, baita ere, zure gogoeten eremu geografikoa (“Nerbioko alde ezkerreko gehiengoaren edo erriberako esparragu ekoizleen edo baiona inguruko auto industrian lan egiten dutenen kontsentimendua”). Nik hor Euskal Herria ulertzen dut. Nola justifikatzen duzu, zure ikuspuntutik, Euskal Herrira egiten duzun mugaketa? Hau da, gure partikulartasunak albo batera utzita, estatua antola genezake baita ere Errioxako mahats biltzaileekin edo Brasileko favelekin.

  18. PTVrekin, baina vasco hori euskal herrian lan eta bizi den langile euskal herritarra da(brasilgo faveletako izan edo Errioxako mahats biltzailea izan). Hori izan behar luke euskal estatuaren normaltasunareko giltzarria.

    Motorra hori da, euskal estatu baterako. Hor aurreko beste prozesu batean bezela, euskal sindikalismoak eta ezkerreko sektoreak lan ikaragarria egin beharra dauka. Alegia, euskal herritarra, euskal estatuko kide izatea, formularik onena dela denentzako argudiatu behar litzateke, ta hori ez da ene ustez identitatearen aterkipetik egiten. Hor gero borondateekin…tupust…baina hori ere landu egin behar da. Noski!

    Horretarako beste euskarri sendoetariko emakumearen protagonismoa da. Alegia, diskriminazio positiboa eta elkarlana, eraikitako rol txatxu hauek deseraikitzeko bidean. Hemen ere nabari da lapikoan…ta hainbat gizaldi luzeetan gure framework osoaren osaketan ere. Izan dutelakoan naiz zerbait esateko…

    Ta bai ez dut autorerik erabili, nahizta klasikoetatik abiatu ta post-fundazionalak irakurtzen jarraitzen dudan….ta baten baten argumentazio jarraitzekotan hurbilen Imanonela dut. Nahizta beste guztiak ere gustura irakurri. Ta lehen egunetik gaurdaino, hurbil ikusten dut andoniren erlatibismoaren argumentazioa korrente post-fundazionalarekin. Dena den batak ez du beste kentzen aberastu baizik.

    Balio beza beraz bakoitzaren hondar garauak, askatasunerako bidean…

  19. IbanMiusik ados esaten duzunarekin. Baina Imanoli aipatu diodan arazo bera planteatzen dizut zuri ere. Zera diozu: “PTVrekin, baina vasco hori euskal herrian lan eta bizi den langile euskal herritarra da(brasilgo faveletako izan edo Errioxako mahats biltzailea izan)”. Oso ondo, baina horra iritsi aurreko kate-maila askatu gabe dago oraindik. Nola erabakitzen duzue, identitatearen aterkiperik nahi ez duzuenok, jokatzeko eremua Euskal Herriak mugatzen duela?

  20. Laburrean, akaso simple ta presaka…

    Estatuak ematen du herritartasuna. Horretarako estatua sortu bai sortu egin behar da. Nik uste bide horretaruntz hasi zela ENAM 98 aldera…hori artikulatzeko akumulazio nahikoa, teoriko zein praktikoa artikulatzea litzateke erronka. Uste dut, hori egitekotan ekibalentziatik egiten dela. ” normalizatuz” alegia. Dagoen statusa desobedituz baina era berritzaile proaktiboan..alegia bide berriak eraikiaz. Beste behin ere barka, politikoegia bada analisia, politologoa naiz.

  21. Egunon deiskula Anbotoko Damak!!
    Bon, ez dodaz zuen aportazio danak irakurri, tempus fugit lagunok, baina nire hondar aletxoa egin gura neuke, testu erreferentzia nagusiak irakurrita dekodazen aitzakiapean.
    Badago gizatale ezberdinak bereizi eta talde sentimentua emoten deutsen ezaugarri bat=hizkuntza.
    Zabalok dino euskararen gainean ezin eraiki leikela euskal naziorik (terminoa bera kontraesankorra da, euskal= euskara dalako. Erderaz vasco, oso ezberdina da eztabaida hau, eta edozein baina batez ere hau, euskaraz edo erderaz egitea. Hizkuntzen izaera bereizgarriarekin topo egiten dugu edozer gauza esaten hasi eta berehala). Baina berak euskal nazioaren mapa bezala aurkezte deuskuna, Sabinok legez, euskara oraindino leku guztietan galdu ez dan egitura administratibo espainiar eta frantziarrena da. Beraz, tranpa bat badago hor, hizkuntza bat berba egin izanaren kohesioak eratutako komunitate bate ezin leikela behin kohesionatu eban hizkuntzaren prismatik batu esaten dugunean. Euskararik ez balego fernando Alonso animetan egongo ginan danak, ez nazio, ez nortasun ez ezer ere. Beraz, giza taldeak errealitatea ulertzeko erabiltzen duten tresnaren (hizkuntzaren, Witgestain) inguruan elkartu, trinkotu eta talde osatzen dira. Beraz, egia da sarraskien bidez eratutako estatu berri gehienetan nazioa, kultura, inposatu egin dela koaktiboki. Gure kasuan, munduko herri indigena guztietan legez, ez da halakorik emon, beste prozesu kultural batzuen baitan mugitu gara. Posiblea dalako lur bat okupatzea beste gizatalderik sarraskitu barik, Openheimer, Sforza, Venneman, Forster eta beste hainbatek frogatu daben moduan, adibidez, aurretik lur horiek hutsik egon badira glaziazioak dirala eta. Estatu, nazio, ad hoc identifikazio, norberaren borondatea naziokide izateko….eta gauza horiek denak, zortzi eta gauaren( billarreko bola, ocho-noche, eihgt-night, oitoi-noite…) herrien kolonialismo eredu patriarkalen ondorio da, guri ez da soilik ez digula balio, baizik eta, Israelen bezela, gure zapaltzailearen hiztegia (eta pentsaera ondorioz) gureganatzea litzateke, krimen bat nor arraio garen jakiten interes minimorik erakusten ez den herri honetan.
    Ondorioz, euskararen herria gara, baina (hortan ere Zabalok kasu gitxi soziolinguistikari; Sanchez Carrion irakurtzea gomendatzen dot) hizkuntza komunitateak, edo kulturalak, kipulen modukoak dira, hizkuntza egin izanaren memoria, enpatia, afektibitatea… hizkuntzak gauza biziak dira eta komunitatean sentimentuak sortzen dituzte, hor dago nazioa. Putzu baten erdian jausten den harria lez, uztaika difuminatzen doana, beti ere hizkuntza ardatz duela. (Zenbat alemaniar ezagutzen dituzue alemanik ez dakitenik? Eta Merkelen atzoko adierazpenekin lotzen dot). Elebitasuna kolonialismo kulturalaren fase intermedio bat da, epe luzera, limitean elebakartasunera jotzen duena, indar sozial, kultural, politiko eta noski, militarren arabera. Aspaldi konturatu ginan euskaldunok horretaz, eta are gehiago, aspaldi konturatu ginen etorkizunean limite hori gure aldekoa izan zedin muga politikoa ezin zela kulturala izan, kipularen mintz ahalik eta gehien mantendu behar genituela afktibitate positibo horren baitan. Horretara etorri zen Nafarroa eta nafar terminoa. Orain gutxi Ultzamako gizon batek esan zidan legez “yo no soy vasco, vasco era mi abuelo” eta nik galdetu, artaburua ni, ia CAVekoa ete zan bere aititea “no, somos de Ulzama desde tiempo inmemorial, pero mi abuelo hablaba euskera, yo no”. Hara hor vasco er mi abuelo, bera nafarra, gure lurraldeko erdaldun denak bezala, ezin baitute euskal herritar ez euskaldun izan, ez behintzat gure hizkuntzari semantika arrotza inposatu barik.
    Bueno, oraingoz hori.
    fredi

  22. Ongi etorri Fredi

    Behar bada ez dizut ondo ulertu baina kontraesanen bat badagoela iruditzen zait zure bi pasarte hauen artean:

    Alde batetik, ” Estatu, nazio, ad hoc identifikazio, norberaren borondatea naziokide izateko….eta gauza horiek denak, zortzi eta gauaren( billarreko bola, ocho-noche, eihgt-night, oitoi-noite…) herrien kolonialismo eredu patriarkalen ondorio da, guri ez da soilik ez digula balio, baizik eta, Israelen bezela, gure zapaltzailearen hiztegia (eta pentsaera ondorioz) gureganatzea litzateke, krimen bat nor arraio garen jakiten interes minimorik erakusten ez den herri honetan”.

    Bestetik, “aspaldi konturatu ginen etorkizunean limite hori gure aldekoa izan zedin muga politikoa ezin zela kulturala izan”.
    Ziuraski bigarren pasarte hau da ondo ulertu ez dudana. Zer diozu hemen? Muga politikoak (Euskal Herria?) muga kulturalak (euskararekiko nolabaiteko sentimendua mantentzen den lekua?) baino zabalagoa izan behar duela? Horrela ulertuta ez ote dugu muga politiko zabalago hori nazio bihurtzen de facto, hain zuzen, lehen pasartean salatzen duzun kolonialismoaren mentalitate beretik?

  23. Bueno, modu kordialago batean saiatuko naiz oraingoan. Jesus Mari: suposatzen dut Gramsci-k berak Italiaren existentzia ontzat emango zuela hamarkada batzuk aurrerago Garibaik eta Mancinik antolatutakoaren arabera, baina bere garaian (bi ‘mundu gerra’ kolonialen artean alegia) estatua egonda ere, nazio italiarrik nekez zegoen eta agian hor dauka meritoa Gramsciren nazional-popularra nozioak: nazio eraikuntzaren abiapuntua klase eraikuntzan jartzean hain zuzen ere, eta bueno, ez dut orain aritu nahi 1970 hamarkadako serrauts-hizkuntza (langue de bois) ezkertiarraren tankerarekin baina esan bai, esan nahi nuke edo galdetu nahi nuke ez ote den gurean posible, kasua alderantzizkoa izanik ere, hau da, nazioa bai baina estaturik ez, baina ez ote den gurean posible irudikatzea eztabaida hauek guziak orain dela 30-40 urte dela zuritu zirela kontutan hartuta, izan ere Unaik ( http://basque.criticalstew.org/?p=3748 ) edo Ibaik (PTV…) aipatzen duten kontzeptualizazioaekin etabar, ez ote den bada posible irudikitzea Euskal Herrian naziogintzaren arazoa dela-ta jadanik badakigula zein identitatez, zein hizkuntzaz edota zein lurraldez ari garen? Esan nahi dut: es nabil proposatzen arazo hauek ez direla eztabaidatu behar. Badakit dena mugikorra dela eta testuinguruak aldatu egiten direla denborarekin. Baina ‘esentzialki’: badakigu jada zertaz ari garen, ez? eta artikulazio politiko horren emaitza nagusiak nola eman ziren eta zeintzuk diren era badakizkigu, ez? Honez gero ez daukagu zalantzarik, adidizez, Vasconia-liburuan bai, hor eman zela naziogintzaren eta justizia sozialiaren arteko lehen lotura koherentea, historikoki kontingentea izanik ere, maila intelektualean, agian lehenago ANV-kin eman zena, politikoki, baina zehazkiago gero evento edo gertakari kruzial pare batekin bisualizatu zena: alegia Argalak Monzoneri eskua ematen dion argazkian eta Argalak Madrilen Eva Forest eta Alfonso Sastre-kin biltzen den eguna (Operazion Ogro-n aipatzen dena, uste dut). Beraz barkatu baina horiek dira gure artikulazio politikoaren historia hoberen esplikatzen duten momentuak. Ez gaitezen hemen saiatu beste historia batzuk asmatzen, inbentatzen edo imajinatzen! Gu efektu askoren efektu gara, bai noski, eta adibidez Jon Juaristi batek uste badu bera distortsiorik gabeko egiazko historia unibertsal baten kumea dela ba zelako suerte ona duen! baina, errepikatuko dut, politikoki eta etikoki gu geu, Argalak independentzia eta sozialismoaren artean operatu zuen artikulazio kontingentearen kumeak gara, konklusio horretara heltzeko, Andoni, Badiou-ren eventoren teoriaz balaitu naiz, eta diot gure azterlanak, teorikoak behinik behin, nahizta baita bestelakoak ere, historikoak, soziologikoak, etabar artikulazio horren nolakotasunak eta ondorioak hartu behar dituztela kontuan, izan ere, iraganeko ‘euskaldun’en berezitazun etniko edo diferentzia kulturalarii buruzko diatriba, pseudo-evento eta simulakro partikularistetan igual hainbeste debora galdu gabe, ze, esan bezala, Jesus Mari: identitate kate-maila horri buruz jakin dena dakigu dagoeneko, eta beraz esan gabe doa jada!

    Fredi, ongi etorri, gure diskuzinoetara! efektu askoren efektu izanda, suposatzen dot nagusienetariko bat gure artian zuk aipatzen dittuzun joera pre-historiko eta indigenistetatik datorrela. Nik neuk joera horien efektibitate politikoa zalantzan jartzen dot, piskatxo bat besterik ez bada ere, ze , azken finean, zer arraio! zergatik kendu behar dotziet ba nire seme-alabei Tarlaloren eta Euskal Herriko beste gainontzeko pertsonai mi(s)tiko eta nebulosoen istorioak irakurtzeko eta gozatzeko eskubidea, edo euskaldunen demokrazi originalaz jakiteko ahalbidea, edo Openheimer-rek berak esaten dauen moduan ba Inglesak be euskadunak diela hasiera batean, glaziazino osteko migrazioen ondorioz-eta? Bale. Istorixa politak eta gure kultur industria prekarioan ba liburu eder asko apainduak argitaratzeko eta ondo saltzeko aukerak sortzen ditu. Baina, esan bezala, politikoki nire zalantzak dauzkat eta hor geixen erakutsi doztienak feministak izan die. Uste dot beste nunbaitten aipatuta daukatela lapikuan baina errapikaukot ze izan be, egon badago feminismoaren ikasgarri bat, iraganaren imagin mitikoak antzemateko modu onartu batzuen baztertuz, gerora begira funtsez-funtsezkoa dana. Irakasgai honek, jatorrizko edo lehendabiziko paradisu matriarkalaren nozio antropologiko aski zabalduarekin dauka zer ikusia. Garai batean feminismoak zeharo enbaukaturik besarkatu zauen argudio nagusi hau, alegia: hasiera bateko paradisu matriarkala denborarekin eta poliki poliki patriarkagoaren etorrerarekin ordezkatu eta bukatu zala. Ondoren, baina, egiazko feminismoaren zeinu errotikoena ez da (izan) soilik jatorrizko paradisu matrialkal honen fantasiasko eraikuntza antropologikoa baztertzea; arras mito patriarkaltzat ukatzea baizik, are salatzea jatorrizko paradisu matriarkal hau hasiera-hasieratik ar-nagusitasunaren legitimazioarako euskarri nagusitzat erabili izan dala. Zentzu estriktoki korrelatiboan, orduan, gauza bera egin behar da nekazal-euskalduntasunaren eraikuntza antropologiko Eden-iko/endemikoekin behin eta betikoz. Hain zuzen ere, Europako herri zaharrena, hizkuntza misteriotsua, izaera ‘etniko’ berezia, oinarriko demokrazia herritar ez-hierarkiko eta errepresentagarria, jatorrizko matriarkagoa, arbasoen ohituren zaindaria…edo holako mi(s)tifikazio konpensatzaileak, politikoki behintzat inguruko aginte eratuen legitimazioarako tresnak direlako oharmenaz jabetu behar dogu; eta behingoz onartu bide horretatik jarraituz gero ez dagoela gerorako askatasunik, subordinazio eta menpekotasun iraunkorra baizik. Gainera, gauzak horrela ikusita, interesgarria da gero konturatzea euskal berezitasunaren fantasia idealizatu hauetaz baliatzeko joera nabarmenena, gaur egun, nondik etorri eta, kuriosoki, ‘tolerantzia’ eta ‘pluraliatea’ eta ‘dibertsitatea’ nonnahi eta nolanahi azpimarratzen dauen eskutik datorrela; gehixenbat, gainera, multikulturalismo (edo kulturaniztasun) aurkitu berrixaren predikamenduan oinarritzen dana; non eta Besteen (‘adituak’, kazetariak, turistak, kosmopolita ‘modernoak’…) autentizitatearen kontsumorako euskal berezitasunaren aura enigmatikoa mimatu gurazz, berdintasunaren estigma politikoa minatu gura dan; hau da: gu geu humano arrunt eta normal bilakatu eta izatearen posibilitatea minatu gura daue, estatuaz jabetutako egiazko independentzia politikoarekin normaltasun arruntaz jabetzeko posibilitatea eta horregatik mantendu nahi gaituzte, era berean, madarikatu barbaro inhumano, are ez-humano terroristaren espazioa betetzen, piskat bat, bai, orain musulmanak Alemanian bezala: kokotsak bai, eder askuak baina bakarrik vasco de verdad batek prestatzen dituenian, vasco noble batek eta ez beste hoiek, segun Deia-kuek euskaldunak be ez dienak eta euskeria bera berba inez zikintzen dauenak…. Bueno, hasi naiz desbariatzen. Segi gogor Fredi

    a, ps: hizkuntzari ematen diozun zentralitateari buruz: esan gabe doa eta ea norbait animatzen den Odriozolari berari horretaz konbenzitzen, eta please ez dadila gehiago askapen mugimenduarekin sartu, are gutxiago Sastre moduko batekin, euskal literaturan aipatu gabe utziz. Antolakuntza polikoari buruz: bai, independentziarekin gauza publikoak, hau da Euskal Herriko rex publica ondo kudeatzeko bliabideak izango ditugu, baina agian Frediren zoritxarrerako uste dut besteek egiten dutena ere egin beharko dugula (esan nahi dut, zerbitzu sekretuak etabar)

  24. Galdera askori ari gara hemen erantzuna eman nahian, eta nire ustez, batzuetan nahas mahasean gabiltza. Unibertsaltasuna vs diferentzia etnikoa. Nor da euskalduna, euskal nazioko kidea, subjektu kolektibo zehatza…?. Euskara al da subjektu nazional bilakatzen gaituena?. Zein litzateke estrategia egokiena independentzia erdiesteko?.
    Unibertsaltasuna eta diferentzia etnikoari dagokionez, kultura mailan unibertsaltasuna ezinezkoa da. Zergatik? Ez dagoelako mundu honetan kultura bat eta bakarra. Beraz unibertsaltasuna ( kultura unibertsala) aldarrikatzea kultura hegemonikoaren alde eta kultura minorizatuen kontra egitea da. Nik uste dut honekin denak ados egongo garela. Horrela, unibertsaltasuna vs. diferentzia etnikoa erkaketa egitea faltsua da. Zergatik? Bata politikaren alorrean erabiltzen ari garelako eta bestea maila kulturalean.
    Beste galdera bat, zertan datza diferentzia etnikoak (edo kultura nazionalak. Ze etnia baten oinarria kulturala dela onartzen dugu ezta?, ez dela biologikoa alegia.)? Sarri erabiltzen da kulturaren kontzeptua nazionalismoarekin lotuta. Horrela, nazionalismoa kulturala edo etnikoa dela baieztatzen da. Uste dut teoria mailan erabiltzen den beste nazionalismoa; politikoa, subjektiboa edo zibikoa deitua ez dugula kontutan hartu. Eta zer esanik ez bi hauen arteko dialektikak -nire ustez abertzaletasuna azken klase honetakoa da 60. hamarkada ezkero- sortzen duen nazionalismoa. Iruditu zait, egin diren komentario gehienetan abertzaletasuna nazionalismo etnikoaren zakuan sartu dela besterik gabe eta horrek eztabaidaren marko teorikoa distortsionatu egin duela.
    Baina nazionalismo guztiak etniko edo kulturaltzat hartzearen nahaspila aparte utzita, nire ustez nazionalismo honetaz aritzean beste akats bat egin da; kulturaren kontzeptua folklorearenarekin nahastea alegia (dantzak, herri kirolak…), hau euskalduntasunaren sinbolotzat hartuz. Folklorea ere kultura da, baina identitate nazionalaren eraikuntzan beste faktore kultural batzuk gehiengoarentzat garrantzitsuagoak dira (dantzari edo harri-jasotzaile batentzat agian ez). Gaur egungo euskal kultura horretara bakarrik mugatzea akats larria eta errealitatearekin bat ez etortzea dela deritzot. Faktore kultural berriak ditugu guk sortzen ditugulako kontziente eta inkontzienteki, eta nire ustez Imanolek ondo dioen bezala ezker abertzaleak azken 50 urte hauetan sortu dituen funtzionatzeko era, erresistentziarako kultura, kosmobisioa … kultura dira ere. Imanolen itzetan: “Beraz azken oharra: ez nabil “euskaldun” bezala idazten. Ez gaur egun orokorrean ulertzen den bezala, behinik behin. Askapen mugimenduak azken 50 urteetan eraiki, eratu eta artikulatu izan duen subjektu kolektibo zehatz baten praktika eta diskurtso etiko-politikoaren egiari, fidelitate osoa erakusten dion posizio batetik ari naiz idazten; posizio zeharo kontzientea eta, are gehiago, kontingentea dena. Ez da gauza bera. Azken finean, Euskal Herrian irabazteko daukagun estatuak efektu zuzena izango baitu: gaur egungo “euskalduna” kategorian nagusitzen den simulakro etnikoaren amaiera” . Erabat ados berarekin. Baina uste dut Imanolek erabateko fidelitatea erakusten dion 50 urtetako mito, sinesmen, funtzionatzeko era hauek ere “euskal” kultura direla. Beraz, nire ustez Imanolek folklorearekin berdintzen duela euskal kultura deritzot. Nire ustez kulturak beti du garrantzia identitate nazionalaren eraikuntzan ez antzinakoa delako, orain bertan momentu honetan garrantzia ematen diogulako baizik (ezagutzen dut jaiotzez andaluza izan eta Euskal Rock Radikala dela eta euskal kontzientzia sortu zaionik).
    Abertzaletasuna orain dela 40-50 urte marxismoari esker eraldatu zen bezala, behar bada, bada garaia orain abertzaletasunak beste koska bat egiteko , beti ere euskal estatu bat erdiesteko bidean. Abertzaletasunari, identitate nazionalari, nazio kontzeptuari marxismoak dinamikotasuna eman zion eta bada garaia kontziente izan gaitezen bilakaera ideologiko horretaz eta behingoz horrek guztiak duen potentzialtasuna baliatu dezagun. Euskalduna (euskal nazioko kide) izateko zer baldintza bete behar diren (beharrezko diren) argitzen denbora alperrik xahutu ordez. Nire ustez nahitaezko baldintza bakarra borondatea da (http://basque.criticalstew.org/?p=3498 ). Bide honetan kontziente izan beharko ginateke identitate nazionalaren eraikuntza anitza dela ez dela bakarra eta mugimendu konstantean dagoela. Nire ustez postmodernismoak horretan jartzen du arreta eta hori egiten duen neurrian nazionalismoa eta gure kasuan abertzaletasuna ulertzeko oso egokia da. Baina hori egiteak ez du esan nahi egoera postnazionalista batera eramango gaituenik, nazionalismoa beste era batera planteatzera eramango gintuzke bakarrik. Behar bada gure helburuak lortzeko egokiagoa litzatekeena.

  25. Politika alde batetik, kultura bestetik. Gai honetan funtsezkoa iruditzen zait biak bereiztea. Batetik, euskara da euskaldun bihurtzen gaituena. Hori argi dago, ez dago zalantzarik. Bestetik, politikoki, euskara al da subjektu nazional bilakatzen gaituena? Hor ja guk erabakitzen dugu. Hau da, nazioko kide izateko borondateak baldintzatzen du. Baina hori politika da. Euskal Herrian, uste dut argi dagoela euskara ez dela subjektu nazional bilakatzen gaituena, borondatea baizik. Ez diot nik hala izan behar denik edo ez, baizik eta horrela dela. Gogoratu nahiko nuke, HEGATSerako egindako Joxeri buruzko artikuluaren zati bat, identitatea zerk ematen duen horri buruz:

    “Hizkuntza, askatasunaren espazioa

    (…) hizkuntza erlatibismo erlatiboaren espazioa da. Askatasunarena. Azter dezagun, geure aburuz, Azurmendiren pentsamenduan garrantzi handien duen esparru hau. Sarreratxo gisa-edo, aipatu behar dugu hizkuntza eta pentsamenduaren arteko harremana pentsatzearen auzian, zegamarrak ekarri duela hobekien gure artera zientzia berrien eta filosofia klasikoaren arteko uztarketa. Hemen ere dogmatismoaren kontra ibili da. Zer egiten du hizkuntzalaritzak? Zer biogenetikak? (Hizkuntzaren) Filosofiak? Hizkuntzaren edo gizakiaren ezaugarri konkretu batera lotzen dute hizkuntza. Hizkuntza bakarrik gramatika da, hizkuntza komunikazio tresna soila da, hizkuntza konkretuek hizkuntza unibertsal batean dute beren jatorria… Hau da, disziplinartea baino, erredukzionismoa (izan) da nagusi gai honetan ere (Pinker, Chomsky…). Eta horrekin batera ere, dogmatismoa eta esentzialismoa. Finean, betiko arazoa: “Askatasuna versus ordena, berriz ere?” (2007: 404).

    Aurreko zitaren ildoari jarraiki, Azurmendik defendatuko duen tesia da hizkuntza ez dela bakarrik gramatika, hizkuntza ez dagoela hilda. Eta ez dela geldirik aztertu behar. Azaltzen hasteko, plantea ditzagun galdera batzuk. Zerk egiten gaitu “gu” izatea? Zer gara? Aterpe seguru bila ibili da gizakia historian. Grekoek naturan bertan zeukaten berea, ez oso segurua dena den. Erdi Aroan Jainkoa zegoen dena arautzeko. Modernian Arrazoimena. Moderniaren bukaera aldera Progresoa, Justizia… Natura ere, Arraza, Estatua, Arima, Izpiritua, Historia… Horiek denak Ideia edo Printzipio absolutu izan ditu gizakiak noizbait. Baina horiei denei Nietzschek lehenik eta Heideggerrek geroago -eta “efikazago”- amaiera eman diete. Horren guziaren suntsiketaren ostean etorri zaigu Azurmendi –bera ere tematu da gure artean oraindik zirautenak garbitzen- Europako “nobedadeak” Euskal Herrira aplikatzera. Eta paragrafo hasieran planteatzen genuen galdera bera atzean daukala esan genezake: zerk egiten gaitu “gu”? Zehazkiago –lokalago-: zerk egiten gaitu euskaldun? Esentzia guziak erori zaizkigu bidean. Historiak bakarrik ez gaitu egiten, ez baitauka zentzu intrintsekorik, barnekorik, esentzialik. Eta berdin Arraza edo –arrazoi handiagoz oraindik– Estatua. Ez dago euskal dei genezakeen Izpiritu eterno eta esentzialik, absoluturik. Baina, hala ere, euskaldun garela badakigu, esan dezakegu. Zergatik? Zerk eragiten du hori?

    Hizkuntzak: orokorrean eta abstraktuan gizakiari. Eta euskarak: konkretuan eta zuzenean euskaldunari. Euskarak egiten gaitu gu euskaldun. Baina ez esentzialki. Hots, hizkuntzara lotuta gaude, baina aske gara bere barrenean eta han bakarrik izan gaitezke aske. Gizakiak sortu egiten baitu hizkuntza –hizkera- eta era berean hizkuntza bere “barnean” darama. Horrek suposatzen du: bere barnean darama historia, nahiak, poesia, zientzia, kantak, jokoak… mundu-ikuskera oso bat. Etengabe aldatzen dagoena baina osoa dena bere horretan.

    Azkeneko trilogiaren lehenengo liburuan, Humboldt. Hizkuntza eta pentsamenduan, hain zuzen, eskematikoki aurkeztu nahi izan digu ideia hori. Baina hemen, hobe azaltzeko, Volksgeist. Herri gogoa liburuaren hitzaurreko bere hitzekin esango dugu:

    “Ezaguna da, orobat, kontzeptuak metaforatik ernetzen direla, esan zuela jada Herder-ek (eta geroago Nietzsche-k, eta lehenago Voltaire-k…). Gerta liteke, beraz, zientzian kontzeptua jada desbaliatua egonik ere, metaforak baliagarri eta eder izaten jarraitzea, zientziak erreminta bezala beretzat hartu izan baino lehenago bezalaxe, gero ere. Esaterako, herriaren izpiritua hizkuntza dela; euskara dela Euskal Herriaren arima, euskal herri gogoa. Zergatik ez? Metafora bikaina da. Kontua da, hori esaten dugunean, zer esaten dugun jakitea –metafisikarik gabe: (“phérein”) ez da .” (2008: 9)”

  26. Egunon Andoni, banator polemizatzera.

    Lehenik bi maila bereizten dituzu: kulturala eta politikoa. Lehenengoan jendarte batek izan ditzaken bereizgarri kulturalak leudeke eta politikoan aldiz borondatea, naziotasuna emango lukeena. Ados. Ez dudana ulertzen da hizkuntza zer planotan jartzen duzun. Erantzungo didazu agian hizkuntza plano guzietan dagoela etab. Baina hori esatea eta ezer ere ez esatea berdin dela deritzot. Zergatik?

    Nire ustez, alde politikoa eta kulturala bi plano diferentetan daude baina elkar eragiten dabiltza. Identitate nazionalak faktore kulturalak behar ditu ere bere eraikuntzan baina borondatearen galbahetik pasata. Beraz borondatea gailentzen da. Alderantziz izango balitz ,hots, faktore kulturalak borondateari gailenduko balitzaizkio esentzialismoaren esparruan sartuko ginateke. Uste dut hau behin baino gehiagotan azaldu dudala.

    Beraz hizkuntzak mundu ikuskera bat ematen duela diozu, eta baietz esango dizut, baina hizkuntzak bakarrik? Berriro hizkuntza dena (osotasuna, errealitate osoa) dela erantzun daiteke eta eztabaida bukatu da. Baina ni ez nago ikuskera horrekin ados. Edo hobeto esanda, zentzu orokorrean bai ados nago baina partikularrean ez erabat. Azalduko dut hau: (1) Gure ezagutza hizkuntzarengatik mediatizatuta dago (orokorra). (2) Euskara jakiteak munduaren ezagutza espezifiko bat emanten digu, hau da, kosmobisio partikular bat ematen digu (partikularra). Bigarren zatiarekin nire zalantzak ditut. Ikuskera hori errealitatearekin baino desirekin datorrela bat iruditzen baitzait. Hau da, gaur egungo Euskal Herriaren, egoera soziolinguistikoa kontutan hartuta, hori defenditzen bada, euskaldunak (zuk diozun zentzuan) 200.000tik ez lirateke pasako. Pentsatu ondo, euskararen ezagutza eskuzabal izanda EHn 700.000 izan daiteke. Kopuru horretatik euskaraz pentsatzen dutenak 200.000 badira primeran. Ba, ondo ez dudana ulertzen 200.000 hauek (zifraren zuzentasuna gutxienekoa da) nola kalifikatu genitzakeen da. Zuk euskaldun diozu, baina ez euskara dakienaren ikuspuntu soziolinguistikotik soilik eta bestalde onartzen duzu 200.000 horiek ez liratekeela zergatik euskal nazioko izango, euskara jakin eta erabiltzen duenaren mundu ikuskera konkretua izateak ez duela naziotasuna ematen alegia. Beraz ez dut ulertzen 200.000 horiek nola klasifikatu. Nola sailkatu naziotasunari eta identitate nazionalari begira.

    Bestalde, dudak ditut ere, mundu ikuskera osoa hizkuntza partikular baten gain uztearekin, hau da, ea hizkuntza batek edo hizkuntza hori egiten den inguru osoak (geografikoak, kulturalak…) ematen duen mundu ikuskera. Beraz, hiztun komunitate hertsi, isolatu batean zuk diozunak funtzionatu lezake baina gure kasuan ez dut uste. Ez dut uste bi hizkuntza indartsuren artean dagoen hizkuntza minorizatu bat delako gurea, EHko jendartean euskaraz pentsatzen duen jendearen kopurua oso baxua delako eta azkenik mundu ikuskera konkretu bat izatea erabat hizkuntzarengan uztea ez zaidalako zuzena iruditzen. Berdinak al lirateke Zuberoako euskaldun baten eta Turtziozeko euskaldun baten mundu ikuskerak?

    Honekin esan nahi dudana da iruditzen zaidala askotan egoera idealetaz ari garela , ez gabiltzala begi aurrean eduki dezakegunaz.

    Nire ustez, estrategikoki, egokiagoa da euskara hizkuntza nazionaltzat NAHI dugula eta hori lortzeko borrokatuko dugula esatea, gure mundu ikuskeraren isla dela esatea baino

  27. Kaixo Unai. Ondo dago polemika. Erantzuna puntuz-puntu:
    1) Plano kulturala eta politikoa plano diferenteak dira baina elkarren eraginean daude, noski. Kontua da, euskara ez dela bakarrik plano kultural soila, identitatea ematen eta baldintzatzen duena baizik (gure kasuan, gaztelerarekin batera, argi dago). Hori ez da esentzialismoa, hain zuzen, esentzialismoa eta determinismoaren kontrakoa da, askatasuna posibilitatzen duena hizkuntza baita. Kontua ez da faktore kulturalak politikoei (borondatea) gailentzen zaiela, problema euskara faktore kultural soiltzat hartzean datza. Kontua da planoak bereiztea. Identitatea diodanean ez naiz politikoaz ari: indibiduoaren, kolektiboaren eta giza espeziearen identitateaz baizik. Gizaki bezala, komunitate bezala, identitatea hizkuntzak ematen du. Noski, ez soilik hizkuntza batek. Horregatik, Sarrik dioen bezala: “Euskaldunak [Euskal herrian bizi garenak, zentzu honetan], bi milioi erdaldun eta 600.000 erdal-euskaldun gara.” Beraz, erdal-euskaldun mundu-ikuskera dugu, nahi baduzu. Identitatea hizkuntzak bakarrik ematen du: historia, mitoa, kantak,… hizkuntzaren baitan ematen direlako. Dena ematen da, mugitzen, sortzen da hizkuntzaren baitan. Hizkuntzak (edo hizkuntzek) posibilitatzen du balioak izatea, etika bera posibilitatzen du, bere baitan mugitzen da dena: beraz, bere baitatik sortzen da erlazio guzti horien konbinaziotik eraikitzen dugun mundua ikusteko era. Berak, badaramanez horiek artikulatzeko era bat, beti mugikorra dena, eta beraz inoiz ez hilik eta geldirik dagoena, mundua era batean artikulatzen du. Beraz, kosmobisio edo mundu ikuskeraren ordez, agian hobe da munduaren artikulazioa esatea.
    2) Nik uste, munduaren-artikulazioaren problema ez dela politikara eraman behar, zuk egiten duzun bezala. Hau da, “kosmobisioaren” tesiak politikara inferentzia txarrak ekartzen badizkigu, orduan ez digu balio? Inferentzia hori ezin da egin “kosmobisioaren” ideiarekin, ez delako plano politikokoa. Mundu ikuskerarena, antropologiaren eta hizkuntzaren filosofiaren problema da, ez politikarena. Horregatik, diozunean ez dakizula nola klasifikatu euskaraDUNA dena eta borondatea ez duena euskal nazioko izateko, ba hori, problema politikoa da, eta onartzen dut zaila dela, salto bat eman behar da eta erabaki. Niretzat, argi dago borondateak ez duela zedarritzen euskalduna (identitatez, eta ez politikoki edo euskal nazioko kide) nor den: borondateak zedarritzen du nork nahi duen euskal nazioko kide izan, gauza desberdina dena. Beste zentzu batean, noski, euskalduna ere bada. Baina euskalduna, identitateari dagokionez, euskaraz hitz egiten duena da.
    Hau da, ni ere maputxe herrian bizi banaiz, egin naiteke maputxe herriko naziokide borondatez: baina maputxe izatea maputxe hizkuntza hitz egiteak emango dit. Baina kontuz, noski, hemen objekzio erraza: nik ere ingelesa hitz egiten dut eta ez naiz ingelesa. Noski, nire ingelesa Eiren ikasitakoa, eta liburutakoa delako. Hizkuntzaren jabe izatea beste gauza bat da: bertan bizitzea, sortzea, pentsatzea, eta abar. “Hablar una lengua es habitar un mundo” (Georg Steiner)
    3) Egoera idealetik planteatzen den pentsamendua dela diozu mundu-ikuskerarena. Idealetik baino, orokortasunetik esango nuke. Egia da. Konkretuan, zuk azaldutako problema agertzen da. Horregatik sarriren zitak nik uste ongi azaltzen duela problema honen korapiloa.
    4) Hortaz, estrategikoki (beraz, politikoki) zuk diozu euskara hizkuntza nazionaltzat hartzea borondatearen esku jarri behar dela. Bueno, hor ez dut diskutituko. Baina, kulturalki, edo Euskal Herria osatzen duen komunitatea, nahitik harago, euskara duen herria da. Herria eta ez nazioa, kontuz.
    5) Esentzialismoaren kontua. Hemen intuitiboki problema bat ager daiteke. Hain zuzen, hainbeste insistitu bagenuen, Euskal Herria ezin dela historiaren kontzepzio determinatu batera baldintzatu, esentzialismo bat suposatzen duelako, zergatik hizkuntzara bai? (hori litzateke zure galdera seguraski). Erantzuna: hizkuntza ez delako beste elementu kultural soil bat, baizik eta identitatearen oinarria. Eta hemen ez dugulako GUK determinatzen borondatez, aitzitik, HIZKUNTZAREN BAITAN JAIOTZEN GARELAKO, bertan hitz, bizi eta hil egiten garelako. Hizkuntza identitate kolektibo, espeziaren eta indibidualaren zutabe da: identitatea posibilitatzen duena hizkuntza da. Eta bere baitan sortzen dira historia, nazionalismoa, baita borondatea bera ere, kantak,… dena. Hizkuntza da, hain zuzen, askatasuna posibilitatzen duena, gizakia animali hizkuntzaduna delako eta bere baitan eman daitekeelako soilik sorkuntzarako askatasuna. Orduan, hizkuntzara lotuta gaude baina bertan izan gaitezke askeak bakarrik.

  28. Behar bada identitate ezberdinen sailkapena egitean dago aterabidea. Identitate nazionalaz aritu gara eta hau borondatearen pean jarri dugu. Baina ala eta guztiz ere zuk esandako gauza batzuekin ez naiz ados.
    Lehenik eta behin, bereiziko nituzke alde batetik hizkuntza dela gure posibilitatea esatea. Hau horrela da eta ezin dugu hortik ihes egin (nahiz eta nik uste dut pertsonok hortik alde egiten duten esparru batzuk oraindik izan baditugun, bulkadak kasu). Eta bestetik, hizkuntza konkretu baten bizitzeak derrigorrean etika bat, ohitura batzuk… mundu ikuskera bat emango digula baieztatzea. Eta gainera horrek nik oraindik ondo ulertzen ez dudan identitate bat ematen digula esatea. Borondateaz gaindi legokeen identitatea. Zure hitzetan: “Eta hemen ez dugulako GUK determinatzen borondatez, aitzitik, HIZKUNTZAREN BAITAN JAIOTZEN GARELAKO, bertan hitz, bizi eta hil egiten garelako. Hizkuntza identitate kolektibo, espeziaren eta indibidualaren zutabe da: identitatea posibilitatzen duena hizkuntza da. Eta bere baitan sortzen dira historia, nazionalismoa, baita borondatea bera ere, kantak,… dena.”. Iruditzen zait aurrerago bereizi ditudan hizkuntzaren plano orokorra eta partikularra nahasten ari zarela ((1) Gure ezagutza hizkuntzarengatik mediatizatuta dago -orokorra-. (2) Euskara jakiteak munduaren ezagutza espezifiko bat emanten digu, hau da, kosmobisio partikular bat ematen digu -partikularra-).
    Badirudi munduan hizkuntza konkretu batean jaiotzez bizitzea tokatzen zaigula, gure identitatea zein den zedarrituko diguna eta kitto. Ba EHn zorionez baditugu milaka adibide enpiriko zuk diozuna ezeztatzen dutenak (eskerrak bestela euskaldunak – zuk definitzen duzun zentzuan- jaiotzez direnak izango lirateke eta listo): Jende askok ikasi du euskara euskal nazioko edo komunitateko sentitzen zelako, eta euskaraz bizitzera iritsi dira borondatezko aukera baten ondorioz. Beraz hizkuntza ere borondatearen pean dago.

  29. Adibidez, geneak borondatearen produktu dira? Ez, geneak geneak dira, genetikoak. Ba hizkuntzarekin antzerako. Soilik geneak ezin daitezkeela aldatu, hizkuntza bai. Baina hizkuntza batekin (edo bi, edo hirurekin) gatoz mundura eta horrek, hizkuntza horren mundu artikulazioa eransten du nolabait gugan. Gero ze egiten dugu ba, mundu artikulazio hori apurtzen edo deszifratzen saiatu baino? Dena den, munduaren artikulazioa oso bizia da, aldakorra, eta ez du beti hizkuntza batek osatzen.

    Gaian zentratuz, uste dut zuk nire hitzak determinismotik irakurtzen dituzula, baina ni kontrako aldetik ari naiz. Hau da, alde orokorra eta partikularra bereizten dituzu. Ezagutza hizkuntzarengatik baldintzatua dago, hizkuntzaren zerizanetik: hau da, metafora eta gezurretik (Nietzsche), eta diferentziatik (Derrida) sortu den hizkuntzatik baldintzatuak gaude. Argi dago. Hori maila bat litzateke zuretzat. Bigarrena, hizkuntzaren plano partikularra orokorretik bereizten duzu. Baina bi plano hauen bereizketa zurruna da hain zuzen kritikatzen nagoena. Hau da hain zuzen Humboldtek kritikatzen duena, Azurmendik ere, Wittgensteinek ere: banaketa hori ez dagoela. Ze, orokorra berez ez da ezer, partikular batean pentsatzen da beti. Hau da, Aristotelesek ez du izatea pentsatu hizkuntza (orokor) soilean. Aristotelesek, izatea grekoz pentsatu du, izate grekoa pentsatu du beraz, grekerazko hizkuntzarekin eta bere egitura kontzeptualarekin (Benveniste). Filosofiaren akatsa izan da, hain zuzen, izatea (hutsa) pentsatu daitekeela, edo pentsatzen ari zela uste izatea, izate konkretu bat pentsatzen ari zenean. Izatea grezian, gogoratu Heidegger, kanpo objektua da: hortik gero Jainkoa kanpo objektu bezala. Baina adibidez, kultura orientalean jainkoa erlazio bat da, ez kanpoan dagoen izate bat. Horregatik, hizkuntza partikularrak determinatzen du ezagutza, mundu artikulazio BIZI bat daramalako bere baitan.

    Hortik jarraituz, zer da askatasuna? Hizkuntza batek, edo adibidez, hizkuntza-familia batek (kaukasiarra, adibidez), askatasuna ulertzeko era bat izango du. Ez dago hizkuntza partikularretik kanpo pentsatzerik askatasuna, ez delako existitzen hizkuntzaren baitan baizik. Baina kontuz! hizkuntza partikularraren (edo europearraren, edo asiarraren) baitan soilik existitu daiteke. (Hizkuntza hutsa, abstraktua, neutrala ez baita ezer, balioak beti daude erantsiak, eta hori hizkuntza batek edo hizkuntza familia baten mundu artikulazioak baldintzatzen du). Horregatik, denok askatasunaren kontzeptu berdina dugunean, askatasunaren kontzepzio bat gailendu delako izaten da (frantsesa adibidez, iraultza frantsesekoa: edo ozeanoaren beste aldean, amerikarra, arras desberdina dena).

    Hau da, hain zuzen, Steven Pinker neurobiologoari kritikatzen zaiona, ezagutza orokorra, ez dela hizkuntzarekin (abstraktuan, mentalesarekin) “atzematen”, hizkuntza partikularrekin baizik, berdin zait euskera, grekera, alemaniera, edo eskimoa, edo bi hizkuntza batera. Hau da unibertsalaren (orokorraren), eta partikularraren (hizkuntzak) arteko lotura. Bestea, partikular baten hegemonia unibertsala besterik ez da, unibertsal hutsa denaren ilusioaz estalia.

    Orduan, bai, mundura hizkuntza batekin gatoz, edo bi edo hirurekin. Hor identitate bat, zurruna edo mixtoa, sortzen da. Baina noski, agian ez da betierekoa, ez dut nik hori esan. Hizkuntzak baldintzatzen eta eraikitzen du pentsamendua (baina alda daiteke), baina honek ez du zuk aipatzen duzun borondatea eskluditzen, kasuak baitaude (leku guztietan) hizkuntza batera bizitzera igaro diren pertsonena (noski, borondatez). Zentzu horretan eta kasu horietan, hizkuntza borondatearen menpe dago, baina identitatea hizkuntzaren menpe. Eta hiruko erregelaz, identitatea, borondatearen menpe ere nolabait, soilik kasu horietan. Baina hortik adibidez, pentsatzea ni budista egin naitekeela orain, jaiotzez eta bizitza guztian europearra – kristaua, eta euskalduna izan naizenean, ba hori oso zaila da, ezinezkoa ez bada.

    Esan nahi dut, borondatea, maila batean bai: baina askatasun totala ez. Identitatea aldakorra da, baina ez infinitoki aldakorra. Izan naiteke borondatez inuita? Agian bai, agian ez. Seguraski nire eskema mental kristaua borratu beharko nuke, subjektu objektu, eta abar gehiago. Beraz, aski zaila.

    Nik ez diot beraz euskalduna jaiotzez hizkuntza jaso duena dela eta kitto, ez da hain erreza kontua. Eta enpiriara jotzeak ez dakit asko laguntzen digun gai honetan. Baina dena den, hemen loturaren eta askatasunaren problema egoki pentsatzean datzala kontua deritzot, hala nola, unibertsala (hizkuntza gaitasuna, gramatika generatiboa) eta partikularraren (hizkuntza partikularrak) arteko lotura.

  30. Hau zuretzako da, Imanol. Aurrekoan kritikatzen nizun, diferentzia eta folklorea nahasten dituzula, diferentzia guztiak zaku berean sartuz eta kritikatuz. Ondoren Unaik ere kritika berdina egiten zuen. Ba “Postmodernitatea eta globalizazioa” (Joseba Gabilondo, Iñaki Aldecoa, Gorka Mercero eta Xabier Apaolaza) liburuan, Joseba Gabilondoren artikuluan (Globalizazioak eta kulturaniztasunaren fantasma: Biopolitika eta diferentzien polemikak euskal kultura eta literaturan) kritika horren ildotik honako hau dio, ni erabat ados nagoena:

    “Postmodernitateak eta globalizazioak gozamena ekarri dute kultur printzipio berri bezala -kultura eta literatura libidinalizatuz- baina era berean gozamen hori merkatuan bakarrik goza daitekeela agindu digute, merkatua dela gozamen horren neurri bakar aldarrikatuz. Nik uste ideologia hori desmuntatu behar dugula, subjektu diferenteak, beren bakardadean, beren historikotasunean, berauon diferentziak goza ditzaten, nartzisismoan edota minimalismoan erori gabe. Hemen dago nire ustez Zizeken hutsegiterik handiena: diferentzien historikotasuna eta diferentzia tipien nartzisismoa nahastea. Zizek bera bihurtzen da azkenean kapitalismoaren hegemoniaren eta ekidinezintasunaren defendatzailerik nagusien.” 61-62 orriak.

  31. Atzetik aurrera: Zizek-ek kapitalismoaren hegemoniaren eta ekidinezintasunaren defendatzailerik nagusiena dela (edo izan daitekeela) ez da gauza berria. Gainera posibilitate hori esplizitoki onartzen du. Eta zuk, askapen mugimenduaren azken zeruertz askatzailea (independentzia) kapitalismoaren koordinatuetan egindo dela onartzen duzu? Badiouk ere gauza bera ezaten du: kapitalismoak ez du kanporikk! Eta Gabilondok berak onartuko du diferentziaren politika postkolonialen potentziala (Buttler eta abar) non eta estatuan bertan bukatzen dela, artikulatzen dituzten diskurtsoak guztiz alderantzizkoak eta kontrakoak (inkluso anarko-libertarioak izanda ere? Hau da: azken finean zer nahi dela gozatu nahi duzun diferentzia (jenerozkoa edo queer edo etnikoa) zure ‘borroka multikulturalista’-ren garaipenak estatuak prozesatzen ditu (jenero berdintasunaren aldeko legislazioa, gay ezkontzen parekotasuna, hizkuntza ‘minorizatuak’ , etorkinen edo helduen edo gaixoen eskubideak babesteko legeak etabar…). Beraz, diferentzia bio-politikoak historizatu egin behar dira, noski, baina kontutan hartuta diferentzia tipien narzisismoa askotan ematen duen baino handiagoa dela. Adibide bat jartzeko: nire imajinario maltzurrean euskaldunen eta frantzenzen edo espainolen arteko ‘diferentzia’ minimoa da. Aldiz ‘euskaldun’en artean ematen diren diferentziak ‘maximoak’ dira eta nire / gure azken jarrera politikoa ez da batere narzisistikoa, ze berdintasun politikoa aldarrikatuz euskaldun etniko bezala desagertu nahi dugu, ez da hala? Baina har ditzagun, esate baterako, Volgako Batelariek: beraiek horren ironikoak eta izanda, ez da ironia handia zer eta batelari kultook euskal simulakro etnikorik gabe ezin direla bizi.Euskal simulakro etnikoaren beharra dute gero beraien multi-diferentziekin (sexualak, klasekoak etabar) nahi dituzten nahasketa kapritsosoak egiteko, baina kontuz: estatu espainoalk prozesatzen dituen diferentziak. Beraz narzisismo etnikoa eta galtzailearen sintoma / sindroma gauza bera dira eta nik behintzat ez ditut bat ere gozatzen! Eta gero azkenik, bai diferentzia eta folklorea dela behin Gabilondorekin izan nuen konbertsazio luze bat horretaz eta oposaketa honekin etorri zen: “gertatzen dena, esan zidan ‘traje regional’ez janzten direnez barre egiten dokenian ‘performantzia (sublterno) horren kontra hagoela hi heu ‘letradua’ haizelako”. Bueno, ba bale. Ez naiz ibili 30 urte edo liburu artean orain horretaz lotsatzeko! “Intelektual’ asko dago unibertsitatean-eta teknika hori erabiltzen duena, hau da, modestotasun desplaztuarena jendearen onarmena jasotzeko baina zer esango dizut ba: beraien burua burges-txiki suerteduntzat edukiz uste badute unibertsitasen tenploan erakustea merezi ez duten pribilegio bat dela, batez ere Afrikan eta dauden problema handiak ikusita-eta, IHES, gosetak…. bada nik zer dakit: liburuak lehiotik bota, txarraska esku artean hartu eta aide, joan daitezela ganorazko borrokak egitera naxalita maoistekin edo Indian! Baina ez, intelketual progre hauek hor ere nahiago dute Komandante Marcos-en begi urdinez aritzea ze armak erkutsi bai baina erabili ez, erabili ez dituelako erabiltzen.Baina orduan erabili ez badu egin behar zertarako ateratzen du pipa argazkietan? Kanpaia jotzeko? Multikulturalismoa eta kontsumoa/merkatua dela-ta, beste batean. zapatero a tus zapatos!

  32. Apa Imanol. Aipatzen duzun zure imajinario maltzurrean barneratuko naiz ea diferentziaren edo narzisismo etnikoaren logika ulertzen dudan. Diferentziak estatu espainolak prozesatzen dituela ohartarazten diguzu eta horregatik diferentzia horiek ez dituzu gozatzen. Imajinario maltzur horretan “euskaldunen eta frantsesen edo espainolen arteko ‘diferentzia’ minimoa da. Aldiz ‘euskaldun’en artean ematen diren diferentziak ‘maximoak’ dira eta nire / gure azken jarrera politikoa ez da batere narzisistikoa”. Ez dakit ongi ulertu dudan baina nago, zure ustez, diferentziak behar direla horien gaineko beste plano batetan estatu batek operatu dezan. Beste modu batetan esateko: Galegoak, euskaldunak, espainolak… ezberdin behar gaitu estatuak bere mesedetan eta horregatik utzi behar diogu gure diferentziak nabarmentzeari estatu propioa nahi badugu. Imanolek euskaldunen eta frantsesen edo espainolen arteko diferentziak minimoak nahi baditu, euskal estatuta edukitzeko baldintzatzat du? Bestalde euskaldunon artean diferentzia maximoak nahi baditu, diferentzia horiek kudeatzeak euskal estatua eskatzen du? Nik hori ulertu dut baina zailtasunak sortzen dizkit. Euskaldunen artean diferentziak sortzen trebeak gara baina ez ditu inongo estatu euskaldunak kudeatzen, espainolak eta frantsesak baizik. Oroitu Azkunak Bilbo eta Gasteizen artean sortutakoa “Euskadi”ko hiriburua aukeratzeko (Iruñearekin diferentzia maximoa zen, ez baitzuen aipatu ere egin!). Hori oso ongi kudeatzen du estatuak…espainolak. Zer esan donostiar eta bilboterren arteko txisteez? Hegoaldeko gazte asanblario gogor eta Iparraldekoak,zein, maitasun ezti goxotan urtzen direnen artekoak? Nork kudeatzen ditu?… Ez dakit euskaldunen artean halako diferentzia maximoak behar ote ditugun. Bestalde,Vaya Semanitako vaskitoen topikoak kontutan hartuta inork gutxik gozatu nahiko du gure diferentzia baina hori ere estatuak kudeatzen du.

  33. http://www.youtube.com/watch?v=kcqYNkI3PnY&feature=player_embedded#!

    Gustatuko litzaidake diskurtso honekiko zer daukagun kontra/alde eransteko kentzeko..deuzesteko…lan edo ariketa bezala…alegia, “Euskara ala hil”, Xabi Payaren artikuluagaz batera… ze noski!.badira lapikoko pasioatik ataratako uzta diren hainbat ekarpen baliagarri…Horiek bildu ostean, nire galdera litzateke: zein da irabazteko diskurtsoa, alegia, hegemoniko egiten lagunduko diguna, irekitzen ari den fase berrian?

  34. ¿Izquierdas nacionalistas?

    Santiago Alba Ricoren artikulu interesgarria:

    ¿IZQUIERDAS NACIONALISTAS?

    Santiago Alba Rico
    Les Noticies (Asturias)

    Derechos individuales y derechos nacionales son incompatibles.

    Pluralidad, multiculturalismo, transversalidad identitaria, humanismo cosmopolita, todas los proyectos emancipatorios del siglo XX parecen amenazados por bucles melancólicos y narrativas densas que allanan los impulsos idiosincrásicos y sofocan las libertades individuales. Frente a la tierra sagrada y las costumbres milenarias, la identidad postmoderna, dividida en astillas volanderas, cabe en un bolsillo o en una cartera: la tarjeta de crédito, la tarjeta de El Corte Inglés, la tarjeta de Air-Europa, la tarjeta de la empresa, la tarjeta del teléfono móvil. Contra las representaciones colectivas y las pantanosas memorias compartidas, bastan estos cinco diminutos cartoncitos para convertirnos en ciudadanos del mundo y poder dar lecciones a los demás.

    Los que así razonan olvidan que a la mayor parte de la humanidad se le pide que aprenda a manejar un ordenador cuando todavía no sabe leer; se le pide que abandone el regazo del Estado cuando nunca ha llegado a tener uno; y también se le pide que cuestione la identidad y se eleve livianamente de la tierra aún antes de haber podido posar los pies en ningún suelo; se le pide, en fin, que se vuelva post-moderno sin haber pasado por la modernidad. Los que así razonan olvidan además que la libertad depositada en sus cinco cartoncitos no es el resultado de ningún ejercicio de libertad, no nació y no se mantiene a partir de una decisión individual sino al final de una intensa intervención sobre los territorios que determina a escala internacional un reparto desigual de soberanía nacional. “Los derechos de los ingleses están por encima de los derechos humanos”, esta frase del imperialista Disraeli resume la regla histórica cuya aplicación muchas veces violenta sigue permitiendo a las potencias occidentales hablar de derechos humanos y libertades individuales: el cosmopolitismo no es más que el nacionalismo victorioso de los que están protegidos por un Estado fuerte, la sublimación interesada de una hegemonía territorial. El cosmopolitismo, por decirlo así, es un derecho de los ingleses y de los españoles; el humanismo sin fronteras es un derecho exclusivamente nacional. Pero no hay ahí nada individual. Al contrario. Basta reparar en la reacción institucional y subjetiva en Europa frente a la inmigración y en la hospitalaria vulnerabilidad de Africa para voltear el tópico: los que viajan como individuos ven levantarse inmediatamente ante ellos rígidas barreras nacionales mientras que los turistas pueden entrar en todas partes precisamente porque no son tratados como individuos sino como ingleses o españoles. En el mundo hay nacionalismos fuertes y nacionalismos débiles. Los únicos que son radicalmente no-nacionalistas -radicalmente individuales- son los inmigrantes, que arrojan el pasaporte al mar para que no les devuelvan a un territorio del que han sido expulsados y que no les reconoce ningún derecho nacional. Habría que ser muy cínico para ver en el cuerpo desnudo y vulnerable del inmigrante un triunfo del universalismo y el cosmopolitismo en lugar de una derrota del nacionalismo africano frente al nacionalismo europeo.

    Democracia y nacionalismo son incompatibles.

    Patriotismo constitucional, división de poderes, valores universales, la democracia misma, que sólo reconoce ciudadanos, parece amenazada por este vocerío de identidades esencialistas -vascos, catalanes, chechenos, palestinos, kurdos- que reclaman reconocimiento como sujetos políticos; es decir, que quieren decidir como vascos o chechenos y no como sujetos de razón. Los que así argumentan -por ejemplo, en nuestro país- olvidan que España no se creó a través del voto ni se mantiene a través de él sino mediante una violencia histórica que se prolonga, bajo distintas formas, hasta el presente; que no es obra del “consenso” consciente de sus habitantes sino de ese oscuro “plebiscito cotidiano” de Renan que reintroduce una y otra vez -con la inestimable ayuda de los medios de comunicación y los políticos- toda la densa opacidad de las costumbres y los atavismos “nacionales”. Los que así argumentan olvidan además que los nacionalismos débiles -el vasco, el catalán, el gallego- son tan jacobinos y liberales, si no más, que el nacionalismo español dominante; y que nuestros antinacionalistas nacionalistas -como Savater, Félix de Azua o Albert Boadella- prefieren conservar España, aún a costa de la democracia, antes que vivir en una democracia llamada Euskal Herria o Cataluña. Nuestros intelectuales cosmopolitas son en realidad españoles cosmopaletos.

    Hay nacionalismos fuertes y nacionalismos débiles. La evidencia es que no se alcanza la “españolidad” a través de la democracia sino que -al revés- se obtiene un cierto grado de demoracia a través de la “españolidad”. Pero los límites de esa democracia están impuestos por la “españolidad” misma. La “españolidad”, por ejemplo, no es tan democrática como para españolizar a todos los inmigrantes ni para desespañolizar, si así lo quisieran, a los vascos. Aún más: si se trata de impedir la españolización de los inmigrantes estamos dispuestos a aceptar leyes racistas y campos de concentración inhumanos y si se trata de impedir la desespañolización de los vascos estamos dispuestos a silenciar o aplaudir la ilegalización de partidos, la tortura y la criminalización política.

    La derecha tiene razón.

    En 1923, durante las sesiones del IV congreso del partido bolchevique, Kalinin fijó la doctrina oficial de la Unión Soviética en la cuestión de los nacionalismos: “La política soviética debe tener como fin enseñar a los pueblos de la estepa kirguiz, uzbecos y turcomanos, los ideales del obrero de Leningrado”. Frente a él, Sultán Galiev, el comunista tártaro depurado por Stalin después de haber sido su adjunto en el Comisariado de Nacionalidades, había defendido la creación de una Internacional Colonial Comunista independiente y denunciado el rusocentrismo de la política oficial soviética, con el argumento bien fundado (como demostraban las palabras de Kalinin) de que “la sustitución en Occidente de la burguesía en el poder por el proletariado no provocaba ni provocaría ningún cambio en las relaciones del proletariado occidental con los países oprimidos de Oriente, pues esta clase heredaba la actitud nacional de la clase a la que había sucedido en el poder”. En vísperas de la descolonización, Galiev comprendía muy bien, por ejemplo, que la desislamización no podía ser la condición sino más bien la conclusión del comunismo; y que lo que él llamaba “naciones proletarias” debían elaborar su propio modelo de liberación. El error de Kalinin (“la actitud nacional” transversal a las clases sociales) tuvo pesadas consecuencias históricas. Basta pensar en la reacción del gobierno republicano español, durante la guerra civil, frente a las propuestas del comunista palestino Nayat Sidqi, empeñado en atraerse el apoyo de los independentistas marroquíes; o basta pensar en la posición de una buena parte de la izquierda francesa frente a la guerra de liberación de Argelia. El antinacionalismo esquemático de la izquierda -profundamente “nacional”- fue el que acabó confiriendo a la experiencia soviética todos los rasgos de un imperialismo clásico.

    El capitalismo -no lo olvidemos- es un modelo de relación con el territorio o, mejor dicho, de apropiación territorial, a la que es contradictoriamente funcional la forma Nación-Estado. Bajo su hegemonía, tanto la sumisión como la liberación adoptan necesariamente un formato nacionalista. El nacionalismo, es verdad, masacró a millones de proletarios europeos en las trincheras de la Primera Guerra Mundial, atizó el lebensraum nazi y el expansionismo fascista y alimentó y sigue alimentando todos los imperialismos: desde el colonialismo europeo decimonónico hasta el neocolonialismo de Hulliburton o Repsol. Pero fue el nacionalismo también el que hizo la revolución francesa, liberó al Tercer Mundo -al menos nominalmente- tras la Segunda Guerra Mundial y expulsó a los EEUU de Cuba.

    La derecha tiene razón; comprende mucho mejor el carácter territorial de la lucha. Por eso, mientras condena los “nacionalismos”, no deja de alimentarlos selectivamente y utilizarlos a su favor. Mientras se pronuncia a favor del cosmopolitismo y contra las narrativas densas, sabe que la respuesta frente al nacionalismo debe obedecer a sus intereses económico-políticos. ¿Nacionalismos? Unos no y otros sí : el País Vasco no, Santa Cruz sí; Abjazia y Osetia no, Kosovo sí; el Kurdistán turco no, el Kurdistán iraquí sí; Palestina no, Eslovenia, Croacia, Bosnia, el Tibet… sí.

    La izquierda debe hacer de derecho lo que la derecha hace de hecho. ¿Nacionalismos? Unos no y otros sí : depende del enemigo, los métodos y los objetivos. El reconocimiento de que la lógica de las clases y la lógica de los territorios se cruzan en el marco de la globalización capitalista debe llevar a un ejercicio de casuística responsable y lúcido. Hasta que sea la democracia (la pura ciudadanía) la que garantice de modo igualitario el acceso a los territorios –eso es el socialismo-, estamos obligados a ceder o a resistir desde territorios histórica y simbólicamente definidos. No hay más que nacionalismo y nacionalismos: nacionalismos fuertes y nacionalismos débiles; nacionalismos agresivos y nacionalismos defensivos; nacionalismos expansionistas y nacionalismos internacionalistas. A veces, es verdad, no es fácil encontrar la línea o no perderla; pero, como en el caso de la justicia, es fundamental empezar por reconocer su existencia.

Leave a Reply