Hitz egin dezake euskaldunak?

By • May 19th, 2010 • Category: Asteko Gaia

Spivakek subalternoaz egin zuen galdera (Can the subaltern speak?) gurera berridatzita sortu nahi dut eztabaidagai berria. Hitza hartzeaz eta hitza hartzearen prozesuak dakartzan ondorio eta identitate sorketak diskusio interesgarria sor dezake euskalduntasunaren gainean. Gogora ditzagun, hasteko, Imanol Galfarsororen hitzok,

Arazoa berez gurekin dago. gaur egun sistemaren aurkako subertsio eta erresistentzia oro lagungarri baita, ez kaltegarri, sistemak berak funtzionatzen jarrai dezan, eta konplikazio handirik gabe jarraitu, gainera. [1]

Zein da, baina gurekin dagoen arazoa? Grossbergek nortasun dominatzaileak duen bestetasunaren beharrizanaz hitz egin digu – nortasun hegemonikoak negazioa beregain, barnean, hartu behar du, barne-“diferentzia” sortu – ; eta subalterno honen bi aldaki aipatzen ditu:

Podemos señalar dos variantes de esta figura: [1)] las nociones de «complemento» sitúan al otro fuera del campo de la subjetividad, por decirlo así, como puro exceso; [2)] las nociones de «negatividad» lo sitúan dentro de ese campo, como un otro exótico constitutivo. [2]

Horrela beraz, agentziaren arazora iristen gara: euskaldunak hitza hartzeko ekintzaren unera. Subjektu izaera hartzeak, hitza hartzeak, agente bilakatzeak , batetik, bazterketa ekintza dakar berarekin [3]– nortasuna eraikitzeko egungo nazio egitura modernoa jarraituz gero behintzat horrela gertatzen da [4] –; eta bestetik, euskaldunon kasuan, ez dugu geure burua hegemoniko egin eta Beste exotiko izaera besterik lortzen.

Spivakek berak horrela dio:

Simplemente por el hecho de ser poscolonial o miembros de una minoría étnica, no somos ya ‘subalternos’. Esta palabra está reservada solo para la heterogeneidad del espacio descolonizado [5]

Grossbergek ez bezala subjektibitatetik at daudenei bakarrik ematen die Spivakek subalterno izaera, neurri baten, Agambenek Homo Sacer deritzen horiei. Eta nortzuk dira Euskal homo sacer horien sortzaileak, subjektu egin diren  (hitza hartu duten) euskaldunak baino? Ez du honek Galfarsororen aipamena neurri baten azaltzeko balio? Estatu-nazio hegemonikoen aurrean Beste izaera duen nazio exotiko bat sortzeko gai gara hegemonia propiorako bidean, baina honek ez du ardatz nagusia justifikatu eta subalterno (ahots gabeko) berriak sortu eta sortzea justifikatzen?

Galderokin ireki nahi dut eztabaida, baina ez, bukatzeko, Spivaken hitzok ekarri gabe:

Cuando se establece una línea de comunicación entre un miembro de grupos subalternos y los circuitos de ciudadanía o institucionalidad, el subalterno ha sido introducido en largo camino  hacia la hegemonía. A menos que queramos ser puristas o primitivistas románticos respecto a ‘preservación de la subalternidad’ – una contradicción en términos – se trata de algo absolutamente deseable […]. Estas superficies huella-estructura (borramiento en el descubrimiento) como emociones trágicas del activista  político no surgen fuera del utopismo superficial, sino fuera de las profundidades del […] amor moral. [6]

[1] GALFARSORO, Imanol. 2008. Subordinazioaren kontra, Iruña: Pamiela.

99 orria

[2] Grossberg, Lawrence. 2003. “Identidad y estudios culturales: ¿no hay nada más que eso?”. En: Stuart Hall y Paul du Gay (argitaratzaileak), Cuestiones de Identidad.148-180 orr. Buenos Aires: Amorrortu Editores. 154 orria

[3] Hall, Stuart. 2003. “Introducción: ¿Quién necesita la ‘identidad’?”. En: Stuart Hall y Paul du Gay (argitaratzaileak), Cuestiones de Identidad. 13-39 orr. Buenos Aires: Amorrortu Editores. 14 orria.

[4] BHABHA, Homi K. (2008); The location of culture, London: Routledge.

[5] SPIVAK, Gayatri C. 2009. ¿Pueden hablar los subalternos? Bartzelona: MACBA. 125 orria.

[6] Ibid.

[GAIAREN PROPOSAMENA ETA LANKETA: Ibai Atuxa Ordeñana. Euskal Filologian lizentziatua Deuston. Literatura Konparatuan Masterra UABn. 452f Aldizkariko zuzendaria]

(Galdakao, 1984) Euskal filologian lizentziatua. Literatura konparatuan masterra Universitat Autònoma de Barcelonan. Filosofia Garaikidean masterra bukatzen ari da orain, 452ºf aldizkariko zuzendari eta erredakzio kontseiluko kide lanetan dihardu, eta Literatura eta identitate kontuak jorratzen ditu.
Email this author | All posts by

21 Responses »

  1. Ibaik bukaeran ekartzen duen Spivak-en argudioa antzeko hitz batzuekin adierazita agertzen da “Outside the Teaching Machine”-n (1993), ondo gogoratzen badut; gero Nomadologia Subalterno-etan (2005: 79.orri) errepikatu nuena:

    “But who the hell wants to protect subalternity? Only extremely reactionary, dubious antropologistic museumizers. No activist wants to keep the subaltern in the space of difference… You don’t give the subaltern voice. You work for the bloody subaltern, you work against subalternity”.

    Sobera jakina da ‘euskaldun’ kategoriaren eraikuntza subordinatzailetan makina bat ‘museolagun antropologozale atzerakoi badaezbadako’ ibili dela jo ta ke azken mende eta piku luzean; eta oraindik ere, noski, badabilela – nahiz eta itxuraren aldetik justu-justu aldrebesko gisan izan: predikamendu anti-esentzialista mestizaiduna, kultur-aniztasun tolerantea, likidotasun kosmobidaitaria…bla bla bla

    Dena dela, gaur egungo diseinozko aurrerakoi arima ederren fantasia harmonioso-posthauetapostbesteak alde batera utzita, gurekin dagoen arazoa beste bat da. (Gurekin, esan nahi dut, zehatz-mehatz, orain dela hiruzpalau, asko jota bost harmarkada suertatu zen ‘evento’ edo gertakizun kontingente baten egiari fidelitate militantea eskaintzen diogunokin). Eta da gure helburu politiko nagusiaren lorpenak berak (hau da: independentziaren garaipenak) ez digula gero soilik aterako baztertu subalternoen eremu eragintzailetik; simultaneuski, zeharo eta zuzenean gaituela barneratu eta integratuko baizik, naziotasun normatibo nagusiak asignatuko digun lekune egokian.

    Noski, kontua ez da puristak eta primitibista erromantikoak izatea. Ez, ez dugu subalternitatea preserbatu nahi. Gure ‘esentzialismo estrategikoa’ (Spivaken beste kontzeptu giltzarri bat) borroka irabazteko erabiltzen dugu. Hau da, irabazi nahi dugu eta horregatik da, gainera, gure gaur egungo marginalizazio politikotik, Egia bere Osotasunean antzemateko eta ordezkatzeko zilegitasuna gordetzen dugula. Izan ere Ibaik aipatzen duen Giorgio Agamben filosofoaren ‘Homo Sacer’ esamoldearekin bat gatozelako, ordena legaletik kanpora alboratuta gauden neurri zehatzean. Edo piska bat Japonian bezala, ‘intokableen kasta’ ere osatzen dugulako, ‘burakumin’ hitzarekin adierazten dena batzutan (harakin odolkoi hiltzaileak, behilarru langileak, ehorzleak…), ‘eta’ hitzarekin, beste batzutan (zikin edo lohikeria asko).

    Hala ere, egiazko ‘burakumin etarrak’ ez bezala (gaur egun, agerian gorrotatuak bainoago, Japonian isilean enoratuta daudenak), edo ‘Homo Sacer’ baztertuak ez bezala (hau da: Frantziako eta bezterretako ‘san papiers’-ak, Brasileko ‘favela’ nazkagarrietako biztanleak, ‘ghetto’ Afrikar-amerikarretan bizi direnak… ez bezala, zeinak nahikoa eta sobera duten beraien fatua ahal duten moduan pairatzearekin), guk bai dugu gure fatu eta zoria zeharo ‘politizatzen’. Guk bai dugu aldarrikatzen, ‘parterik ez duen zatia’ izanik ere, zati partikularra, are minoritarioa, euskal gizarteko egiazko unibertsalitatea ordezkatzeko zilegitasuna duela. Edo berriz esateko: ‘parterik ez duen zatia’ izanik ere, euskal gizarteko egiazko unibertsalitatea ordezkatzen dugula aldarrikatzen dugu, garai bateko ‘Demos’ grekoen legez; gaur egungo euskal ‘polis’ horrek osatzen duen espazio eratutik KANPO gauden espektroak izanik (eskludituak, baztertuak…) BARNEAN konforme dauden hiritar agonikoak sorgintzen ditugularik; are dagokigun egoera eta borroka horretan egi UNIBERTSALA bera artikulatzen dugularik, gure partisautza-zentzu definizioz aldebatekoitik.

    Baina arazoa egon hor dago era berean. Hau da: azken finean, gure borrokaren emaitzak (independentzia) borrokatzen duen berbera kontsolidatuko baitu (Mendebalean dagoen nazio-estatuen ordena liberal-demokratikoa).

    Eta hara hor ondorioz gure paradoxa: alde batera (1) Independentziaren ‘osotasunak’ geo-politikoki ‘ezereza’ presuposatzen du. Maila globalean independentzia pseudo-gertakizun berez ‘hutsala’ da (onartu beharko gaituen ordenean lekune eman bat betetzera behartuak izango garenez). Baina alde bestera, eta ondorioz (2) sasi-gertakizun historikoki eta globalki hutsala izanik, bere efekto lokala guztiz ‘transzendentala’ izango da. Izan ere, euskal simulakro etnikotik edo diferentzia kulturalaren eremutik at kokatuko gaitu. Berdintasun politikoaren eremuan, hain zuzen ere.

    Beste hitz batzuetan esanda: Garaipen momentuak antagonismoaren dimentsio errotikoena erakutsiko du: eragozpenarena. Independentziarekin (hau da: identitate politiko osoa lortzeak dakarren berdintasunarekin), garaipen momentua bera da kultur-identitate etniko bereziaren galmen eta hondamenaren momentua (hau da: euskal berezitasunaren bukaera).

    Aupegiratu behar den gakoa, beraz, zera da: independentzia, ‘posible’aren horizontean kokatzen da, aldarrikapen eskuragarria da. Independentzia ez da utopiaren eremuan sartzen, maiz sinestarazi nahi zaigun bezala (pragmatiko gradualisten “ez da momentu egokia” etabar). Herri zanpatuaren burujabetze prozesuan norberaren gorputz politikoa gobernatzeko administrazio-mekanismo formal zehatz batzuen osoki bermatzean datza independentzia (Hezkuntza, Osakidetza, Segurtasuna…). Independentzia, zentzu horretan utopia bainoago distopia da. Eta, orduan, gure etorkizuneko aliatu berrieri zera galdetu behar diegu:

    Ez ote da, oinarri-oinarrian, ‘minoria etniko multikulurlistaren’ statusa gorde nahi dela independentziaren prezio politikoa ordaindu nahi ez delako? Eta zein da prezio politikoa? Bada hartu Ibaik errepikatzen dituen Grossberg eta Bhabharen galdera eta iruskinak, Espainia edo Frantzia moduko ‘really existing’ estatu menperatzaileak ahaztu eta pentsatu/imajinatu estatu propio batek ziurtatuko lukeen hegemonia politikoa nolakoa izango zen Euskal herrian.

    Kontua beraz zera da: Baina nork nahi du gaizto izan?

    Txekeatu zure facebook-eko lagunak. Ez odol eta haragizkoak. Erakundeak-eta? … Gero egin ariketa kuantitatibo-soziologiko-enpiriko sinpletxo bat: zenbat irrati libre, zenbat talde ekologista, gay eta feminista, nuklearraren kontrakoak, desobedientziaren aldekoak, gazte mugimenduaren aldekoak, euskara moduko hizkutza minoritarioen aldekoak …

    Zenbat? Grafiko koloretsuen beharrik ez. Erantzun hemen: %…….

  2. Imanolek planteatu dituen galderetatik, inportanteenetariko bat, dudarik gabe, azkeneko hau da:

    Ez ote da, oinarri-oinarrian, ‘minoria etniko multikulturalistaren’ statusa gorde nahi dela independentziaren prezio politikoa ordaindu nahi ez delako?

    Alegia, hainbat eta hainbat euskal hiritar, pentsalari ilustratu, ikerlari, Renoko antropologo, idazle hiritar eta multikultural, eta abarri, status hori oso ondo etortzen zaie, bere produktua saltzeko (independentzia egoera batean ordea, ez lukete ezta pipa pakete bat salduko, Madrileko erosleak desagertu egingo bailirateke). Eta beraz, Grossbergen zitarekin lotua, hau da, status hori mantentzeak, edo “las nociones de «negatividad» lo sitúan dentro de ese campo, como un otro exótico constitutivo“.

    Zer gertatzen da beraz behin independentzia lortuta? Txiringitoa itxi behar dutela.

    Zer gertatzen da, areago, garrantzitsuagoa, independentziarekin? Galfarsorok esan bezala, “sasi-gertakizun historikoki eta globalki hutsala izanik, bere efekto lokala guztiz ‘transzendentala’ izango da. Izan ere, euskal simulakro etnikotik edo diferentzia kulturalaren eremutik at kokatuko gaitu. Berdintasun politikoaren eremuan, hain zuzen ere.” Nazioen borrokak burgeskeriatzat dituzten sasimarxista ortodoxo eta enparauentzako, hala nola, borroka lokalak beharrean integralak (!) oraindik planteatzen dituztenentzako (bada Euskal Herrian halakorik oraindik) kontuan hartu beharreko ohartxoa, dudarik gabe.

  3. «… imajinatu lehendakari bat gure mintzaira dakina/ elkarrizketa bihurtzen dela justizi ta pake grina/ imajinatu Euskal Herri bat gaur bezela bat egina/ onenak gera segi lanean etzazue imajina», bukatu zuen bere agurra zumaiarrak.

  4. Nik neuk gaia proposatu nuenez, hiru erantzunekin eztabaida ito ez dadin saiatuko naiz, egindako ekarpen erabat interesgarriak kontuan hartuta. Ez ditut, gaia plantetu nuenean bezala, aipu zuzenak ekarriko, baina aurrekoetatik gogoratu eta oraintxe bertan erabiltzen nabilenetatik erreferentziak buruz ekarrita saiatuko naiz galdera berriak egiten.

    Horretarako zera proposatuko dut: eztabaida honetan behintzat ez dezagun diferentzia modu negatibo baten pentsatu (haiek/gu baten), hau da, Deleuzek Diferencia y Repetición [1] lanean sakonki landu eta adierazi zuen bezala, horrela eraikitako diferentziaren monopolioa mendebaldeko pentsamendu metafisikoan ezarritakooi dagokigu (beste zerbaitz litzateke imperioek pentsamendua ere imperializatu izana). Aristotelesetik Darwinera Categoria-genero-espezie bereizketarekin bezala, negazioan eta bestearen bezterketan eraikitzen dugu diferentzia. Ezberdintasunean pentsatzeko forma hau da, hasierako proposamenean Grossberg eta Spivakek pentsamendu hegemonikoek subalternotasunaren beharra zutela ziotenean ondorioztatu dezakegun atzeko pentsamendua. Horrela pentsatzeak egingo luke diferentzia monstruo eta madarikazio bilakatzea. Horrela pentsatzeak egiten du, azken finean, euskalduntasuna modu negatiboan eraikitzea, bai negatibo exotiko bezala, eta baita suplemento subalterno mutu legez ere.

    Imanolek adierazitako ‘Esentzialismo estrategiko’-ak jarrera hau errepikatuko luke, esentzialismoa den neurrian, horixe baitago diferentzia perbertso honen atzean, esentzien gainean eraikitako nortasunak: Joseba Gabilondok Jorge Oteizaren adibidea proposatzen du euskalduntasunari dagokionez ‘esentzialismo estrategiko’aren adibide bezala [2], eta hau beste gai bat bada ere, ez dut uste Oteizaren denik jarraitu beharreko eredu politikoa (argi dago, baita ere, ez dela ez dela estrategia bakarra). Bestalde, Homo Sacerrak, ezberdinatsuna ulertzeko eredu berau jarraituko luke, Agambenek [3] pentsamendu metafisikoan oinarritzen du estatu subirano modernoaren sorkuntza (hizkuntzaren eta hitz egitearen ezaugarriei lotuta, guk egiten gabiltzan bezala). Kasu honetan, hala ere, ezin da ahaztu Homo sacerra ez dagoela ordena legaletik erabat kanpo: hori da Homini Sacrien ezaugarria, legeak “abandonatua egotea”, exkluitua baina aldi berean sakrifikaezina, estatu subiranoaren (edo pentsamendu hegemonikoaren) jatorri eta hasierako baldintza.

    Guzti honengatik Imanolek esandako honetan berriro pentsatzen saia gaitezke: “azken finean, gure borrokaren emaitzak (independentzia) borrokatzen duen berbera kontsolidatuko baitu (Mendebalean dagoen nazio-estatuen ordena liberal-demokratikoa)”. Eta, egia esan, zail egiten zait pentsatzea ordena liberal-demokratikoko estatu baten nik (eta “ni” horretan jar dezala bakoitzak bere burua)hitz egiteko gaitasuna izango dudala, ez naizela berriro ere baztertuen parte izango.

    Arazoa beraz,ezberdintasuna bitasun oposatu hierarkikoetan pentsatzean legoke, horiei esentzia ematean. Galdera eta diskusio berriekin jarraitzeko Judit Butler [4] ekarriko dut orain. Horrek, aipatutako Deleuzen lanak bezala, identitatea errepikapenean oinarritzen du(originalik gabeko eta beti ezberdinak diren kopien errepikapenean). Ez legoke hasierako esentziareik, ezta denboran aldatu gabe mantentzen den zerik ere (aplikatu bitez hauek nazio identitatera ere). Butlerrek horrela ulertzen du genero sorkuntza, eta errepikapen barruan lor dezakegun ekintza gaitasunaz egiten du hitz. Hor leudeke, adibidez, transexualak, generoaren performatibitatea agerian uzten dutenak. Gizon/emakume bereizketa dudatan jartzen dute, eta hasieran gizon zena emakume izaten bukatuko bada ere, bidean jarri du metafisikaren pentsamendu sistema zalantzan.

    Horrela bada, Español-frantses/euskaldun bereizketaz hitz egiten dugunean. Euskaldunaren independitziarako bideaz hitz egiten dugunean, ez genuke pentsatzeko modu batenganako independentziaz hitz egin beharko? Estatu bat utzi eta beste Estatu bat sor dezakegu, gizonak izatetik emakume izatera pasa gaitezke eta errepresio sistema berdinak errepikatu, baina nago bide horretan bertan diferentzia pentsatzeko modua zalantzan jarri eta bide propioa sortzean dagoela gakoa, identitate arauen errepikapenean ekintza gaitasuna lortzean. Spivakek zioen legez Subalternotasunetik hegemoniarako bidea jarri beharko litzateke arreta. Azken finean: izan gaitezen, gu geu, transexualak, eta bidean bertan sistema zalantzan jarri. Izan gaitezen gaiztoak gu geu.

    Batetik besterako bide horretan, baina, nola lortu ekintza gaitasuna?

    [1] DELEUZE, Gilles (2006), Diferencia y repetición, Madrid, Amorrortu.
    [2] GABILONDO, Joseba (2006), Nazioaren hondarrak, euskal literatura garaikidearen historia postnazional baterako hastapenak, Bilbao, Universidad del País Vasco.
    [3] AGAMBEN, Giorgio (2006), Homo sacer, el poder soberano y la nuda vida, Valencia, Pre-textos.
    [4] BUTLER, Judith (2007); El Género en disputa, el feminismo y la subversión de la
    identidad, México: Paidós Iberica

  5. Apunte bat:

    Ibaik dioenez: “zail egiten zait pentsatzea ordena liberal-demokratikoko estatu baten nik (eta “ni” horretan jar dezala bakoitzak bere burua)hitz egiteko gaitasuna izango dudala, ez naizela berriro ere baztertuen parte izango.” (NIRE GALDERAK: Instituzioek ematen al digute hitz egiteko gaitasuna? Edo gizarteak?)

    Argi dago ordena mota horretan – behin independentzia lortuta nahi edo ez egon beharko garen horretan – ni desberdin guztiak ahotsa izango ez dutela. Problema da pentsatzea independentzia etorri behar dela bakarrik “ni” desberdin guzti horiei ahotsa emango bazaie. Hau da, independentzia bakarrik sozialista eta identitate guztien askapenera subordinatzea eta guztiz baldintzatzea da afera.

    Zergatik? Hori ezinezkoa bezain kaltegarria da. Iraultza integrala ezinezkoa den bezala. Nahitaez, lehen pausua suitza eta abar bezalako hirugarren mailako estatu liberal bat izango da. Hau da, batzuek diotenez: zertarako estatu bat, PNVk edo PSOEk kudeatuko badute? Ba indar korrelazioa aldatu beharko da, bai independentzia lortu aurretik, eta ezin bada, ondoren. Hori ez da argudio bat independentziaren kontra. Iraultza integralaren utopismoak inmobilismora garamatza.

    Badiou, Butler, eta abarrentzat, independetzia borroka pasatuta dutenentzat, eta estatua egituratua dutenentzat (naiz eta beste maila batean subordinatuak egon, noski) borroka horiek dira orain zentzuzkoak. Beste gauza bat da Euskal Herriko testuinguruan horrela izan behar duenik. Gurean baldintza irmo bezala jartzen badugu, independentzia bakarrik nahi dugula sozialista bada eta ni guztien ahotsa bermatzen badu soilik, orduan galduak gaude. Lehenik, horixe errealitate soziala ez onartzea baita. Hau ez baita ez Kuba, ez India, eta are gutxiago Frantzia.

    Beste borroka horiek funtsezkoak dira, eta independentziaren borrokaren maila berean daude (printzipioz), baina ezin dute hipotekatu independentzia.

  6. Bi gai ezberdin ez ote diren ari nahasten nago: alde batetik, instituzionala (estatua… etb) eta bestetik, indentitarioa. Ematen du euskal estatu independiente bat izanik gure euskalduntasuna (identitatea) bermatuta egon beharko duela beste estatu hegemoniko guztien maila berberean. Kontua da: zerk ematen digu identitatea? Ni euskalduna naiz, eta ez naiz espainola, nire identitatea ez espainola ez frantsesa da, euskalduna da. Baina, esaten badugu estatu batek ematen didala, espainola izan beharko dut. Hala ere, ez dut esaten nire identitatea espainola denik: ez naiz espainola. Estatu propio izateak niri ez dit ezer ukatuko, orain arte ukatuta ez dagoena de facto gizartean. Estatu batek zein puntutaraino eragiten du kuestio identitarioetan?

    Proposamena, beraz, goazen ezberdintzera bi maila ezberdin: batetik, instituzional-politikoa eta bestetik identitario-politikoa. Edo ez?

  7. Ez, Jon. Prezisamente hor dago gakoa, instituzional-politikoak identitario-KULTURALA erredundante bilakatuko duela, hau da, independentziaren momentuan akabose zuk aipatzen duzun opozizioa: euskalduna vs espainola-frantseza. Opozizio hori orain da funtzionala, eta gure tradizio politiko, kultural eta intelektualean funtzionala da soilik eta bakarrik independentziak osatzen duen ‘posible’aren bide partikularra beste oinarriko dimentsio edo ideial unibertsal ‘inposible’arekin artikulatzen den heinean, hau da: sozialismoa (justizia soziala…askatasuna, berdinatsuna, elkartasuna…). Bestela nazionalismo vasko tradizionalaren eremu ‘berritu’an erortzen gara. hau da: asko-asko jota erregionalismo ‘post-independiente’ progrean: independentzia ORAIN ‘inposiblea’ dela esaten duena, kulturalki oso chic eta paradoxal izan daitekena eta guzti (mestiziaren aldekoa, likidoa, transbertsala etabar) baina eremu sozial ‘posible’ bakarraren horizontea ldago’enaren edo errealitarean printzipio errealista/pragmatikora-eta laburtzen dena.

    Horregatik, Olariaga: beste borroka horiek (gay, feminismoa, ekologismoa eta abar) ezin dute independentziaren borroka hipotekatu. Paradoxa nagusia zera baita (ea Ibaik zer esaten duen honi buruz), izan ere borroka bio-politiko horien garaipenak estatuak prozesatu behar dituela. Hau da: Independentzia eremu geo-politikoan kokatzen da eta EHan bat irabazi ezean estatu espainolak edo frantsezak prozesatuko (h.d.: legearen indarez gauzatuko) ditu feminismoaren borrokek suspertutako berdinatasun legeak, edo homosexualen ezkontzeko gaitasuna etabar etabar .

    Izan ere, ondo pentsatuz gero Buttler-en proiektu politikoa hor akabatzen da. Guri dagokiguna argitzeko Buttler-rek, 2000an Žižek eta Laclaurekin argitaratutako ‘Contingency, Hegemony, Universality; Contemporary Dialogues on the Left’ liburuan Hegelen estatuari buruzko ikusmenaren kontua ematen zuen, eta adierazten arazo nagusia estatuak berak bere burua -hots, benetako gobernua eta agintea- unibertsaltasunaren eredutzat auto-izendatzetik datorrela; askatasuna eta borondate unibertsalaren ordezkari bakarra ordezkatzearen baiezpen ukaezinetik datorrela, hain zuzen ere. Buttlerren arabera, hala ere, ondoren gertatzen dena zera da, alegia, gobernu nazionalak ofizialki ordezkatzen duen ‘borondatea’ bazterturik dagoen ‘borondatea’rekin (will) dagoela sorginduta (haunted) halaber. Horrela, gobernua bera ‘ekonomia paranoide’ batean dago oinarrituta. Estatua ordezkatzen duen gobernuak, unibertsaltasunaren jabegoa behin eta berriz erreklamatu behar du, baztertzen dituen borondateen hondarrak ezabatuz. Astinketa edo odolberoaldi paranoideen eraginez, Buttlerrek darraio, unibertsaltasunak eta askatasun absolutuak autokontzientzia abstraktuaren itxura hartzen dute. Izan ere, estatuak ‘beste’ horren ‘annihilation’ edo deuseztapena bere lan eta bete-behartzat ulertzen du. Arazoa da, baina, ‘beste’ sorgin baztertu (eta gure kasuan ilegalizatu) horien unibertsaltasun eta askatasunaren aldeko borondate zein dei xarmagarrien aztarnak guztiz ezabatzerik ez dagoela.

    Baina orduan zer da Buttler-rek eskatzen/aldarrikatzen duena? Bada azken finean ez asko. Estatu Batuetaz ari denez ez ditu, esate baterako, ‘the american people’ edo ‘the american popular classes’ edo ‘the american working people’ nozioak erabiltzen. ‘The nation’ erabiltzen du (eta berdin bell hooks moduko feminista beltzek ere: the nation) eta nolabait eskatzen du(t)ena zera da, alegia nazio amerikarra definitzen hegemonikoa den eredu anglo-zuri-gizonezko-hetronormatiboaren muga gogorrak biguntzea eta amerikartasunaren definizio dominate horien ‘likido’ago edo porosoago-edo bilakatzean nazioan eskludituei leku gehiago baimentzea. Hori da multikulturalismoak bere dimentsio erradikalenean ematen duena: diferentzia kudeatzea bai, are definizio positiboz betetzea baina ‘the nation’ horren definizioa bernegoziatzeko bidean soilik, ez nazioa deusezteko, ezta gutxiago ere. Buttler-rek, azken finenean estatua kudeatzen duen federal gobernuari eskatzen dio ‘estatuaren autokontzientzia’ (Hegel) performatzerakoan horren paranoikoa eta biolentoa ez izateko eta ‘beste’-ari (beltzak, indioak, gaixoak…) arnas leku piska bat uzteko.

    Guretako bada, gaur egungo kointura politikoan, balio ez duen eredua.

  8. “Bilakatuko duela”n ados edo ez egon naiteke, baina ni orainaz mintzo naiz: nola da posible esatea ni euskalduna naizela estatu bat ez badut? Akaso bi esparru diferente direlako. Identitatea Estatuak ematen digu? Demokrazia liberalak? Edo bakoitzak bere buruarekin eta bere gizartearekin (instituzioak ere bai, baina ez bakarrik) sortzen ote du bere identitatea, bere nor-tasuna. Nortasuna eman, izan edo eraiki egiten da?

    Beste kontu bat: euskal hiztegian nortasuna daukagu identitatea eta pertsonalitatea esateko, berdinak dira identitatea eta nortasuna edo bi gauza ezberdin dira?

  9. estatuak subjektu bilakatzen zaitu, besteak beste, gainera, estatuari subjetatua zauden neurrian. beraz hor daukazu subjektu eragilearen txanpoiaren beste aldea: subjektu=subjektatu… eta, beste aldera, berriz: ‘objektu’ izateak objektatzeko baimena ematen dizu, nondik agian nahiago dugun estatuan eratua dagoen ‘beste nagusi’ unibertsalista eta kosmopolitarraren desira exotikoaren objektu izatea (protestatzeko, objektatzeko… baita koketeatzeko ere… ‘herri /hizkuntza zaharrena etabar) estatuaren subjektu ‘normala’ izan bainoago. estatua euskal herrian = euskal identitate diferentzialaren amaiera da… and I cannot wait… ni prezio hori ordaintzeko prest nago.

  10. Nik uste Jonek maila batean hitz egiten duela, Imanolek beste batean. Alegia, Jonek ez dio Euskalduna naiz, eta Ezespainola. Baizik eta, euskalduna naiz. Punto. Hau da, ez naiz zerbait eta beste zerbaiten ukazioa.

    Hori esan eta gero, hemengo akatsa hau dela ikusten dut: identitatea ez da gauza bakarra, eta ez da modu bakarrean eraikitzen edo inposatzen pertsona guztietan. Independentzia prozesuak Imanolek dioen bezala “instituzional-politikoak identitario-KULTURALA erredundante bilakatuko duela” egia da maila batean eta beste batean ez. Hau da, maila politikoan, instituzionalean BAI. Gizarte (komunitate) eta indibiduo mailan EZ.

    Horregatik, identitateak maila eta zentzu desberdinetako erabilerak dauzka.

  11. Aupa Imanol: zuretzat zen Jon Maiaren bertsoa.
    Aupa Ibai; Agamben/ Butler/ pixkat urrun ez ote dauden nago[Ongi etorri lapikora poztekoa benetan/ zuk planteatzen duzun, logika edo dinamika soziolopolitikoa]
    Aupa Jon;(nortasuna) horretan ibili dira ba lanean, Laclau/ Zizek besteak beste. Lacan/freud gaurkotuz.
    Aupa Olariaga: Instituzioek ematen al digute hitz egiteko gaitasuna? Edo gizarteak? horreri erantzungo nioke:
    “Subjektua eraiki egiten da, horretarako Bestea behar du”
    ….Beste borroka horiek (gay, feminismoa, ekologismoa eta abar) ezin dute independentziaren borroka hipotekatu.
    Hain zuzen ere bakoitzean independentzia jokatzen da, hegemonia alegia .Ez dute hipotekatuko. Unibertsalak artikulatzen ditu. Horren adibide: Mario Zubiagaren doktorego tesia (2008).

    Hitz egin dezake euskaldunak?Bai, baina ez, Espainolak edo Frantsezak bezala.
    Dena den euskalduna ez da isildu.Ez arraio, Jaio bada, hitzegiteko izan dalako. Ez isilik gelditzeko ez besteen ahotik mintzatzeko. Hitzegiteko jaio da euskalduna. Beste edozein -dun bezala.
    http://www.youtube.com/watch?v=iKjsIMIFVHk&feature=related
    Benga animo!
    Lapikoak borborka edota zartagiak sutan…..Adurizen sukalde baino hobea da-ta gurea!

  12. Zer esan nahi du, zehazki, Iban, borroka guzti horiek unibertsalak artikulatzen dituela?

  13. Baina Ados Imanolekin-” Guri dagokiguna argitzeko Buttler-rek, 2000an Žižek eta Laclaurekin argitaratutako ‘Contingency, Hegemony, Universality;” [erdaraz dago, harri bitxi bat da liburua, 15 euro balio ditu]

    Dena den, zehatzago, Žižekek nahiko argi[ez da ohikoa] azaltzen du, “El espinoso sujeto: el centro ausente de la ontología política” liburuan., 183-259 orrialde bitartean 4 kapituluan.
    http://books.google.es/books?id=MSMfNpyOKGAC&lpg=PA1&ots=t9x4Vy7sDX&dq=el%20espinoso%20sujeto&pg=PA7#v=onepage&q&f=false

  14. Identitatea dela-ta bai noski, Andoni zuzen dabil maila eta zentzu desberdinetako erabilerak dauzkala esaten duenean. Oso modu ez-esentzialista batean, identitatearen formazio-prozesua bera dominazio eta subordinazio kondizio historikoki eman batzuetan hartzen du itxura (post-marxismoa) eta, era berean, subjetitbitate politikoaren formazioa bera makina bat engaiamendu korapilotsu eta heterogeneoen emaitza bezala ulertu behar da (post-estrukturalismoa): jenero eta sexualitatea, klasea, arraza eta etnizitatea, kultura eta hizkuntza eta abarren arteko er-representazio dominatzaile, subordinatu / subalterno, marginal, erresidual, emergente, subkultural eta abarren artean ematen den emaitza, hain zuzen ere.

    Ondorioz, norberaren identitate indibidualaren, subjektibitate politiko kolektiboaren eta hauen arteko harreman eragileen konbinaketak konplexuak izango dira eta kontraesanez beteta daude beti. Gauzak gehiago konplikatzeko, bestalde, ondorengo galdera anikoitz baina konkretueri erantzun bakar, unibertsal eta objetiboak ematerik ez dago; halanola: zeintzuk dira identitatearen osagai ‘sakonak’ eta zeintzuk ‘azalekoak’? Zeintzuk ‘erdi-erdikoak’ eta zeintzuk ‘marjinalak’? Zeintzuk ‘komunitatean’ oinarrituak eta zeintzuk ‘indibidualak’; ‘pribatuak’ ala ‘publikoak’? Nola uztartzen dira identitatearen osagai hauek: antagonismoa eta tentsioaren bitartez edo konponbide dialogikoen eragin ? Nola artikulatzen dira hegemoniaren aldeko borrokak eragiletasun sozial, kultural eta politiko hain sakabanatuetan? Nolakoak, azkenik, eta hemen ez dago holako galderak ahuntzaren gauerdiko eztula modukoak-edo direla pentsatzerik, nolakoak dira, bada, konkretua eta unibertsalaren arteko harremanak eta noraino dira partikularra eta unibertsalaren arteko harreman hauek egokiak, edo hobe errelebanteak, norberaren identitate pluralizatuaren indibidual-konkretuaren zentzua definitzeko orduan.

    Konplikatu beraz konplikatu egin behar dira gure arteko arazo/eztabaidak hala teorikoak nola praktikoak eta ‘euskaldun’ kategoria hutsa ganorazko esanahiez betetzen jarraitzeko inportantea da, askapen mugimenduaren testuinguru zehatzean, indibiduala, partikularra eta unibertsalaren arteko harremanak beldur gabe artikulatzen jarraitzea. Zentzu horretan bai, Ibairen motto spivak/matxadotarrarekin bat nator: bideak egingo gaitu. Baina politikoki efektiboak izateko bidean zenbait ‘itxialdi arbitrario’ (‘arbitrary closure’ Stuart Hallen hitzetan) ere asmatu egin beharko ditugu. Prioritateen gradaziorik gabeko halako subjektibitate politikoaren dispertsio infinitoan erori nahi ez badugu behintzat.

  15. Nolabait, hasieran botatako galderari (Hitz egin dezake euskaldunak?) ezezko erantzuna eman zaiolakoan nago. Ez behintzat subalternotasunetik: Estatuaren beharrizana (honek duen subjektu sortzaile funtzioa) eta hortaz, hegemonia geopolitikoaren sorkuntzaren premia ondorioztatu dugu eztabaidan zehar, Spivaki berari arazoia emanez.

    Hariari pixka bat gehiago tira egiten saiatuko naiz. Borroka Queer, ekologista eta antzekoek izaera bio-poltikoa dute sakonean, eta, Imanol, arrazoi duzu, nire iritziz, Estatuak ezberdintasunok prozesatu egiten dituela dituela diozunean, baina ezin dugu ahaztu Estatu modernoaren jatorrian legokeen botere subiranoaren eta salbuespen egoeraren arteko erlazioa ere, arazo biopolitikoan oinarritzen dela gaur egun (aspalditik dakigu ez dela gizarte-itunaren ondorio), eta horrek azken finean, ez lituzke mendebaldeko metafisikaren egitura eta arazoak errepikatu besterik egingo biziduna eta logosaren arteko erlazioa gertazen den muga okupatzen baitu (Agambeni lapurtu diot berriro ere ideia hau, Roberto Esposito edo beste norbaiten proposamenik ezagutuz gero bertara ekartzea benetan eskertuko nuke, nik neuk azken horren lanak zain dauzkat orain mesanotxean). Hortaz, Olariaga edota Imanolek beste borroken hipotekaz hitz egiten duzuenean, haien artean dagoen erlazioaz hitz egitea erabilgarriagoa (produktiboagoa) suerta dakigukeela esango nuke nik. Argi dago, batak ezin du bestea baldintzatu, eta are gutxiago ordezkatu (ezin konparatu, lortu beharreko helburua zein den argi uzten bada), baina sakonean arazo berdinekin (hots, mendebaldeko tradizio metafisikoak dakartzanekin) egiten dugula topo erakutsi dute pentsamendu postestrukturalistatik abiatutako ikerketek.

    Bestalde, Jonek adierazitako zalantza dela eta, zera gogoratzea interesgarria izan daiteke: Gabilondok Inguruak-eko 2003ko artikulu baten, nazionalismoa giza-estruktura ez arrazionala dela proposatzen du, Estatu modernotik haratago lekuz-aldatua eta eraldatuta mantendu egiten dena. Ni neu ados nago ideia honekin, eta herri-identitateak birpentsatzeko aukera nabariak ematen dizkigu gainera. Ez dago dudarik Estatuak sibjektua sortzen duela, eta subjektu subordinatua (suplementua eta ixila; negazioa eta exotikoa) beharrezko duela bere burua eraikitzeko. Hala ere, gorago azaldu den bezala, euskal nortasunari gaur egun ezinbestean lotzen zaion bestetasun exotikoaren logika perbertsoa gainditzeko derrigorrez ordaindu beharreko prezioa da hau, nik neuk ere (arazo hau gainditzen badugu behintzat) I cannot wait.

    Baina [Estatua bai ala Estatua bai] paradigma (birritan dago “bai” jarrita, ohartzen naiz) lehenago esan dudan bezala, sakonagokoa den arazo baten erakuslea delakoan nago (eta bertan lehenago aipatutako borroka guztiek hartzen dute parte) hau da, bitasun oposatu hierkikoetan eraikitzen dugu pentsamendua; esentzialismo eta alteritateen sorrerak baldintzatzen du norbera eraikitzea; edo besteren batek haren burua norberaren bizkarretik eraikitzea propioa. Eskema diskriminatzaile honek ere nazio-nortasunen sorkuntza gidatzen du – hori dela eta ez nago ziur aipatzen ditudan autoreak Ibanek dioen bezala, urrunegi, ala hurbil, hurbilegi dauden(eskerrik asko ongietorriagatik) –. Baina, Estatua da eskura dagoen aukera bakarra, eta horregatik, nire ustez Estatua sortzerako prozesu horrek duen garrantzia da benetan azpimarratu beharrekoa. Subalterno izatetik Estatua litzatekeen “huella-estructura (borramiento en el descubrimeinto)” horretarainoko bidea (bidea bera) litzateke garrantzitsuena. Derridak apuesta estrategiko izendatutako ideia litzateke hau: pentsamenduaren eraikinaren kontra etxean bertan dauden harri eta tresnak erabiltzea; logikatik ihes egiten saiatzea, nahi dugun bezala berreraikitzea baina terrenoa aldatu gabe. Estatua bera erabiltzea, Estatua bera aldatzeko. Eta hori sorkuntza prozesuan egin beharrekoa delakoan nago, eta ez beranduago. Subalternoak hitz egingo badu(gu/te), nola edo hala, prozesuan hitz egingo duelako.

  16. Imanol: “Identitatea dela-ta bai noski, Andoni zuzen dabil maila eta zentzu desberdinetako erabilerak dauzkala esaten duenean. Oso modu ez-esentzialista batean, identitatearen formazio-prozesua bera dominazio eta subordinazio kondizio historikoki eman batzuetan hartzen du itxura (post-marxismoa) eta, era berean, subjetitbitate politikoaren formazioa bera makina bat engaiamendu korapilotsu eta heterogeneoen emaitza bezala ulertu behar da (post-estrukturalismoa): jenero eta sexualitatea, klasea, arraza eta etnizitatea, kultura eta hizkuntza eta abarren arteko er-representazio dominatzaile, subordinatu / subalterno, marginal, erresidual, emergente, subkultural eta abarren artean ematen den emaitza, hain zuzen ere.”

    Sokratesen problema bera da, post-marxismoa eta post-estrukturalismoak jorratu baino lehenagokoa hain zuzen. Sokrates bera bidegurutze hartan kokatu baitzen: autonomia indibiduala/identitate indibiduala eta lege/identitate kolektiboa. Komunitate/polisak ezin zuen Sokratesen autonomia onartu (autonomia morala, filosofikoa, erlijiosoa…), ezin zuen onartu Sokratesek aldarrikatzen zuen askatasuna eta horregatik kondenatu zuen heriotzera. Eta, paradoxikoki (edo ez), berak onartu zuen komunitatearen kondena.

    Zertara dator apunte historiko hau? Grekoengandik ere zerbait ikasteko daukagula. Sokratesek publiko/pribatu edo indibidual/kolektibo arteko tentsioa (tentsioa delako: Antigona/Kreonte bezala, Jesukristo/herri judua bezala…) EKINEZ konpondu zuen. Hau da, zer da justizia? -galdetzen du Sokratesek, eta ez daki, ze berak ezer ez baitaki. Bakarrik daki justizia justu izatea dela, justuki jokatzea. Hau da, nolabait gurera ekarriz, Sokratesek bazekien hainbat “itxialdi arbitrario” egin behar zituela bidean, funtzionatu ahal izateko (horien artean sakrifizio pertsonalak izango zirelarik: bizitza barne).

    Imanol: “Gauzak gehiago konplikatzeko, bestalde, ondorengo galdera anikoitz baina konkretueri erantzun bakar, unibertsal eta objetiboak ematerik ez dago; halanola: zeintzuk dira identitatearen osagai ‘sakonak’ eta zeintzuk ‘azalekoak’? Zeintzuk ‘erdi-erdikoak’ eta zeintzuk ‘marjinalak’? Zeintzuk ‘komunitatean’ oinarrituak eta zeintzuk ‘indibidualak’; ‘pribatuak’ ala ‘publikoak’? Nola uztartzen dira identitatearen osagai hauek: antagonismoa eta tentsioaren bitartez edo konponbide dialogikoen eragin ? Nola artikulatzen dira hegemoniaren aldeko borrokak eragiletasun sozial, kultural eta politiko hain sakabanatuetan?”
    Horkheimerrek ere, “Teoría Crítica”n, hau dio: “No hay una fórmula que determine de una vez por todas la relación entre individuo, sociedad y naturaleza.” (HORKHEIMER, Max (1986): “Observaciones sobre la Antropología Filosófica” in Teoría crítica. Madrid: Amorrortu editores. 1986. 52). Bere esanetan, gainera, etika fundamenturik gabekoa da, hau da, ezin dugu esan betirako, ABSOLUTUKI eta UNIBERTSALKI nola jokatu behar dugun, aurretik esan dugunagatik eta ze “en las representaciones que los hombres se forjan de las metas operan sus respectivas necesidades, las cuales no tienen como fundamento una intuición, antes bien, tienen por causa la penuria. No se las puede introducir dentro de un contexto glorificador. Una teoría sin ilusiones solo negativamente habla de la destinación de lo humano y muestra la contradicción entre las condiciones de la existencia realmente dadas y todo lo que la gran filosofía ha proclamado como aquella destinación.” (56) Hau da, independentzia bai, baina oraingo egoera penagarri eta oraingo sufrimendutik ateratzeko. Ez heroiak bezala, ez daukagu heroirik eta ez dugu heroirik behar ere (ez idolorik, ez dugu esango, beraz, orain behar duguna Badiou edo Lacan edo Gernikako Arbola edo Zumalakarregi direnik, behar duguna da, Sokratesek egin bezala, EKITEA, eta Sokrates ez zen heroi bat, hau da, behar duguna da ekintzaz etorkizuna egitea). [Barkatu desbieratu banaiz azken parrafo honetan]

  17. Jon, zalantzarik ez! Gainera Sokratesen paradoxa gainditzeko moduari atxekiz gero, esan baharra dago gai erdi-erdikoa dela, adibidez, multikulturalismoaren eta liberalismoaren artean ematen ari den artikulazio ideologiko irabazle berrian. Hau da: harremanak beti izango dira tentsoak autonomia, duintasun eta kontzientzia indibidualaren artean (indibidualismoa, liberalismoa), alde batera, eta komunitateak definitzen / eskatzen duen identifikazio kolektiboaren artean (multikulturalismoa, komunitarismoa), beste aldera, (hiri)-estatuari zor zaion betebehar zibikoaren gaia ahaztu gabe.

    Hala ere, gaur egungo gaiez eta eztabaidez aritzerakoan garrantzitsua da azpimarratzea hauek determinazio historiko konkretuei erantzunak direla, justu-justu berdin-berdin Socrates-en auto-inmolazioa, nolabait esateko, erantzuna izan zen moduan, edo gutxienez sintoma bat, Espartaren igoera hegemoniko berria antizipatzen zuena, are Pericles-en Atenas hiriaren nagusigoa hodeituko zuena (ikus zuk eta Andonik ‘Manifestu Erlatibista’ txostenean aipatzen duzuen Joxe Azurmendiren “Sokrates. Krisialdiko pentsalaria” in “Sokratesen defentsa” (Jakin). Eta depaso, gainera, merezi du gogoratzea txosten berean egiten duzuen bezala, Atenasen garai hartan 300.000 biztanle zuedela baina bakarrik 35.000 bat hiriar).

    Baina adierazpen hauekin ez dut gutxietsi nahi Sokratesen dilema. Izan ere jakina da aintzinako Grezian giza ongizatearen arazoa, orohar, lotuta zegoela gizarte osoaren bizimodu kolektibo on eta egoki bat lortzearekin. Jakina da gainera Sokratesek berak Atenas hiri-estatuari betebeharrean oinarrituta zegoen fidelitatea eskaintzen ziola eta, hala ere, Sokrates bera izan zela kontzientzia-askatasun indibidualaren ideia(la) giza-esistentziaren muina balitz bezala artikulatu zuena. Baina pan-liberalismo multikulturalistaren espektro osoan ematen diren indibiduala vs kolektiboa edo askatasuna vs betebeharra eta antzeko eztabaiden inportantzia ukatu gabe, cliché materialista nabarmen bat azpimarratu nahi nuke, alegia ideia(l) handiak ez direla bere kabuz hazitzen halako hutsune edo ezerez sozio-historiko batean, aldiz, krisialdi zentzu sakon batzuei erantzuna eman beharretik sortzen dira; krisialdi zentzua zeina agerikoa den hala, berriro esateko, Sokratesen Atenas hiri-estatuan nola, beste edibide nabari bat jartzeko, Erreformazio eta 30 urteko gerra denborako Europan, non eta noiz ortoxoxia katolikoaren gehiegikeriak salatzeko idatzi baizuen Lockek bere ‘On Toleration’ testu ‘liberal’ klasikoa.

    Dena dela, izan gaitezen, gu ere, piskatxo bat ironiko eta parodiko postmoderno: nola itzultzen da Sokratesen dilema gauregungo politika garaikidera? Bada, adibidez, gogoratu dilema hori nola konpondu zuen Tony Blair batek ‘Irakeko gerra’ eta ‘terrorearen kontako gerra’ z/direla-ta. Ondo jakinaren gainean egonda gaur egungo mendebaleko gizarte hedonistiko post-politikoetan inor ez dagoela prest bere bizia emateko norberaren kontzientzia indibidual laburtezinaren alde, edo zer esan norberaren nazioaren alde, bada ondorioz egiten duguna zera da: betebehar horiek soldadu profesionalengan delegatu, zeinak bere biziak gure partez sakrifikatzen dituzten gure ‘bizi modu eta balioak’ defendatuz. Hara hor, noski, beste ideia giltzarri bat multikulturalismoren diskurtsoan: Norberaren bizi moduak eta balioak errespetatzea; zeinak Tony Blair-en kasuan esan nahi zuen Mendeabaleko ‘demokrazia liberalak’ sinbolizatzen dituen bizi modu eta balioak, zehatz-mehatz. Ergo: gure bizimodu kolektibo-komunitario mendebalarra disfrutatzen jarraitzeko soldaduek gure partez hiltzen dira, bidenabar bai estatua bezalako instituzio ‘demokratikoak’ bai autonomia indibiduala bezalako balio ‘liberalak’ biak ala biak defendatuz. Eta artxila mortxila, hara hor artikulazio ideologiko hegemoniko baten magiak nola funtzionatzen duen jakiteko bidea.

    Orduan bai, serioago orain, Europako edo Mendebaleko testuinguru orokor hutsaletik gure testuinguru zehatzeko krisiraren ‘egoera penagarri’-ra mugituz, ados nago: heroirik gabeko EKITEAK egiten eta egingo gaitu eta gainera “ oraingo sufrimendutik atera”ko gaitu. Baina filosofia analitikoa eta hizkuntzaren filosofiaren arloetan (via Wittgenstein II eta abar) Pragmatikak hartu d/zuen gainarekin, (batez ere Austin eta Searle-ren) ‘SPEECH ACTS’ teorien ondotik: HITZEGITEA EKITEA da, ez? Esan nahi dut: blog honetan-eta idazten/hitzegiten ditugunak ekintzak dira modu berdinean, ez?

  18. Azkeneko galderari erantzuna: NOSKI baietz, hitz egitea ekintza da. Askotan biolentoena hitz egitea izaten da.

  19. Igual eztabaida alde ‘teoriko’tik alde ‘praktiko’ara bideratzeko momentua da. Adibidez, Joxe Manuel Odriozolaren “Abertzaleak eta Euskara” liburuan (Elkar, 2008), argi eta garbi nabaritzen da Odriozola bera ez dela bitxikeria teoriko-erretorikoen oso lagun. Teoria erabiltzen du, noski, izan ere hegemoniaren teoria (gramsciarra) aurkezten digu (155-162 orri.) euskaldunok ia-ia gure borondate eta kontsentimendu naturalizatuaz-edo “etsaia barnean dugu”la azpimarratzeko; hau da: ‘beste‘ kolonizatzailea jadanik ‘ni’ menperatuaren barnean bizi dela adierazteko. Baina, orohar, Odriozolari gogo gutxi nabaritzen zaio ‘errealitate’tik kanpoko ameskeria teoriko zein abenturismo / orokorkeria ideologikoetan murgiltzeko-edo. Odiozolarentzat kanpoko errealitate objetibo / enpirikoak, oraingoak eta hemengoak, ia-ia guztiaren neurria ematen du, eta, euskaradun subalternoaren ikuspuntutik errealitate horren izaera gordina da; bai, sarritan errepikatzen duen bezala, “euskalduna izatea segregazio eta umiliazioaren historia (izan) delako, etnozidioaren historia” baita herri euskaldunaren egungo izaerak zer eta eremu fantasmatiko-espektrala betetzen duelako ere: “Mamu bihurtu zaigu herri euskalduna, ikusi eta ukitu ezin den izaki lurrinkorra” (33).

    Hau guzia esanda gero bi galdera sortzen zaizkit: bat erretorikoa, eta beraz ez du erantzunen beharrik, eta bestea ‘teorikoa’ baina inportantea, inplikazio praktiko nabariak baititu.

    1/ Mamuek ba al dute usainik?
    2/ Odriozolaren abiapuntua “oinarriko herri edo nazio euskalduna” da, h.d.: herri etno-kulturala, nazioaren oinarriko izaera kulturala ematen diguna. Euskal Herrian aurrera doan askapen borrokan, edo zehazki, independentziaren bidean: ‘herri euskalduna’ da askapen-subjektu nagusia?

  20. Kontua da, de facto herri euskalduna ez dela askapen subjektu nagusia. Beste gauza bat da, askapen subjektu bihurtu nahi izatea, eta horretarako baldintzak sortu behar dira. Eta beste kontu bat ere, kolektibo linguistiko bat askapen prozesuaren subjektu izan daitekeen edo ez litzateke. Nik ez dut askapen prozesurako inondik inora kolektibo bezala ikusten, bai ordea herri euskalduna sortzeko eta eraikitzeko subjektu bezala, baina hori, nahi edo ez, ekimen politiko argi bati (independentzia) lotua egon behar da. Euskararen alde, alde batetik, eta statu quo-aren alde, bestetik, egoteak ez baitu zentzurik. Kolektibo horretan oso handia da statu quoaren alde dagoen jendea (kontra dagoena bezala, hala ere). Orduan, egia da, euskal herria eraikiko bada statu quoa onartzen ez duten “herri euskaldun” kolektibo horrek, “independentziazalek”, “sozialistak” eta abar, bateratuak egon behar dutela. Subjekto politikoa bere burua askatu nahi duen herria da, anitza bere baitan. Ezkerra ekintzan bateratua eta pentsamenduan anitza izan behar den bezala, herri euskalduna askatzeko subjektu politikoa ekintzan bateratua eta anitza izan behar da. Marra gorrien artean ordea Euskara bat izan behar da, eta nik horregatik ulertzen dut Joxe Manuel Odriozolak askotan erakusten duen desesperazioa, ez baitzaio hizkuntzari nahi beste garrantzi ematen. Askok urte asko daramatzate, adibidez, Garan gazteleraz artikuluak idazten, komodoagoa delako, eta abar, edo herriko batzarrak gazteleraz egiten guztiok ulertzeko eta ez denbora galtzeko euskaraz batzarra motelago joaten, eta abar. Hor marra gorria jarri behar da. Euskara ezin da utzi independentzia osterako, begira Irlandarrak, estatua lortu, De Valera presidenteak Gaelikoa legalizatu eta irakatsarazi egin zuen, eta gaelikoa galdu zen ia ia osorik. Beraz, subjektu politikoa den herriak, askapen prozesuan, onartu behar du, sozialista bai, eta feminista, eta anarkista, eta ezer-ista, eta abar, baina euskaltzalea ere oso osorik dela, printzipio bezala, eta eguneroko borroka bezala planteatu. Borroka ezin baitu Euskal Herrian Euskaraz taldeak bakarrik eraman. Borroka hori, euskararekin bizitzea, batzarretatik, norberaren gogotik, lagunartean euskaraz hitzegitetik atera behar da (gero, jakinda, testuinguru bakoitzak bere berezitasunak dituela, adibidez, erribera, ezkerraldea, eta abar). Gero borroka horri artikulatu behar zaio diskurtso bat: alegia, ekintza hori (euskaraz hitzegitea, idaztea, eta abar, finean, bizitzea) gehienetan iraultzaileagoa dela mila kartel ipintzea eta mila manifestaziotara joatea baino.

  21. Joxe Arregi BERRIAn
    ( uste dut balio duela buelta batzuk emateko….)
    http://paperekoa.berria.info/iritzia/2010-06-18/004/006/hitzaren_eske_nator.htm

    Hitzaren eske nator

    Joxe Arregi

    Arantzazuko frantziskotarra

    Duela zazpi hilabete, Gabon bezperan, hitzik gabe gelditu nintzen, Zakariasen antzera. Berriro datorkit gogora aldi baterako mutu gelditu zen Jerusalemgo apaizaren istorioa, Jesusen profeta aitzindari izan zenaren aitaren istorio hura. Jaio zitzaion semea, hain desiratua, eta inork ez zekien zer izen jarri, haurraren ama Isabelek izan ezik, amek beti jakin ohi baitute, jakin, seme-alaba bakoitzaren izen santu eta berezia. «Joan deituko diogu», zioen Isabelek, hots: «Jainkoa kontsolatzaile» (nola dei zitekeen bestela?). Baina inork ez zion kasurik egiten. Eta zer zioen haurtxoaren aitak? Gauza handirik ezin esan, mutualdia baitzuen, baina bere emazte deliberatuaren zentzuzko erabakia baietsi nahi zuen. Eta taulatxo bat eskatu zuen keinuka, eta bertan idatzi: «Joan du izena. Jainkoa kontsolamendu». Eta handik aurrera hizketan hasi zen berriro.

    Bejondeiola Zakariasi! Ni ez natzaio iristen bere apaiz tunikaren litsetara ere, baina erabakiaren ordua da. Igaro zen negua, igaro zen garizumako erramu lorea, elorri zuriaren lore zuria ere igaro zen, etorri ziren enarak (aurten hain urri tamalez!). Arantzazun dena dago hain berde, non harkaitz zuriak ere berdea baitirudi. Ez da ordu erosoa, baina Jainkoz betea dago dena. Bakean nago eta ez dut gorrotorik, baina deliberatu beharrean naiz.

    Munilla Monsinoreak, sei hilabete daramatzanak Donostiako gotzain, deliberatu du jada. Duela hamar egun deitu zituen gure frantziskotar probintziala eta bikarioa, agindu zorrotzak emateko: «Joxe Arregi erabat isildu behar duzue. Nik neuk ezin dut hartu neurri hau bere aurka bi urte baino lehen [elizbarrutia eskumende izan arte, alegia]. Baina orain zuei dagokizue esku hartzea. Zuek hartu behar duzue esku». Eta probintziala eta bikarioari eskatu zien bidaltzeko ni Ameriketara, pobreekin lan egitera, eta hori -hala esan zien- «graziazko neurri» gisa, «graziazko aukera» gisa. «Ur zikina» naiz hemen, gehitu zienez, «Eliza barrukoak ez ezik kanpokoak ere kutsatzen dituena». Edo Ameriketara joan edo erabat isildu: horra aukera.

    Ongi jabetzen naiz unearen larriaz eta neure erabakiaren grabeaz, baina «Ez» esan beharrean sentitzen naiz. Gotzainaren agindu hauei ezin diet amore eman. Eta uste dut ez diedala amore eman behar, gehien sinesten dudanaren izenean: duintasunaren eta hitzaren izenean, ebanjelioaren eta esperantzaren izenean, Elizaren eta gizadiaren ametsen izenean. Maite dudan, otoitz degiodan, jarraitu nahi diodan Nazareteko Jesusen izenean. Baietz esaten eta ezetz esaten erakutsi zigun Jesusen izenean. Jesus bedeinkatuak bizia arriskatuz iragarri eta praktikatu izan zuen gupidazko eta askatasunezko Misterioaren izenean. Ez naiz isilduko.

    Badakit gure frantziskotar probintziako buruek uko egingo diotela, kontzientziagatik, gotzainaren aginduak betetzeari, baina ziur nago betetzera behartuko dituztela lehentxeago edo geroxeago, eliz hierarkiaren besoak luzeak eta ahaltsuak baitira. Baina argi utzi nahi dut: gure frantziskotar probintziako buruek ez dute erantzukizunik izango hartuko diren neurrietan. Gotzaina eta bere gainetik dituen kuriak izango dira erantzule bakar.

    Zein dira, bada, gotzainaren motiboak? Oso litekeena da, harako karpeta haren kontuak izatea funtsezko motiboa (Munilla gotzainak niri neuri eta elizbarrutiko apaiz askori aitortu digu karpeta hura izan bazuela eta «mafia» zuela izena, haren edukia bere erara azalduz, hori bai). Baina oraingo neurrientzat ez du, noski, kontu hori arrazoitzat ematen. Errore eta heresia teologiko asko leporatzen dizkit gotzainak. Zenbait elkarrizketa izan dut berarekin, galdeketa zorrotzak elkarrizketak baino, Eliza Katolikoaren Doktrina eskuan. Ez nuen azterketa gainditu, eta ez Doktrina ezagutzen ez dudalako, baizik eta ez dudalako onartzen hori denik garai hauetan kristau fedearen berri emateko balio duen modu bakarra. Elizaren fedea Doktrina hori bakarrik bada, eta Munilla gotzainak ulertzen duen bezala bakarrik ulerturik, hartara erreparorik gabe diot: heretikoa naiz. Baina, Jainko maitea, zer da «heresia»? Ba ote da heresia larriagorik autoritarismoa, dogmatismoa eta beldurra baino? Nola liteke oraindik ez jakitea zenbat egia bilakatu diren gezur eta garai bateko zenbat heresia diren orain edonoren irizpide? Eta, bestela, Joan Paulo II.ak zergatik eskatu zuen hainbeste aldiz barkamena aspaldiko gaitzespen zigorrengatik? Nola liteke XXI. mende honetan, informazio azeleratu eta globalizatuaren garai honetan, horretaraino setatzea egiaren jabe izaten eta iritzien adierazpena debekatzen, okerreko iritziak direla uste izanda ere? Nola liteke oraindik fedea sineskizunekin nahastea eta formulazio batzuekin identifikatzea, eta oraindik ez ikasi izatea hitza baino haratago dagoen Esanezinari soilik zor zaiola fedea? Nola liteke hain gutxi sinestea gaurko gizon-emakumeek badutela aski heldutasun zer pentsatu eta nola jokatu erabakitzeko? Nola liteke hain konfiantza gutxi izatea bihotz guztien barnean dagoen Espiritu Santuarengan? Nola liteke Elizan, egiaren izenean, errore teologikoak gehiago pertsegitzea gezurra, harrokeria, handigosea eta diru-gosea baino, pederastia ez aipatzearren?

    Hau da, ordea, nire Eliza. Eliza honetan ikasi dut arnasa hartzen eta bizitzen. Eliza honetan ikasi dut ez dagoela mugarik barrukoen eta kanpokoen artean, eta denok bilatzaile, erromes, senide garela, eta denok Jainkoaren bihotzean bizi, harengan mugitzen eta existitzen garela. Eliza honetan, baita bestela pentsatzen dutenen artean ere, konta ezin ahala neba-arreba ditut, bakoitza bere errore eta zauriekin, bakoitza bere ur garbizko iturriarekin bere hondo ilunean. Munilla gotzaina ere anaia dut, nahiz eta orain gatazka hau eramatea dagokigun bioi.

    Hau da nire Eliza eta bertan geldituko naiz. Baina libre izan nahi dut bertan eta, behinola Zakariasek bezala, taulatxo bat eskatzen dut. Misterioaren aurrean baizik ez naiz isilduko.

Leave a Reply