Euskal Herrian, ohikoa bihurtzen ari da kontzeptu eta ikuskera berriekin gure herriko afera intelektual eta politikoak birplanteatu nahi dituzten gazteak gutxiestea, eta are ohikoagoa horien ekarpenei harrokeriaz, gurasokeriaz eta mespretxuz erantzutea. Ezagun da, «Nabarralde»ren diskurtso eta parafernalia guztia onartzen ez baduzu, «konplexuduna», «subordinatua», «historiaren mespretxatzailea», «filosofo berdea», «ingenuoa», «bizantinoa»… zara. Euskaltzale hainbaten planteamenduak onartzen ez badituzu, espainiar inperialismoak kolonizatuta zaude. Pako Aristik, duela gutxi, «gizarajoak», «ezjakin totalak», «nagiak»… eta abar adjektibo oparitu dizkio «karrera unibertsitarioa ikasitako posmodernoari», «unibertsitateak ez duela jendea azkarragoa egiten» azpimarratuz. Joseba Ariznabarretak, duela gutxi emandako hitzaldi batean, zeharka eta mespretxuz aipatu du «ez dakit ze blogetik» egiten diren kritikak. Bejondeizuela, intelektual dinosauroak! Txakurrek bezala, norberaren lurraldea txizaz ondo markatu behar da, ea gazte horiek hezurraren puska bat kenduko ote diguten, gero! Gure herriak gazteon ekarpenak behar dituela esaten da gero…

Ez naiz horretan gehiago luzatuko, ez baita eztabaidagaia. Izan ere, nazioaren eta abertzaletasunaren birplanteamenduak dira gure herrian hainbesteko katramilen iturburu. Zertaz ari gara? Zein da eztabaida? Nazioa zer da? Errepaso arina eginez gero, hizkuntzarekin berdindua ageri zaigu ia beti nazioa historian. Erdi Aroan, nazioa hizkuntza komunitatea zen. Modernian, monarkia berriak finkatu ahala, klase sozial berriak, aristokraziak, natio deitu zion bere estamentuari. Ondoren, gezur akademiko handi bat izan da nazioaren bi teoria daudela azpimarratzea, bata etnizista (alemaniarra) eta bestea demokratikoa (frantsesa). Izan ere, Renanen nazioaren kontzeptuan historia arraza linguistikoek egiten dute: nazioaren ikuspegi arrazista eta estatalista da berea funtsean, boluntarismoaren aitaponteko gisa aurkeztu nahi izaten diguten arren. Humboldtentzat aldiz, nazioaren ezaugarri behinena hizkuntza da: hizkuntza eta nazioa elkarrekin jaiotzen dira, baita bata bestearekin hil ere. Aldiz, nazioa borondateak egituratzen duela azpimarratzen zuen hark. Ezaguna da, bestalde, moderniatik hona garatu diren beste bi ikuspegi, horiek jada nazioaren kontzeptu politikoari (nazionalismoari) lotuak: batetik, Benedict Andersonek nazionalismoa inprentaren sorrerari lotu zion; eta bestetik, merkatu nazionalen sorrerak eragindako beharrei erantzuteko xedez, herrietako eliteek (burgesiak) bultzatu zuten kultura nazionalaren bateratze gisa azaldu du nazionalismoa Ernest Gellnerrek.

Historia albo batera utziz eta mamira joanez, nazionalismoek nazio antropologiko ideala zedarritzen dute. Hau da, Euskal Herria da euskararen herria, edo Euskal Herria da Nafar Estatuaren nazio kulturala. Gure kasuan, historikoki nazioa hizkuntzarekin definitu da batik bat (Irlandak erlijioarekin identifikatu zuen, esaterako). Baina errealitatean, nazioa zer objektuk definitzen duen ez dago absolutuki esaterik; izan ere, nazioa kontzeptu historikoa den heinean, kontingentea da. Maila antropologikoan, nazioa, identitate kolektiboa izanik, identifikazioak zedarritzen du. Eta arrisku handia dago nazioa eta bertako kideak ezaugarri batekin identifikatzen dituzten planteamenduekin. Borondatea bigarren maila batean jartzen duten planteamenduek «Larramendi ohartu zenez, gaztainondoak definitzeko balio dute, ez gizakia eta haien kulturak». Ez «dute zerikusia giza borondatearekin, haren aktibitate sortzailearekin, ezta harekin ehundutako historia aldakorrarekin» (Joxe Azurmendi. «Esencia y esencialismo». Análisis de un concepto. 164. orria).

Dena den, nazioaren definizio antropologikoarekin lotua dago, nahiz eta beste esfera batean, nazioaren kontzeptu politikoa, nazionalismoa, abertzaletasuna edo independentismoa. Eremu horretan definizio antropologikoek (euskalduna da euskaraz dakiena) ez dute lekurik: proiektu politiko batean helburu politikoak dira axola dutenak, etorkizunak, hortaz. Eta, hain zuzen, helburu politikoek balio antropologikoen zerbitzuan egon behar duten bezala, balio sozial eta politikoen zerbitzuan ere egon behar dute. Horregatik, nazioaren definizio antropologiko idealean, nazioa ezaugarritzen duen mamia (euskara) eta axala bereiztea logikoa da, Joxe Manuel Odriozolak egin duen bezala. Baina abertzaletasunean, identitate kolektibo antropologikoa eta politikoa lotuak badaude, eta gure helburua kolektibo antropologiko (nazio euskalduna) horren etorkizuna (politikoa) izanik, pentsatzekoa da planteamendu politikoa kolektibo horretan parte hartzeko borondatea daukatenekin partekatzea izango dela, ez ezaugarri antropologiko jakin bat (euskara, adibidez) daukanarekin. Horregatik, politikoki, Odriozola oker da, nazio antropologikoa eta politikoa nahasten baititu. Izan ere, tamalez, euskara ez da ekintza politikora mugitzen duen motibatzaile indartsuena (hobe hala balitz!).

Nazioa eta bere etorkizuna (politikaren terrenoan baikaude) jendearen sinesmenean, imajinarioan eta borondatean datza. Borondate eta imajinario hori elikatzea da, hain zuzen, motibazio politiko anitzen aldarri eta sinbolismo guztiek egiten dutena; alegia, helburu politiko (independentzia) baterako nahia piztea eta areagotzea. Puntu horretan egozten digute gure planteamendua arrazionalistegia dela, historia erdeinatu, euskara bigarren plano batean utzi eta gure herriko sinboloak mespretxatzen omen dituelako. Falazia hori albo batera utziz, planteamendu arrazionalista eta bizantinoa, hain zuzen, hau da: «Nafar estatuaren berrezarketa logikoa eta justiziazkoa litzateke, Europaren oreka geopolitikoa berreskuratzea litzatekeelako. Horretarako ez da behar nazio eraikuntzarik, bahitu zuten estatu nazionalaren askapena baizik» (Pako Aristi. «Gezur handi bat». «Berria». 2012-05-06). Ariketa logiko hori superstizio bat da, aurresuposatzen baitu uzta bildu dezakegula erein ez dugun tokitik. Azken finean, gure egungo erantzukizun, erabaki eta borondatea historiara desplazatu nahi ditu, emaitza politikoak lortzeko asmoz. Baina hor ez dago zer berreskuratu, gaur egun dagoenetik partitu eta eraiki behar da. Izan ere, «nazioa ez da izate bat, egite bat baizik. Ez dago aldez aurretik determinatua. Politika egitea, etxea eraikitzea bezala, gogoa eta jarduna da. Eraikitzen ez den artean ez dago ezer, zentzu politikoan behintzat. Euskal nazioa ez da eginda dagoen zerbait, egiteko dago» (J. Sarrionandia. «Moroak gara behelaino artean». Pamiela, 511.orria).

Egia da, borondatea ez da guztiz libreki ematen edo hautatzen, prozesu sozial konplexuen bidez eratzen dira borondate partikular eta kolektiboak. Hala ere, gizakiari askatasuna aurresuposatu nahi badiogu, determinismo sozialak ere albo batera utzi beharko ditugula dirudi. Nazioa, borondatearen bidez eraikitzen den zerbait bada, Joxe Mari Esparzak esan bezala, «ese debate, y su lucha constante por mantener su identidad es lo que ayuda a construir esa nación, mucho más que la añoranza del castillo de Loarre. Que este territorio al final se llame Estado Navarro, Euskadi o Euskal Herria dependerá más de voluntades políticas que de datos históricos» (Joxe Mari Esparza. «La raya de nuestro país». 2012-01-08). Horixe ba.

Related posts:

1. Traineru bakarra (Gara. 2012-03-22)
2. 500 urte estrategiarik gabe (Gara. 2012-03-11)
3. Kolosala izan da (Gara. 2012-01-08)

El Centro de Estudios Arturo Campion y la Universidad Vasca de Verano, convocan a investigadores y estudiosos de la temática vasca en sus más diversas manifestaciones, con el propósito de dar a conocer sus trabajos a la comunidad en general.

Objetivos:

Debatir los temas propuestos entre los investigadores intervinientes y promover el estudio, perfeccionamiento  y actualización de las temáticas.

 Fecha: 24 y 25 de agosto de 2012.-

 Lugar: Universidad de Palermo, Buenos Aires.-

 Metodología de trabajo:

Presentación de las ponencias, las cuales serán previamente evaluadas por una Junta Evaluadora, cuya decisión será inapelable. Se les comunicará a los autores con la debida antelación el veredicto.

Pautas de presentación de resúmenes y propuestas:

1.- Los resúmenes de los trabajos se realizan en castellano y no deberán exceder las 200 palabras, siendo la fecha límite de entrega el día 6 de julio de 2012.-

2.- Los trabajos completos deben realizarse como documento Word,  letra Arial, tamaño 11, interlineado sencillo, con márgenes de 2,5.  Las citas irán a pie de página y la bibliografía al final. En la portada de los trabajos debe constar: (Título, Apellido y Nombre del autor y Mail) y las comunicaciones no deben superar las 3000 palabras. Se deberá enviar una copia del trabajo vía mail y otra impresa. La fecha límite para la entrega de los trabajos, es el día 3 de agosto de 2012.-

 Correos de contacto:

Eduardo Torry: torryet@yahoo.com.ar  

Enrique Aramburu  ejaramburu@yahoo.com.ar

Txarito Naya   txarito_naya@hotmail.com

César Arrondo   cesar2011@gmail.com

Centro de Estudios Arturo Campion ***  Universidad Vasca de Verano

Related posts:

1. Los movimientos sociales vascos y la encrucijada soberanista: jornadas, 13-14 Octubre.
2. CRONEM: Call for papers, 8th annual Conference 2012: The Future of Multiculturalism

Inoiz entzun izan dugu Arnaldo Otegi marxista dela.

Kontuan hartuta gizaki bakoitzaren nortasuna ekarpen ugariz osatua dela, esan dezaket baietz, marxismoak baduela ene nortasun politiko eta sozialean pisu handia.

Marxismoak zer tresneria kontzeptual baliagarri utzi digu gaur egungo gizartea interpretatu eta eraldatzeko?

Gizakiok unibertsoak berak sorturiko begiak gara, Unibertsoaren beraren autokontzientzia bermatzeko. Begiratze sakon honetan marxismoak norabide jakin bat ematen dio begiratze horri, eta ene ustez norabide egokia, gainera. Horrela, planteatzen du ezin daitekeela ezer (gizadia, jendartea, krisiak…) ongi aztertu arrazoi ekonomikoei (jabegoaren arazoei) so egiten ez bazaie.

Behin “sozialismoa ala ankerkeria” aldarrikatu zenuen eta zera galdetu zizuten, ea zer isla eduki zezakeen horrek “gin-tonicak lau euroan halako lasaitasunez hartzen dituen Euskal Herri honetan”. Grazia handia egin zigun zure erantzunak: “Ez nago jendeak gin-tonicak hartzearen aurka”. Sakonduz, zera zenioen: “Guk oso ongi dakigu sozialistak izan arren bizi garen gizartean eta eremu sozio-politikoan bizi garela eta horrek bistako mugak ditu”. Benetan uste al duzu hori argi daukagula, ala batzuetan beste garai eta latitude batzuetako moralarekin bizitzen saiatzen gara?

Egun gehiago esango nuke… Egun sozialismoaren alde egitea gure planetaren eta gure espeziearen biziraupenaren alde egitea da. Horrela, bada, esango nuke egun bizi dugun krisia ez dela beste krisi arrunt bat; aitzitik, egungo krisia krisi estruktural askoren ondorioa ere bada: akumulazio krisia, klima aldaketa, baloreen krisia (gizarte likidoarena), krisi energetikoa (lehengaien agortze-fasea hasia da jada, petrolioaren kasuan adibidez)…

Finean ZIBILIZAZIO krisi batean gaude. Guzti hori ulertu gabe nekez uler dezakegu zergatik hasiak diren hainbat interbentzio militar (Siria, Libia eta kasu Iranekin!) eta zergatik profitatzen ari diren egoera ongizatearen Estatua behingoz eta definitiboki finikitatzeko. Egoera konplexu horri egin behar dio aurre ezkerrak, baita Euskal Herrian ere.

Klase borroka dagoela esan daiteke oraindik?

Afera hori Wall Street Okupatu osatzen dutenek oso ongi laburbildu dute: gu %99 gara eta egungo status politiko-ekonomikoa defendatzen dutenek %1aren interesak defendatzen dituzte. Asalariatu bat dagoen bitartean klaseak egonen dira.

Azken boladan, pentsalari post-marxista asko aipatzen da, ezker abertzalearen estrategia berria hobe azaltzeko-edo. Adibide garbiena Antonio Gramsci eta bere hegemoniaren kontzeptua litzateke. Aplikagarriago ikusten al duzu gure herrira, gaur egungo testuinguruan, Gramsciren filosofia politikoa eta tresneria kontzeptuala -adibidez, bloke historikoa- Marxena baino?

Bai, arrazoi duzue, martxan jarri dugun estrategia berrian Gramsciren hainbat kontzeptu oso baliagarriak zaizkigu: bloke historikoarena zein baloreen hegemonia lortzearena.

Duela gutxi María San Gilek, Vascongadetako PPko buru ohiak, honela erantzun zuen gazteleraz elkarrizketa batean: “Nire seme-alabak euskaldunak dira eta ni euskal gizartearen parte sentitzen naiz. […] Gainera, uste dut ez dagoela euskalduna izatea baino ezer hoberik, espainola izateko modurik onena baita.” Zer erantzungo zenioke?

Hori bere iritzia da eta errespetatzen dut. Afera da egun euskaldunok nahi ala nahi ez, gustatu ala ez, derrigortuak gaudela espainiar edota frantziar izatera. Beraz, nik esango niokeena zera da: euskaldun izatea mundua begiratzeko era bat da, eta munduari hitz egiteko hizkuntza bat. Nire euskal izaera honetatik ez dut, beraz, tarteko beste identitaterik neure munduarekiko harremanak garatzeko.

Hezkuntza eta kultura

Unibertsitateak badira, euskal akademikoak ere bai, han eta hemen lanean, baina Euskal Herriko Unibertsitate baten beharra aspaldi ikusi zen. Lehia logika hori, gehiketa logika bihurtu behar delakoan gaude, alegia, dauden euskal herritarrekin Euskal Herriak behar dituen beharrizanetara doitutako unibertsitate bat, alegia. Horren haritik, zein da ezker abertzalearen hausnarketa (jakinik, hori bai, formula pribatuak eta merkatuaren logikak, Bologna adibide, mendekotasun formulak direla)? Beste era batera esanda, posible ikusten duzu, etorkizun laburrean, Euskal Unibertsitate publiko bat subiranoa, herritarra eta euskal herritarren beharrizanen zerbitzura egongo dena?

Egin behar den guztia egin aurretik lehen aipatu zibilizazio krisiaren testuinguruari erreparatu behar diogu. Krisi integral horri aurre egitea eta zibilizazio alternatibo bat bilatzea izan behar da gure ortzi-muga utopikoa. Hori da definitu behar dena, berriz ere behar diren galdera guztiak mahai gainean jarriz eta horiei erantzun kolektiboak aurkituz. Beraz, egin beharreko galdera hau izanen litzateke: zer baloretan, zer jakindurian (hor dugu, adibidez, Euskal Zibilizazioari buruz [Alfontso Martinez] Lizarduikoak eginiko lan eskerga) hezi nahi ditugu egungo eta biharko belaunaldiak?

Sinetsita nago gure eskema intelektual guztiak mahai gainean jarri, eta eztabaidatu egin behar dugula, alternatiba global, integral eta erradikalak bilatzeko. Lehen iraultza Euskal Herrian gure buruetatik hasi beharra dugu. Behin ariketa hori eginda, eta jakinda bai unibertsitatea bai beharrezkoak izango ditugun beste instituzioak era dinamiko eta dialektikoan osatzen joan beharko ditugula. Garbi daukat burujabetasuna berreskuratzen dugunean baino ez dugula lortuko azken helburua.

Ezker abertzaleari, hainbat urtez borroka mota batzuetan buru belarri ibiltzearen ondorioz, egotzi izan zaio kultura zokoratu xamar utzi duela maiz. Nazio eraikuntzan murgilduta gaudela ikusita, zein izan behar da kultura arloan (artea, musika, filosofia, poesia…) ezker abertzaleak egin behar duen apustua? Zein da arlo horretan egiten duen autokritika?

Nire ustez argi dago euskal kulturaren dinamizazioan, ekoizpenean, ekimenetan gure kidegoa oso presente egon dela. Baina egia da agian ez diogula eman kulturari beharrezkoa zitzaion zentraltasuna. Orain eta etorkizunera begira, zera esango nuke: ene ustez askapen prozesuan ireki dugun fase berri honetan ere iraultza intelektual eta kultural berri bat behar dugu. Bere garaian Ez dok Amairu taldetik sorturiko berpizkunde nazional eta kultural berri bat. Hori lortzeko, garbi daukat antolakuntza, dinamizazioa eta garapena kultur munduko gizon-emakumeoi dagokiela, eta horren egikaritzea termino autonomo, demokratiko eta parte-hartzailetan egin behar dela. Lan horretan gure ekarpen xumea egitea tokatzen zaigu guri eta inola ere ez “gidaritza politikoa” termino klasikoetan egitea. Independentziaren aldeko borrokak alternatiba integrala izateko kultura mugimendua ere izan behar da.

Ekologismoa eta ekonomia

Euskal Herrian azpiegitura erraldoi berriak jarri dira martxan azken aldian. Bere garaian Lemoizekin gertatu bezala, gaur egun esaten zaigu AHT eta Pasaiako superportua ez eraikitzeak atzerapausoa ekarriko liokeela herri honi. Zer iruditzen zaizu zuri?

Zeri deitzen diote aurrerapena? Batzuek argaltzeko dietak egiten dituzten bitartean besteak gosez hiltzeari? Planeta bera arriskuan jartzeari? Nola neurtzen da bizi kalitatea? Kontsumo mailarekin edota gure behar oinarrizkoenak (lana, janaria, hezkuntza…) bermatuak izatearekin? Lemoizeko garaian esan ziguten hura egin ezean azak jango genituela. Alvaro Amanek esan zuen AHT egin ezean 50 urteko atzerapena izanen zela. Pasaiako superportuaren proiektua hasieran zenetik erdira pasatu zuten finantzazio arazoak zirela eta!!! Nik aurrerapena beste era batean ulertzen dut: ekonomia jendarteak dituen beharren zerbitzura jartzea eta ez jendartea oligarkia finantzarioaren zerbitzura.

Zer iruditzen zaizu, erraustegien alternatibatzat hainbat herritan gauzatzen ari dituzten atez ateko zabor bilketa eta konpostajea?

Atez ateko dinamika jasangarritasunaren ikuspegitik egokia da. Gure ama-lurrarekiko mantendu beharreko harremanetan, irtenbide arrazionala planteatzen du.

Nekane Juradok bere azken liburuan esan du, ongizate estatuaren desagerpenaren azken fasean gaudela. Soviet Batasuna eraitsi eta urte berean (1991), Maastrichteko akordioarekin hasi zen prozesuan, moneta bakarraren ezarpenerako akordioa burutu zen (zerbitzu publikoaren gastu murrizketa eta pribatizazioa ekarriz). Bigarren fasea, 2000. urteko Lisboako Estrategiarekin, eskubide laboral eta sozialen galera, enpresen deslokalizazioa eta ingurumena babesteko politika ekologikoen merkantilizazioa (etekinak ateratzeko helburuarekin) etorri zen, besteak beste. Hirugarren eta azken fasea, La Hayako tratatuan abiatuko litzateke: askatasuna, segurtasuna eta justizia bermatzeko aitzakian, eta “terrorismoaren” kontrako borrokaren aitzakian, eskubide funtsezkoenen ukazioa ezarriz (Estatuen arteko kolaborazioa “terrorismoaren” kontrako borrokan -euro-aginduen ideia, esaterako- immigrazioaren kontrola, eta abar). Panorama global hori ikusita, nola egin diezaioke aurre ezkerrak, Euskal Herriko testuingurutik, ia geldiezina dirudien prozesu horri?

Bat nator Nekanek egiten duen hausnarketarekin eta, beraz, ezkerraren erronka garbia da: krisian dagoen bizi eredu globalari (zibilizazioari) aurre egin eta alternatiba herritar, demokratiko eta globalarekin erantzun behar zaio. Alternatiba horren antolakuntzak, berriz, behetik gora egiten den eraikina izan behar du, demokratikoa eta parte-hartzailea. Ildo horretan, esango nuke, besteak beste, Sorturen beraren eraikuntza aukera izugarria dela aipatu guzti horri erantzun egokiak bilatzeko.

Herri independentea ekonomikoki onuragarria izango litzateke Euskal Herritarrentzat?

Ez daukat zalantzarik gure herriak Estatu izaera berreskuratzeak aukerak zabaltzen dituela, besteak beste, lehen aipatu alternatiba integral eta herritar hori eraikitzeko, eta ondorioz, euskal herritarrentzat askoz justuagoa den jendarte-eredua antolatzeko.

Independentzia eta sozialismoa

“Bihar Euskal Herria” elkarrizketa liburuan hau diozu: “Gure aldarrikapen independentista, horrenbestez, Historiarekin baino, kontzeptu errepublikano, demokratiko eta moderno batekin du zerikusi gehiago, nahiz eta argi dagoenez, oinarri historikoak existitu diren eta argumentu bezala erabili behar diren”. Zer esan nahi zenuen horrekin?

Esan nahi nuena zera zen: gure jendarteak bere etorkizuna libre eta demokratikoki erabakitzeko eskubidea defendatzeko baditugu oinarri historikoak, nazio izaerak ematen dituenak. Baina horiek beti eztabaidagarriak izango dira (historikoak, adibidez, beti dira oso eztabaidatuak eta manipulatuak). Horregatik uste dut gure aldarrikapen horien funtsa termino demokratiko eta errepublikanoetan adierazi behar ditugula: gure etorkizuna erabaki nahi dugu, herritar eta hiritar bezala hori delako gure borondate librea.

Hirurogeigarren hamarkadan abertzaletasuna ezkertiartasunarekin elkartu zen. Horren alaba zuk ordezkatzen duzun ezker abertzalea da. Garai hartan egin ziren izugarrizko saiakerek teorizazio oparoa utzi zuten. Azken hamarkada hauetan, aldiz, ez da gehiegi landu abertzaletasunaren (independentismoaren?) eta ezkertiartasunaren uztarketa. Zein da arrazoia? Nolakoa beharko luke izan euskal sozialismo independentistak?

Teorizazio faltarik ez da izan, hor dago, adibidez, ezker abertzaleak Sozialismo Identitarioaren inguruan eginikoa. Baina hori esanda egia da gurean ere nabaritu dela ezkerraren krisia azken urteotan, hortik ateratzeko baldintzak pixkanaka sortzen ari bagara ere. Zaila da lerro batzuetan finkatzea euskal sozialismoaren ezaugarriak. Nik bi aipamen egingo nituzke: alde batetik, Euskal Utopia definitu beharko genuke berriro ere. Alor teorikoan zibilizazio krisiak sortzen dituen galdera guztiei erantzunak bilatuz (baloreak, ekonomia, ekologia, parekidetasuna, hezkuntza, kultura…), gurean euskal zibilizazioaren paradigma bilatuz. Eta beste alde batetik, bide horretan sortu edo kudeatutako tresneria juridiko-instituzionalari dagokionez, erabat demokratikoa, parte-hartzailea eta anitza izan beharko luke.

Bide horretan eta gaur ikusirik ofentsiba neoliberalaren helburua ongizate estatua desegitea dela, horren defentsak, nire ustez, lehentasun politikoa izan behar du. Euskal utopiaren bidean lehen geltokitzat hartu behar da.

Leninek, bere garaian, Polonia eta Finlandiaren kasuan, proletalgoak bertoko burgesak babestu behar zituela irizten zion, bertoko burgesiak independentzia nahi zuelako, eta hori, tsarismoaren kontrako eskabide demokratikoa zelako. Leninek, testuinguru horretan, proletalgoa burgesiarekin batera joatea eskatu zuen (borroka horretarako baino ez, ez modu inkondizionalean). Kasu horretan, ez herrien independentziaren alde zegoelako modu absolutuan (ez zelako horrela), baizik eta independentziak proletalgoaren interesak bermatuko zituelako. Gurean ere bide berbera hartu beharko dugu? Hau da, PNV bidelaguntzat ikusten al duzu independentziara bidean?

Egun EBBren apustua ez da Independentziarena, aldiz, zinez uste dut apustu horren aldakoak direla EAJren hainbat militante eta boto emaile. Bigarrenik, esango nuke EAJren apustua ezin daitekeela ulertu termino estatikoetan, apustuak aldatu daitezke. Nire ustez, independentismoaren indarrak baino ezin dezake aldatu EAJren apustua (arrazoi ekonomikoak baztertu gabe). Beraz, bai: EAJ bidelagun nahiko genuke Independentziaren aldeko borrokan.

Zergatik independentzia?

Arrazoi ekonomiko ugari daude Independentzia aldarrikatzeko. Carlos III unibertsitate espainiarrak haiek asmatutako formula (ekonomikoa) aplikatuta esan berri duenez, Europan, Eskozia eta Euskal Herriak betetzen dituzte oinarri ekonomikoak egokien Estatu izateko. Nik, dauden arrazoi ugariei bat gehituko nieke: beste mundu bat posible dela frogatzea gure esku genukeela, gure apaltasun eta txikitasunean.

Demokrazia parte-hartzailea

Demokrazia erradikala, zuzena edota parte-hartzailea gaur egun hitzetik hortzera dabiltzan demokraziaren ikuspegiak dira. Nola ulertzen duzu zuk demokrazia mota hau: aldian behingo kontsultak eginez edo erabakiguneak jendearengana gerturatuz?

Zalantzarik gabe erabakiguneak jendartearengana hurbilduz. Baina afera ez da bakarrik tresnak sortzea (batzuetan jartzen dira eta parte-hartzea eskasa da), berez, jendartearen kultura politikoa sustatu eta berrindartu behar da.

Askotan entzuten den argudioa da jendartea aldatu dela garaiak aldatu direlako eta politikarekiko interesik jada ez dagoela. Badirudi aldaketa horiek lege naturalak edo jainkotiarrak direla medio gertatu direla. Zeintzuk izan daitezke, hala badira, gure testuinguru soziopolitikoan jendeak politikan parte ez hartzeko arrazoiak?

Euskal Herrian badira sektore herritar oso garrantzitsuak bere konpromisoa egunero frogatzen dutenak alor politiko, kultural, sindikal eta mobilizazioetan (Bilboko azken manifestazio izugarria ikustea besterik ez dago). Baina arrazoia dute esaten dutenek konpromiso mailak eta horiei atxikitzen diren jendarte kopurua jaitsi egin direla azken hamarkadetan. Arrazoiak ugariak izan badaitezke ere, hauek aipatuko nituzke: alde batetik, jendarte kontsumistak sortu duen indibidualismoa; bestalde, sistemak berak injustiziak ezkutatzeko eraiki dituen tresna sofistikatuak (mass media-k); hirugarren, errango nuke alternatiba sinesgarriak ez direla martxan jarri eta, ondorioz, egungo status quoa aldatzerik ez dagoelako sinesmena instalatu dutela gure pentsamoldean; azkenik, eta Euskal Herriari dagokionez, errepresioak berak paper garrantzitsua bete du horretan.

Demokraziaren paradigma hegemonikoak mobilizazioa (herri mugimendua) eta instituzionalizazioa kontrajarri egiten ditu, eta horretarako, lehenari mesfidati irizten dio, eta itotzen ahalegintzen da. Zein izan daiteke bata zein bestea integratzeko edo elkarlotzeko modua?

Roosvelt AEBetako presidente ohiak zera esaten omen zien Etxe Zurira politika zehatz batzuk eskatzera joaten zirenei: “oso ongi, ados nago: orain atera kalera eta behartu nazazue egitera!”. Beraz, zera esango nuke: ez dago estrategia instituzionalista soil batetik gure helburuak betetzerik. Antolakuntza eta herri borrokarik gabe ez ditugu helburuak erdietsiko. Horiek garatuz emanen diogu zentzua eta norabide egokia guztiz beharrezkoa eta funtsezkoa den borroka instituzionalari.

Europa, unibertsalismoa, globalizazioa

Europa dela eta, ematen du erantzun zuzena prest daukagula askapen mugimenduan. Gure estrategia independentzia eta sozialismoa da, ergo independentziaren aldarrikapenarekin herrien Europaren alde egiten dugu eta Sozialismoaren aldarrikapenarekin kapitalaren kontrako Europaren alde. Izan ere, esan daiteke beste Europa baten alde egiten dugula, noski, baina modu oso ezkor batean. Gaur egungo Europaren aldean (emigrazioaren kontrako muga, populismo eskuindarraren igoera, intolerantzia…), zein izan daiteke askapen mugimenduan garatu izan den tradizio politiko, kultural eta intelektualaren kontribuzioa Europaren ideia berrimajinatze aldera?

Herri bakoitzak eta borroka bakoitzak ezaugarri propioak dauzka. Baina gurean jendarteak historian garatutako borroka unibertsalaren parte da. Horrela, bada, gure askapen prozesuak ekarpen oso aberasgarriak egin dituela uste dut, besteak beste, antolakuntza alorrean, hizkuntzaren berreskurapen dinamiketan, alor ekonomikoan (kooperatibak…). Finean, herri proiektu baten garapenean.

Eta apaltasunez esan behar badugu ere, nire ustez beste Europa bat eraikitzeko ekarpenak izan dira, besteak beste, hainbat instituzioren kudeaketan frogatutako zintzotasuna edota azken eztabaidaren ondorioz aldaketa estrukturalak egiteko erakutsi dugun gaitasuna.

Internazionalismoa

Espainiako ezker moderatuarekin dugun arazo historiko bat da borroka nazionalak errespetatzen ez dituela. Hau da, borroka sozialak jartzen ditu nazionalen gainetik, eta bigarren horiek garrantzi gabekotzat jotzen ditu. Horrela, azpitik eta aitortu gabe, borroka bere lurraldera aplikatzen du, hots, Espainiara. Uste al duzu espainiar ezkerrak noizbait autodeterminazio eskubidea onartuko duela? Zenbaterainoko garrantzia du Espainiako ezkerra gure autodeterminazioaren alde agertzea?

Gero eta ezkorragoa naiz zuek aipatu ezker hori aipatu posizioetara eramatea posible delako ideiarekin, zoritxarrez. Ikusi besterik ez dago nola orain, PSOEren Idazkari Nagusia izateko Rubalcabak zein Chaconek gauza guztien gainetik egin duten lehenengo gauza “espainiar bandera” besarkatzea izan dela, espainiartasunaren fede publikoa eginez. Eta hori tamalgarria da, zeren oso garbi baitaukat Espainian ez dela egonen benetako ezkerra ez badu, besteak beste, herrien autodeterminazio eskubidea defendatzen. Baina berriro diot, PSOEn ez dago ez ausardiarik ez oinarri intelektualik posizio duin eta demokratiko horiek defendatzeko.

Ene esperantza, aldiz, Euskal Herriko zein Kataluniako PSE/PSN/PSF/PSC… alderdietako militanteengan jarria dut (esperantza txikia bada ere). Azkenik eta finean, uste baitut termino estrategikoetan gure herrian garrantzia izan nahi badute, berandu baino lehen haien posizioa eta PSOErekiko harreman eredua beste termino batzuetan planteatu beharko dutela. Adibidez, Euskal Herrian, gure eskubide nazionalak edo antzekoa defendatuz, proiektu politiko bezala.

Askapenerako subjektu politikoa

“Euskal Herrian bizi eta lan egiten duen oro” (gaztelaniaz, “Pueblo Trabajador Vasco”) 1960. hamarkadaren bukaeran abertzale eta ezkertiarrek mahai gainean jarri zuten naziotasunerako formula bat da. Zer onura eta zer akats ikusten dizkiozu? Baliagarria al da gaur egun?

Oker ez banaiz, definizio hori Argalak formulatua da eta guztiz bat nator berarekin. Agian esperientziaren poderioz zera gehituko nioke: bizi, lan eta euskal herritarra izateko nahia. Horra hor independentistok naziotasuna eskuratzeko planteatzen ditugun baldintzak. Eta orain galdetu hainbat “unibertsalistei” non dagoen munduan Estatu bat halako baldintzetan naziotasuna onartzen duenik.

Berdindu al daiteke nazioa deitzen diogun hori independentziaren alde dagoen jende multzoarekin? Hau da, nazioa eta askapenerako subjektua bera al dira?

Honekin oso argiak izan behar dugu: Euskal Herria, euskal nazioa, bertan lan eta bizi garen guztiek osatzen dugu, edozein izanda ere gure herriarentzako defendatzen dugun proiektu politikoa. Era berean, esan behar da hori horrela izanik, nazio askapenerako osatzen gabiltzan subjektu herritarra hegemonikoa bilakatzea (termino kualitatibo eta kuantitatiboetan) dela gure helburua.

Azken urte hauetan egiten diren inkesten arabera Euskal Herriko biztanleen %30 (gutxi gora behera) egongo litzateke independentziaren alde. Nola egin %30 hori %60 bihurtzeko?

Formula bakarra eta alternatibarik ez duena dago horretarako: sedukzio demokratikoaren bidez jendartearen gehiengoa konbentzitzea.

Borroka molde berriak eta independentismoaren artikulazioa

Tresnari dagokionean. Nola ikusten duzu ezkerreko soberanismoaren artikulazioa? Politika egiteko modu berritzaileak ez al dira antolakuntzan islatu behar? Esaterako: alderdi-sindikatuen arteko harreman klasikoak ba al du zentzurik gaur egun? Hiru alderdien arteko plataforma batek ordezkatuko al du soberanismoa, ala “Altsasuko mahai bat” behar ote da, hasieratik eragile berri bat osatzeko?

Berriro natorkizue elkarrizketa honetan aipatu aurrean ditugun erronken galderara, izan ere, erronka horiei era eraginkor batean aurre egiteko, gure buruari galderak termino hauetan egin behar dizkiogu: ze antolakuntza behar dugu? Ohiko antolakuntza ereduak edota lanak baliagarriak zaizkigu orain? Nik neuk nire ohiko iritzia dut, neure erantzuna… baina ariketa termino kolektiboan egin behar dugu. Horrela, nire ustez kontuan hartu beharreko hainbat faktore seinalatuko ditut, erantzunak bilatzeko ariketa honetarako:

a) Defendatzen ditugun helburuek eta alternatiba formek gure lan egiteko eran eta antolakuntza ereduan isla garbia eduki behar dute.

b) Tresnak definitu baino lehen, galdera guztiei erantzuna bilatzen saiatu beharko genuke: krisi ekonomikoa, klimatikoa, baloreena…

c) Azkenik, prozesu honek guztiz demokratikoa, zabala, sakona eta parte-hartzailea izan behar du, hartu beharreko denbora hartuz: gauzak txukun eta egoki egiteko.

Hori guztia esanda ere, termino intelektualetan garbi izan behar dugu etengabean galdera berriak eta erantzun berriak bilatzen jarraitu behar dugula.

Ezker abertzalearen estrategia berria

Trantsizio garaian, Altsasuko akordioa burutu zuen ezker abertzaleak, Eusko Abertzale Ekintza (EAE), Euskal Sozialista Batzordea (ESB), Euskal Herriko Alderdi Sozialista (HASI) eta Langileen Alderdi Iraultzaile Abertzalea (LAIA) taldeen akordioaren bidez Herri Batasuna hauteskunde koalizioa osatuz. HBren abangoardia HASIk hartu zuela esan daiteke. 30 urte eta gero, Bildu koalizioa aurkeztu zaigu, trantsizio garai berri batean, eta minimo batzuen akordio baten ondorioz. Abangoardia lana egitea tokatzen al zaio ezker abertzaleari?

Lehenik zera esango nuke: “abangoardia lana” zer den inguruan eztabaida bizia eta luzea egin daitekeela. Ene ustez abangoardia lana egitea zera da: prebisio politikoak egiteko gaitasuna; aurreratzeko gaitasun eta zure bizitza pertsonal eta politikoan eredu izatea, defendatzen duzun eta egiten duzunaren artean ahalik eta koherenteena izatea, ezeren esperoan izan gabe herriarekiko konpromisoa etengabekoa izatea eta zure azterketak eta ekarpenak (militantea gisa, praktikoa eta teorikoa) zuzenak diren edo ez errealitatean frogatzea. Guzti hori egiten duenak ez du “abangoardia” dela aldarrikatzen egon behar. Herriak onartuko diolako izaera hori, herriaren hizkuntzan. Aldiz, baldintza horiek ezean, termino bertikal eta autoritarioan planteatzen diren abangoardiak ez dute ezta izango ere inongo etorkizunik. Beraz, nire ustez, bilatu beharreko abangoardia intelektuala eta morala da (zentzu iraultzailean).

Ezkerrekoa eta abertzalea den masa sozial horrek botere instituzionalaren gehiengoa lortzea izan behar al du helburu estrategikotzat?

Helburu estrategikoak Independentzia eta Sozialismoa dira. Instituzioak helburu horiek erdiesteko tresna. Baina garbi daukat ez dugula ez Independentzia ez beste eredu sozialik eraikiko euskal instituzioetan ere gehiengoak osatzen ez baditugu. Boterea lortzea tresna bat da, botere hori gehiengo herritarraren alde jartzea, helburua.

Ezker abertzalearen estrategia berriak egin gabeko bidea dirudi. Politika egiteko hiru aukera ikus daitezke: lehen aukera, aski landua izan dena azken 30 urte hauetan, sistema espainiarraren kanpotik berau deslegitimatzen saiatzea litzateke; bigarrena, espainiar instituzioetan sartu eta alderdi politiko klasiko bilakatzea litzateke, hain zuzen, askok egon daitekeen arriskutzat hartzen dutena. Hirugarren bidea, erdibidekoa eta zailena, instituzioetatik orain arte egin izan ez diren beste politika batzuk abiaraztea litzateke, demokrazia parte-hartzailea eta abar, baina herri mugimenduekiko konexioa galdu gabe. Nola uztartu politika instituzionala eta herrigintza?

Elkarrizketa osoan saiatu naiz (eta eskertzen dizuet) esaten zeintzuk diren aurrean ditugun benetako erronkak eta aukerak, maila nazionalean zein sozialean. Orain esan nahiko nuke askotxok sinestarazi nahi izan dutela, edota zintzoki sinetsi, gure estrategia berriaren “berritasun” bakarra eta determinantea “borroka armatuaren” ingurukoa izan dela (oso garrantzitsua izan dela ezin ukatu, hala ere). Baina ez da horrela, borroka armatuaren desagerpena ezinbesteko baldintza zen, baina aldi berean, ez nahikoa gure helburuak erdiesteko. Gure estrategiak integrala, herritarra, demokratikoa eta erradikala izan behar du. Eta horretarako, gure ildoak demokratikoa, parte-hartzailea, herritarra eta desobedientea izan behar du, baita ere.

Politika egiteko beste alternatiba bat dugula frogatu behar dugu. Bide horretan gaude… baina bide luzea dugu.

*     *     *

Oraindik norbaitek hAUSnART alea erosi nahiko balu, hainbat denda / tabernatan dago salgai oraindi, aleak bukatu ez baldin badira behintzat. Alerik geratzen ez bada, eskatu lapikokritikoa@gmail.com-era. Eskerrikasko!

Donostiko Filosofia Fakultateko kopistegia

Hernaniko Garin taberna

Donostiko Antiguotarrak elkartea

Gasteizko Hala Bedi taberna

Lekeitioko Aralde Liburu denda

Durangoko Hitz liburudenda

Oñatiko Arrano taberna

Iruñeako Karrikiri kultur elkartea,

Iruñeako La Hormiga Atomica liburudenda

Bilboko alde zaharreko Herriko taberna

Galdakaoko Zurrut taberna

Azpeitiko Etxahun Kioskoa

Related posts:

1. hAUSnART 0. alea osorik deskargatu daiteke Lapiko Kritikoa webgunetik PDFn (aurki, hAUSnART 1.alearen -paperean- berri emango dugu)
2. hAUSnART 0.alea (2. argitalpena) liburudendetan dago salgai
3. hAUSnART 1. alea hainbat denda eta tabernetan salgai

Joxe Manuel Odriozola eta Andoni Olariagaren artean azken bi hilabetetan emandako eztabaida

Andoni Olariaga: 500 urte estrategiarik gabe. Gara. 2012-03-11

Independentismoa mugimendu zabala izanik, motiboen unibertsoa infinitua dauka. Hortaz, helburuan koherentea eta bateratua (independentzia), eta motibazioan anitza izan beharko luke. Independentziak, beraz, helburu politikoa den horrek (estrategikoa dena, nahi bada, sozialismoa lortzeko), motibazio politiko guztiak artikulatu behar ditu. Teorian (a), hortaz, independentzia da artikulatzailea, eta motibazioak dira artikulatuak. Praktikan (b), herri batek garai bakoitzean erabakitzen du zein motibaziok hartu behar duen estrategikoki lehentasuna eta zein bigarren planoan utzi. Horrek nahitaez dakar estrategikoki praktikan erabakitzea zer diskurtso indartu behar den, aldian aldikoa. Baina eguneroko praktika horri ezinbestekoa zaio gaur egun urgentziaz diskurtso politiko koherente eta egituratu batez janztea.

Joxe Manuel Odriozola: Nazionalismo linguistikoa. Berria. 2012-03-15

Egungo euskararen herri ohitik abiatuta ez dago independentziarik eta askatasunik euskararen herriarentzat, euskaraz bizi nahi dugunontzat, hizkuntza eta kultura arrotzean goxo bizi diren abertzaleentzat ez baldin bada. Gure nazionalismo «partzialaren» aldeko borroka antzua eta denbora galtze nabarmena baldin bada Olariagarentzat, zer egingo dugu ba. Hala eta guztiz ere, nahiago dugu euskaraz eta euskaratik eraikitako nazio baten aldeko saiakera alferrean tematu, balizko independentzia politiko arrakastatsuan lehiatu baino. Esan bezala, ez dugu egungo euskal nazioaren egoerari darion «borondate» politikotik sor daitekeen askatasunean sinesten, gauzak errotik aldatzen ez badin badira behinik behin.

Andoni Olariaga: Joxe Manuel Odriozolari erantzunez. Berria. 2012-03-17

Motibazioak, ordea, pertsonalak diren heinean, subjektiboak dira, eta, beraz, beste mila motibazio daude abertzaletasunaren baitan: horiek errespetatzen ere jakin behar dela iruditzen zait. Izan ere, a priori, zein da ba motibazio garrantzitsuena: langile borroka, borroka linguistikoa, memoria historikoaren aldekoa, borroka ekologista, feminista…? Bakoitzak berearen alde egiten du. Nire artikuluko kritika zera zen: behingoagatik, abertzaletasunaren motibazioen unibertso zabal hori bilduko duen independentismoaren formulazio bat egiteko ordua heldu zaigula.

Joxe Manuel Odriozola: Mamia eta axala nazio eraikuntzan. Berria. 2012-04-26.

Gure ustez, euskal nazio-eraikuntzaren prozesuan askatu behar diren korapilo nagusiak ez daude berdintasun eta justizia sozialaren arloetan berez eta besterik gabe. Euskal nazioaren arazo behinena munduko herri eta nazio minorizatu gehienen arazo berbera da hondar-hondarrean: alegia, minorizazioak errotik erauzi digu gizartearen euskal izaera linguistiko, kultural, sozial eta nazionala, eta orain ez gara gai emantzipazio soziala eta nazio-askatasuna euskal ikuspegiaren arabera uztartzeko.

Artikulu osagarriak:

Unai Apaolaza. Abertzaletasunetik independentismora. Gara. 2011-05-12.

Diskurtso abertzalearen akatsa, antagonismoa euskal proiektu politikoaren (independentziaren) alde eta espainiar edo frantziar proiektu politikoaren alde leudekeenen artean oinarritu beharrean, faktore objektibo konkretu batzuk dituztenen eta ez dituztenen artean oinarritzea izan da. Antagonismoak euskal estatua nahi dutenen eta espainiar edo frantziar estatuan segitzearen alde leudekeenen artean egon beharko luke; ez kultura edo hizkuntza bat edo bestea dutenen artean.

Andoni Olariaga. Independentismoaren formulazio berri baterantz. Gara. 2011-06-12.

Independentismoa diferentzia azpimarratzen zuen erresistentzia fasetik berdintasun politikoa (beste nazioen eskubide berberak) azpimarratuko duen fasera igaro behar da: irabazteko garaira.

Unai Apaolaza: Traineru bakarra. Berria. 2012-04-06.

Nazioaren diskurtsoek, subjektu independentista egituratzeko diskurtsoak direnez, «zer gara?» galderari erantzuten saiatu beharrean «Zer nahi dugu?» galderari erantzun beharko liokete. Subjektu politikoa baldintza objektiboekin zedarritu beharrean, baldintza subjektiboekin (nahi politikoarekin) mugatu beharko lukete alegia. Horrela, subjektu independentista indartsu bat egituratuko duen diskurtso independentista eraginkor bat eraikitzeko, nazioaren esentziatzat (euskara, kultura, historia, klasea…) izan ditugun faktore objektiboak, subjektibo bilakatu (erlatibizatu) behar ditugu, hau da, eskari politiko (demanda) moduan planteatu behar ditugu.

Unai Apaolaza: Ouroborosa edo politikaren desagertzea. Lapiko Kritikoa. 2011-11-30.

Pertsonek etorkizunerako duten nahia edo borondatea kontutan hartu gabe sortu nahi diren identitate politikoak, identitate hertsi eta zirkularrak dira; helburu politiko baten alde egiteko, helburu hori lortuta balego bezala jokatzen baitute. Hau da, ekite politikoarekin lortu nahi dena, ekite politiko horretan aritzeko baldintza moduan jartzen baitute.

Historia eta nortasuna (Txostena). Artikulu bilduma.

Raul Zeliken elkarrizketa eta Joxe Manuel Odriozolaren erantzuna, Jon Jimenez / Andoni Olariaga eta Unai Apaolazaren erantzunak Joxe Manuel Odriozolarenartikuluari, NABARRALDEren erantzuna: Beñi Agirre, Luis Maria Martinez de Garate, Mikel Sorauren etaAngel Rekalderen berehalako erantzunak, Lapiko Kritikoa webgunean, “Izan zirelako gara eta garelako izango dira?”, Andoni Olariagaren “Histori(et)atik askatu gaitezen” artikulua eta erantzunak, Fredi Paia, Floren Aoiz eta Manex Urdanpilletaren artikuluak, Aberriberri webgunearen kritika. Eranskinak: Joxe Azurmendi. Euskaldunak eta espainolak.Andoni Olariaga. “Volksgeist”en irakurketari jarraiki. Patxi Zabaletari elkarrizketa ZUZEUn. Iñaki Sotori elkarrizketa ARGIAn. Tomas Urzainquiri elkarrizketa GARAn. Floren Aoizi elkarrizketa Mondraberrin…

Related posts:

1. Baztarretik II konferentzia zikloa. Abertzaletasuna ezbaian: baliagarria al da abertzaletasuna?
2. UEUko Modernitatearen auziaz ikastaroa (Hitzaldiak+eztabaida)
3. Espainiar sozial-inperialismoa eta abertzaletasuna (Gara. 2011-08-14)

One of the most interesting developments in post-colonial studies was a re-reading of the canonical cultural works, not to demote or somehow dish dirt on them, but to re-investigate some of their assumptions, going beyond the stifling hold on them of some version of the master-slave binary dialectic. (Said, 1979, 350-351)

Orain arte esandakoarekin, eta Ziutateaz eta Bilbao-New York-Bilbao izanik liburu honetan aztertuko ditugun testuak, ezinbestean hartu beharko dugu posizio ahalik eta argiena (euskal) literatur kanonari buruzko eztabaidan. Azaldu bezala, literaturak ideologia eta komunitate eraikuntzarekin duen berebiziko uztardura kontuan hartuta, hasiera-hasieratik Harold Bloomen argumentuak hankamotz gelditzen dira parametrookin aurrera egin eta horietan sakondu nahi izanez gero. Beste modu batera esateko, gure gain hartu nahi dugun ikuspegi horretatik, kanonaren “egiazko” gakoa ez da mugatuko norbanakoak historiako momentu honetan irakurri beharko lukeenera. Are gutxiago izango da soilik norbanakoarena litzatekeen eta gizartetik isolatuta azter daitekeen halako denboraz gaindiko balio estetiko artistiko elitistaren araberako testu aukeraketa (Bloom, 1998, 189-205). Era berean, eztabaida ezingo dugu Enric Sullàk proposatzen duen eskemetara modu sinplista batean eraman, literatur kanonaren zentro diren lan ikergarri eta komentagarrien zerrenda horrek “boterearen” izaera kontserbatzailearekin duen erlazioa azaleratze hutsak  (Sullà, 1998, 12) gorago azaldutako literaturaren izaera dinamiko eta balio subjektu-eraikitzaileak albo batera uztea baitakar.

Asensik berak gogoratuko digunez, formakuntza sozial oro beti sortuko da testu batzuk aukeratu eta beste batzuk baztertuko dituen balore sistema jakin baten gainean (Asensi, 2009, 46). Even-Zoharrek ere, kanonaren izaera dinamiko eta aldakorraren berri ematen digunean, argi uzten du “kanona” ez dela “literatura txarra”ren kontra ezarritako “literatura ona” adierazteko eufemismoa. Bloomen pentsamenduaren aurka, kanonaren inguruan ezaugarri jakin batzuk elkarbanatzen diztuzten lanek topo egiteak ez du literatur balioen irakurketa esentzialista ahalbidetuko, guztiz kontrakoa baizik, momentuan momentuko arau multzo bezala irakurriko du kanonaren eraikuntza. Azken finean, kultu(ra)ren (poli)sistema osatzen duten gizarte geruza ezberdinen talka da kultura kanonizatu eta ez kanonizatuaren arteko tentsio horretan soma daitekeena (Even-Zohar, 2007, 10-11). Mignolok ere antzeko bidetik zera dio,

una de las funciones principales de la formación del canon (literario o no) es asegurar la estabilidad de una determinada comunidad […] Por lo tanto, la comunidad se sitúa a sí misma en relación con una tradición, se adapta al presente y se proyecta al futuro. […] la necesidad que tienen las comunidades humanas de poseer un canon (tanto si se trata de un conjunto de valores y criterios como de un conjunto de relatos cuya función) es dar cohesión a las comunidades, tanto para conservar y mantener el poder como para resistírse a él (Mignolo, 1998, 237-239)

Guzti hori Joseba Gabilondoren azterketekin lotzeak, ezarri nahi dudan literatur kanon euskaldunaren eta horri lotutako euskal gizartearen irakurketa propioa lortzen lagunduko digu. Atxagak jaso zuen 1990 urteko Espainiako sari nazioanalarekin burutu zen joera politikoari egiten dio erreferentzia Gabilondok. Hau da, 70ko hamarkadatik aurrera, Euskal Autonomia Erkideagoak (EAE) eraikitako sistema politikoarekin batera eratzen joan zen gaur egungo idazle ofizialen eta literatur kanonaren egitura kultural, politiko eta ekonomikoa. Literatur instituzioaren parte diren idazle eta obra kanonikoen osaketa, beraz, autonomiazko sistema politikoak eta horrek barneratzen duen hizkuntza sareak baldintzatuko du. Are gehiago esan daiteke, autore eta lan instituzional, ofizial zein kanonikoak EAEren babesean ezarri diren heinean, inkontziente politiko jakin bat ezarri duela, eta besteak beste, sistema horren erdigunetik euskaldun berriak edota emakumeak kanporatuko direla adieraziko du Gabilondok, bi kategoria horiek ez baitute erreferentzia izateko balioko (Gabilondo, 2006, 63-65). Lehenengo kapitulutik proposatzen gabiltzan planteamendu teorikoa kontuan hartuz gero, kanonaren balio modelizatzaileaz ohartuko gara: Mignolok azaldu dizkigun iruditeria modernoa egituratu zuten oinarrizko ideologiek disimulatu ezin dezaketen falogozentrismoan edota kolonialismoan oinarrituko dute kanonarekin duten lotura nabarmena, beti ere, testu aukeraketa horren ustezko izaera unibertsal edo transhistorikoan ezkutatu ezinik (Asensi, 2009, 47). Harold Bloomen gisan tradizioak eskainitako eskemen barruan patxadan bizitzeak, beraz, ez du soilik ideologia jakin baten araberako testuak aukeratzea ekarriko (eta beste batzuk baztertzea); kontuan hartzekoa zera da, ideologia horren bidez subjektuak (subjektibitateak) eraiki egingo dituela kanonak literaturaren balio performatibo eta esentzia emailearekin.

Sullàk zera dioenean,

probablemente haya sido y sea todavía la existencia de las nacionalidades históricas y su política de reconocimiento lingüístico y cultural, de autoafirmación, el mayor desafío al que se enfrenta hoy un hipotético canon español (Sullà, 1998, 18)

ez du kontuan hartzen kanon espainiar hipotetiko horrek eragiten duen subjektuaren determinazio geopolitiko, sozial eta kulturala. Gaur egungo Estatu-nazioen araberako komunitate eraikuntzak sortzen dituen talde eta subjektu ezberdinek ezin dituzte beren buruak iraganean egonkortu, orainaldira egokitu edo etorkizunera proiektatu literatur corpus beraren gainean, ezta Corpus horren interpretatzeko modu berdinarekin ere (Asensi, 2009, 46-47). Hau da, euskal literaturaren kanona Gabilondok horrela azaltzen duen baldintzapean eraiki delako ideiarekin ados agertuko gara hasieratik,

If today the literature of Uribe, for example, is popular and successful, among readers and state institutions, it is not because his literature “represents the Basque Country,” in the broader sense of re-presentation, but rather because it actively seeks not to represent it while claiming to represent it. Moreover, I would like to defend that all rewarded literature, from Atxaga to Uribe, has been written with the purpose of not re-presenting the Basque Country (Gabilondo, 2010, 230)

Euskal Herria ez adieraztea, beraz, euskalduna Norbera bezala eraikitzeari uko egitea izango da. Euskarak izan dezakeen azentu pluraltasuna –subjektibitate ezberdinen gatazka, diskurtso diferenteen arteko artikulazioa– isiltzea, pentsamendua diskurtso bakarrera murriztea eta eus- kal subjektua (euskalduna) koordenatu sozial, kultural eta geopolitiko jakin bakan batzuetara mugatzea: Estatu-nazio espainiarraren barnean (eta ez frantziarrarenean, zentroa EAEn kokatzen baita) eratzen den eta horrek erregulatzen duen Beste subordinatu legez egituratuta ezarriko du euskarazko literatur kanonak subjektu euskaldun hegemonikoa; hau da, diferentzia baino, Estatu-nazio espainiar eta frantsesek beharrezko duten (in)diferentziaren logikara makurtuko du subjektu euskaldunaren eraikuntza eta ondorioz, “in this sense, there is not a canon per se in Basque literature, but rather an exceptional canon, a canon of the exception, of indifference: a negative canon in last instance, which, one could even argue, is not Basque but rather Spanish or French” (Gabilondo, 2010, 219, 232). Kasu horretan, ahaztu ezin duguna, nolanahi ere, ezagutza eta boterearen arteko erlazioa da. Norberatasun/Bestetasun edo nagusi/esklabu bitasunen arteko lotura ez dela inolaz ere dialektiko eta simetrikoa. Diskurtso dominatzailearen jabe egingo da subjektu subordinatu euskalduna, eta hortaz “bitasun” horien gainazpikatze hutsak ez die azpiratutako subjektibitateei ahotsik emango (Bhabha, 2008, 103). Foucaultek berak puovoir/savoir horretako botereaz hitz egitean, leku guztietatik datorrela gogoratuko digu. Ez da norbanakoa Estatu-nazio jakin bati lotzera bideratutako instituzio multzoa izango, ezta talde batek beste bati ezarriko dion dominazio sistema orokorra ere. Boterea, esan bezala, dominatzaile eta dominatuen arteko biko oposaketa globala onartuko ez duen indar inmanenteen arteko erlazio anitza izango da. Hitz laburretan esateko, ez da “Boterea” izango, “boterea” baizik: guztiok eragingo dugu boterearen diskurtso inposatzaileak iraunarazten eta ezartzen (Foucault, 2006, 96-99). Guztiok ezarriko dugu euskaldunaren infor- matzaile natiboaren irudia.

Kanonaren gainean ezarritako nazio horren analisirako aukera bezala, ondorioz, kanonean ezarrita dauden testu hegemonikoen apropiazio estrategia da proposatzen dudana. Hau da, testuek edota horien irakurketa ofizialek natural eta berezko gisara gizarteratzen duten subjektu euskaldun subordinatuaren izaera ideologiko eta artifiziala salatzea; horiek proposatzen duten testuaren ustezko izaera monologikoaren aurrean, testua aztarna bezala ulertzeak posible egiten duen gizarteko estratu ezberdinen arteko gatazka era dialogikoan erakustea. Horrela, diskurtso hegemonikoek etengabe isiltzen duten subalterno euskaldunaren ikuspuntua hartzen saiatu, modu osatugabean bada ere, eta isilduarazitakoaren bitartez performatibitatearen oinarrizko ezaugarria den errepikapen egiturak zalantzan jartzen saiatzea lortu nahi du irakurketa estrategia horrek. Orain arte jasandako biolentzia epistemiko eta sinbolikoen aurka, irakurketaren bidezko biolentzia berdina erabiltzea da helburua.

Related posts:

1. Tatxatuaren azpiko nazioaz. Liburu aurkezpena (Utriusque Vasconiae)

As a member of the fucking third world, whatever I say, write, or publish about continental philosophy does not count because first and foremost I am supposed to talk about the fucking Islam and how it can be reformed according to fucking Western standards.

Situated in Turkey, he finds his voice perpetually stolen and usurped by the Continental tradition in which he works. On the one hand, he has a desperate and immediate need to think his own circumstances and situation; while on the other hand, he is only able to do so through Western proper names and sequences of enunciation due to how journals, conferences, and institutions in Continental philosophy are organized. Paraphrasing the Austrian philosopher and artist Elisabeth von Samsonov (above), “we speak only through our ‘fathers’ in Continental philosophy.” Unless you are yourself a “father” (Hegel, Nietzsche, Marx, Badiou, Deleuze, Foucault, etc.) or one of those rare “mothers” (Butler, Irigaray, Bradoitti, Haraway, etc.), you must speak, like the merchant in Dune’s spacing guild, through the microphone of the father. No enunciation is accepted without “As Foucault said…”, “As Derrida said…”, “As Deleuze said…”, etc. Thus, while we are told to move beyond the Oedipus, phallocentrism, and to work in a logic of difference, strangely we end up reproducing the verystructure of Oedipus, phallocentrism, and identity! Due to the way in which Continental philosophy relates to the history of philosophy and fathers, it is animated by an inherent conservativism that seeks to reproduce the voice of the fathers and that severely restricts the possibility of other voices and problems.

This has very real world consequences professionally and intellectually for all of us working in the tradition of Continental philosophy, but is especially problematic with respect to race, gender, and ethnicity. Because of how these discourses are institutionally organized– and make no mistake, these institutions form what Morton calls a “hyperobject” –those that come from other sites of both geography and identity find their voices strangely stolen from them even as they strive to articulate their problems, world, issues, and so on. Our speech is only legitimate within this hyperobject if it is articulated through French and German fathers. Our capacity to pose our own questions, our own problems, and to articulate our own concepts is taken from us. The point here is not that we should abandon and ignore the tradition, but that there is a hegemony in how this system is set up from the get-go. This is part of what I have in mind when I talk about “phallusophy” rather than “philosophy”. Phallusophy is, in part, a form of thought organized around fathers (and please note I’m not saying that we should kill the fathers– as Freud taught us, the return even worse and more despotically then –but that we need a flatter, more egalitarian intellectual space; and here one should note that I have plenty of fathers of my own).

read on!

Within the framework of what I call “onto-cartography” (the topic of my next book), these are issues of geography. Hitherto Continental philosophy has been able to function in this way because of a material cartography and geography that has organized it. We often speak as if ideas travel throughout the world faster than the speed of light, such that we can ignore thedistribution networks that allow one set of ideas, texts, and figures to dominate the field over others. As I like to say, relations are never given, they have to be built or forged. We speak as if it were persuasion and quality alone that determines what voices get to be the voices of fathers and what voices are subordinated to being those of sons repeating the father’s teachings. This ignores the fact that there’s always a material cartography that organizes these things and this cartography was only possible through the creation of certain networks that function as relay points for information and that subjectivize people in various ways. Until recently, the relay points organizing this cartography were the major Continental universities, certain key journals, and the major professional journals. Jobs, publications, and talks had to pass through all of these relay points just as travel from place to place– especially over seas –requires you to pass through certain key airports and cities even though you’d prefer not to. It has been these networks that have organized the nature of discourse and what it is possible to organize. Moreover, this network or hyperobject has also functioned to determine which information is passed on and which isn’t: What texts are reviewed, what events are publicized, what philosophical tendencies and schools are discussed, etc. In France, for example, it wasn’t as if people suddenly realized that they were wrong and that Hegel really was a great philosopher. A network involving universities, journals, conferences, PhD directors, and all the rest had to be forged to shift Hegel from a state of obscurity to a state of dominance (when Deleuze was doing his graduate work). This network has historically functioned as a great hyperobject domesticating all voices that pass through it, disciplining them, and regulating what is and is not articulable. Sometimes people make it through and become a father or mother, but more often than not their relegated to abandoning their voices, problems, concepts, and questions and transformed from being entities in their own right to elements in a larger-scale hyperobject that are consigned to autopoietically reproducing this larger-scale unit.

Things are, however, changing. With the new communications technologies, the key universities, conferences, and journals no longer occupy a position to structure the cartography of Continental thought in the way they once did. It now becomes possible to create a very different geography because we are able to form networks in ways that were not previously available to us. We have the means to form our own conferences, journals, publication houses, and collectives in a way that was never before possible. And as a consequence, we increasingly gain the power to pose our own questions, problems, and concepts. This happy work, in its turn, begins to rebound on the older network, exercising all sorts of pressure from PhD students angling to do something else, all sorts of pressure on the major conferences and their organizers, all sorts of pressure on the dominant journals. Increasingly the older institution and geography finds that it must respond and things gradually change. And indeed, what do we increasingly see? We see voices emerging from all over the place in the world where previously we could hear no voices because the older network or hyperobject filtered them all out. Increasingly we discover the possibility that we can have our own interests, that we can articulate our own questions and problems, that we can invent concepts. I do not wish to wax utopian about this. I am not making the claim that all that comes out of this network is of the same quality. Similarly, things are lost with any shift in media. Yet new possibilities for a post-Oedipal and therefore for a post-Continental philosophy are opening up. So to my friend Z. I would say own the affect of your outrage at the way your voice is stolen from you, at the way you are silenced, but use that outrage to become a mediator. Find ways to both build and construct networks and to forge a space, geography, or cartography where your voice can speak as your voice. Respect the “fathers” and draw from them what you must, but find a way of doing philosophy post-Oedipally and move beyond phallusophy. Place your voice out there in the material world and find ways to link it with other voices. One of my ardent hopes is that increasingly we see the death of “Anglo-American” and “Continental” philosophy as two nationalistic poles defining philosophy, and instead come to hear the voice of the girl, the South American, the Central American, the Eastern European, the Russian, those from throughout Africa, the Japanese, and so on. It is up to us to both build these networks or new hyperobjects and to cultivate them where we find them. If the world, as the abominable Friedman suggests, has truly become flat then let us take them at the world and make it flat.

Related posts:

1. Cinema: Journal of Philosophy and Moving Image
2. España: inquisición, condena y perdón (Gara. 2012-03-12)

IÑIGO ASTIZ - berria (2012-04-19)

Norbera norbere arauen egile izatea, horra autonomia zer den. Eta ideia hori hartu du Eduardo Apodaka soziologo eta filosofoak (Bilbo, 1965) bere azken libururako ardatz gisa; Norberaren autonomia krisian (Pamiela). Juan Zelaia saiakera saria irabazi zuen, eta atzo egin zuen liburuaren aurkezpena. Atenasko demokraziarekin abiatu zen autonomiaren asmoa, eta modernitateak bultzada eman zion. Asmoa ez zen gauzatu, ordea, eta etxekotuz joan da ideia, egilearen hitzetan. Gaur egun, kontsumo gai bilakatu da. Eta indibidualismoa saldu nahi izan dute, autonomiaren maskarapean. Behin eta berriz aipatzen zaigu norbanakoa dela errealitatea ulertzeko modu bakarra, baina izaki soziala da gizakia, eta norberatasunaren eraikuntza ere gizartearekin lotuta dago. Ezin, beraz, norberatasunik landu, gizarteko harremanak landu gabe. Ezin norbera izan, auzoa gabe. Hori da Apodakaren aldarrikapena, baina «absentismo soziala» da nagusi.

Diozunez, modernitatean eraiki beharreko zerbait zen norberaren autonomia; egun, aldiz, kontsumitzen den zerbait. Zer ondorio ditu horrek?

Modernitatean ezin da hitz egin autonomiaz, autonomia proiektuaz baizik, azkenean, autonomia asmo hori ez zelako bete. Proiektu bat izan da beti autonomiarena. Jende askok egin du bat harekin, bai maila indibidual eta baita maila kolektiboan ere. Eta bi plano horiek uztartu direnean lortu da proiektua aurrera eramatea. Lehen, egiteko zen zerbait zen autonomia; orain, eginda erosi nahi dugu. Erostearen logika osoarekin: aukeratu, erosi, erabili eta bota. Kontsumoaren logikarekin, ordea, ez da lortzen norberatasun bat, baizik eta norbera hustea.

Sare sozialaren desegitea aipatzen duzu liburuan.

Ikusten dena da lehen landu egin behar zirela harremanak, eta gatazkatsuak izan zitezkeen. Nola antolatu bizitza elkarrekin? Hori zen galdera. Orain, erabaki dugu bizitza ez elkarrekin antolatzea, baina, besteak behar ditugunez, hautazko besteak topatuko ditugu. Paradigmatikoa iruditzen zait zenbat agentzia ari diren sortzen lagunak edo bikotekidea topatzeko. Lehen egin behar genuen lan bat ez dugu egin nahi, eta diruaren laguntzaz osatu nahi dugu.

Autonomiaren garrantziari buruzko mezuak etengabeak dira, baina erretorika hutsa bihurtu dela diozu.

Nik liburua idatzi dut autonomiaren alde. Nik defendatzen dudan autonomia eta indibidualtasuna jende artean lortzen da. Gure izate sozial hori eraikitzeari ekitean. Baina autonomia kontsumorako gai preziatutzat du jendeak egun. Jendeak nahi du bere bizitza gobernatu eta arautu. Hori da autonomia. Baina ezintasun batean gaude, sistemak oztopatzen digulako autonomia hori. Ameskeria da pentsatzea autonomia eros daitekeela. Ezin da izan prêt-à-porter moduko kontsumo gai bat.

Norbanakoaren autonomiaren ideiak historian izan duen bilakaera aztertzen duzu liburuan. Argi ageri da haren atzean badela motibazio politiko bat, garaiz garaikoa. Diozunez, gaur egungo egoera kapitalismo globalarekin dago lotuta, baina lotura politiko hori ezkutukoa da.

Norberatasuna politizatu behar da. Pentsatzen dugu oso bereziak eta oso bereiziak garela, eta gure baitan daukagula halako muin apurtezin bat: gure benetako nia-edo. Halako kontuak politizatu behar dira berriro. Jakin behar dugu garena botere harremanetan sortua dela eta harreman horiek ikusteari muzin eginez gero ez dugula ulertuko nor garen.

Diozunez, norbere autonomia bada mundua eraldatzeko modu bat.

Autonomia baino gehiago, autonomia asmoa. Ideia utopiko horrek gidatu ahal gaitu mundua aldatzera. Geure burua aldatu nahi dugun neurrian mundua aldatuko dugu, eta alderantziz; geure burua aldatu ahal izateko, inguruko botere harremanak aldatu behar. Emakumeen borrokan oso argi ikusten da hori. Zeure burua politizatu behar duzula ikusi zuten haiek. Gertatzen zaizuna ez zaizula gertatzen zu zeu zarelako, baizik eta gizarte honetan postu eta izate bat eman dizutelako. Egitura sozialetan jaiotzen, gorpuzten eta egitura sozialetan gara. Hori ahazten baldin badugu, eta geure burua autonomoa izan daitekeela pentsatu beharrean autokrata izan daitekeela pentsatzen badugu, ez dago aterabiderik.

Euskal Herria ardatz izeneko libururako egindako gogoetetan nazioaren ideia zen gai nagusia. Oraingoan, paragrafo bakarra eskaini diozu, baina lotura bat bada bi lanen artean.

Egiten ditudan diagnosi batzuk gure kasuan zehaztu egin behar genituzke. Agian, hemen ez gaude hain gaizki. Okerrago daude Paris, Berlin edo New Yorken. Hemen oraindik baditugu gutasunaren aldeko keinu eta praktika batzuk. Estatu bat ez dugunez eta herriaren ideia errotu xamarra dugunez, errazago ulertzen da auzotasuna eta auzolana zer den. Liburukoak, halere, hemen ere aplikagarriak dira. Mendebaldeko gizarteko parte gara, eta AEBetako olatu hori ari zaigu heltzen. Sintomak badaude.

Sindrome bat da, kasik, liburuan azaltzen duzuna, eta izena ere jarri diozu: absentismo soziala.
Jendeak dimisioa aurkeztu duela herrigintza eta jendartegintzan. Ez du horretan lanik egin nahi; asko jota erosi egin nahi du.

Kukutza gaztetxeari, Txileko ikasleei eta Greziari eskaini diezu liburuko azken hitza. Esperantza printza bat?

Neoliberalismoak esaten duena da nork bere arazoez arduratu behar duela, eta nik liburuan proposatzen dut kontrakoa. Kukutzan, Bilboko auzo batean, auzotasuna, bizitasuna eta elkartasuna sustatu zuen egitasmoa bertan behera bota zuten egun bakarrean interes pribatuen izenean. Ez zegoen beste arrazoirik. Beste kontsiderazio guztiak kanpoan utzi zituzten, eta halako irizpide bat ezartzen duzunean beste guztiaren gainetik, ezartzen duzu heteronomia autonomiaren gainetik.

 «Jardun publikoan ere defendatu behar dugu autonomo izateko beharra» ( Alvaro Hilario, Gara.2012-04-19)

Bilboko Kafe Antzokiak hartu zuen atzo, 2011ko Juan Zelaia saria eskuratu duen Eduardo Apodakaren «Norberaren autonomia krisian« (Pamiela) ikerketa lanaren aurkezpena. Gizarte psikologiaren ikuspuntutik idatzitako liburu honek norberaren autonomia eta garapenaren gaineko hausnarketa proposatzen du. Pamiela argitaletxeko Jose Angel Irigarayren iritziz, «pozgarria da egun puri-purian dauden gaiak» jorratzen dituen Upaingoa saila osatuz joatea.

Eduardo Apodaka (Deusto, 1965) Psikologia Sozialeko irakaslea da EHUn, 1999. urtetik. Bere jarduna ez ezik, liburua ere eremu horretan kokatu beharra dago. «Saiatu naiz, lehenengo eta behin, norberaren autonomia zer den azaltzen; hau da, nork bere burua eraiki, arautu edo gobernatu», esan zuen Apodakak lanaren edukinak aurkeztuz. «Askotan, norberaren autonomia hori besteengandik, harremanetatik ihes eginez lortu behar dugula eta nork bere baitan aurkitu behar duela esaten digute, baina, nire ustez, hori ez da egia. Liburuan kontrako ideia azaldu nahi izan dut: autonomia jendartean topatuko dugu, harremanetan, baita harreman horiek guztiak baldintzatzen dituzten makro egitura soziopolitikoetan ere», gaineratu zuen Eduardo Apodakak.

Eremu publikoak

Botereak kontrako tesiari eusten badio ere, Apodakaren ustetan eremu publikoak funtsezkoak dira norberaren autonomia eraikitzeko: «Autonomia defendatzeko, eremu horiek guztiak (harremanak eta abar) defendatu behar ditugu, baita eremu publikoan autonomo izateko beharra ere. Eremu publikoak, politika eta jardun publikoa defendatu behar ditugu, jardun publiko hori delako norberaren autonomiaren funtsa».

Egileak salaketa egin nahi izan du bere liburuaz: «Salatu nahi izan dut gizakiaren despolitizazioa, baita dagoen despolitizazio orokorra ere. Autonomia zera guztietatik ezabatu nahi izan dute: beste nonbait, beste norbaitek emango dizkigu gure burua gobernatzeko arauak». Horren harira, agertu zuen honen inguruan diren joerak: «Modernitatean autonomiaren gaineko jarrera bi daude: bata, subjektu gizabanako horren ingurukoa; bestea, heteronomia deitu ahal dugun indar horietatik ihes egiteko edo aurre egiteko nahia».

Gaurko harremanetan, gaurko munduan aurkitu nahi izan ditu autonomiaren aztarnak, eta aldi berean, honen guztiaren gaineko salaketa egin «autonomia horretan sinetsi egiten» duelako.

Juan Zelaia Saria

Pamielako Jose Angel Irigarayk adierazi zuen «saiakera laburrak eta erdi ezkututa dauden hainbat iritzi eta aburu era literario batean, liburu moduan plazaratzea» dutela helburu Juan Zelaiak Sariak eta lanok kaleratzen dituen Pamielako Upaingoa sailak. «Pozgarria da azken hamaika urte hauetan egungo munduan puri-purian dauden gaiak hizpide izan dituzten liburu sorta hau zelan osatzen den ikustea».

Joseba Intxausti Kulturaren Aldeko Euskal Fundazioaren ordezkariak, gaineratu zuenez, «ezagutza zabaltzerakoan euskara tresna izatea inportantea da eta Sariak berak bidea erraztu nahi du zeregin hauetan. Eskertzekoa da EHUtik gizartera salto egitea».

Related posts:

1. Literatur kanonak ‘izanarazten’ duenaz ohartzeko abisua (berria, 2012-04-18)
2. Zizek: «Zerotik hasi behar dugu». Jon Benito (Berria. 2011-04-08)
3. Kontraesanaren behar ideologikoa (Berria. 2011-05-29; Gara. 2011-06-02)

«Euskal subjektua» bi aukeratara murrizten dutela dio: «terrorista» edo «bitxikeria»

JUAN LUIS ZABALA – DONOSTIA - berria 2012-04-18

«Kanonaren gainean dituzun aukerak murritzak dira: izan zaitez terrorista arriskutsu ala bilaka zaitez txikikeria, bitxikeria eta berezikeria», irakurtzen da Ibai Atutxaren Kanonaren gaineko nazioaz (Utriusque Vasconiae) saiakeraren kontrazalean; kontrazal berak dioenez, «alternatiben bila» dabil liburua «lerro artean». Bernardo Atxagaren Ziutateaz (1976) eta Kirmen Uriberen Bilbao-New York-Bilbao (2008) nobelak aztertu ondoren iritsi da egilea liburuaren kontrazalean jasotako ondorio horretara. «Kanonaren zentro-zentroan» daudelako hautatu ditu bi egile horien lanak.

«Estatu nazio eta nazio identitate diskurtso hegemonikoen barne egitura» aztertzen eta «egitura subordinatzaile horien aurrean Itxaro Bordaren literaturak edo Hertzainak taldearen musikak ezar zezakeen erresistentzia diskurtsoa» aztertu zuen Ibai Atutxak (Galdakao, 1984) Tatxatuaren azpiko nazioaz saiakeran (Utriusque Vasconiae, 2010). Orain, berriz, Kanonaren gaineko nazioazsaiakeran, «estatu nazio eta nazio identitate hegemoniko subordinatzaile horiek, gu gainean ibiltzeko, zer lur ematen diguten aztertzen» saiatu da.

«Labur esanda, planteatzen dudana da nola literatura izanarazlea den, beste diskurtso guztiak bezala; literaturak izanarazi egiten gaitu», azaldu du Atutxak. Haren beste hitz batzuekin adierazita, planteatu duena da «gaur egungo kanon literarioak zer baldintza jartzen dizkigun eta zer aukera ematen dizkigun euskal nortasunaren harira».

Atxagaren Ziutateaz-etik «estatu nazio espainiarraren egitura irakurri ahal dela» erakusten du Atutxak liburuan. «Hor, azkenean, zuzenean iristen gara euskal terrorista subjektu gisa eraikitzen den diskurtsoetara», haren iritziz. «Hortik oso elkarrizketa interesgarria sortzen da eleberriaren eta diskurtso instituzionalaren artean. Estatu espainiarrak euskal terroristaren diskurtsoa sortzeko beharrizana duela ulertzen dugu. Behin, estatu nazioaren egitura ulertuta euskal literaturatik, eta azken finean literatura honek estatu nazioaren egitura errepikatzen badu, horrek eraman gaitzake pentsatzera ea zer izanarazten gaituen».

Kirmen Uriberen Bilbao-New-York-Bilbao «ia-ia irakurri gabe guztiz goratua eta kanonizatua izan den eleberria» da, Atutxak prentsako agerpenetan oinarrituta egin duen azterketaren arabera. «Horretarako, gaur egungo marketinerako oso interesgarriak diren etiketak erabiltzen dira: ‘errizomatikoa’, ‘likidoa’, ‘postmodernoa’».

Kontzeptu horiek «jarrera ahalik eta kritikoenez» hartu eta «benetan eleberrira eraman» dituenean, haiek ekarri beharko luketen iraultza —«ez soilik literarioa, baita ideologikoa ere»— guztiz «urtuta eta galduta» aurkitu du. «Bere azal hain postmoderno horren atzean, oso egitura akartonatuak erakusten ditu» Uriberen eleberriak, Atutxaren iritziz, «zurrunak, higiezinak, axiomatikoak, Erdi Arokoak bete-betean».

Egitura horiek «ondorio ideologikoak» dituzte, «izanarazleak», Atutxaren hitzetan. «Euskal identitatearen egitura guztiz subordinatzailea ematen du Bilbao-New York-Bilbao-k. Euskal identitatea Ziutateaz-ek ematen digun egituraren azpian jartzen du, Espainiako estatu nazioaren egituraren azpian». Horregatik dio Atutxak —liburuaren kontrazaleko testuarekin bat eginez—, bi alternatiba daudela «euskal subjektuarentzat» Bilbao-New York-Bilbao-n: «euskalduna izan ahalko da edo terrorista edo bitxikeria, berezikeria, kuriositate guztiz otzana».

Eztabaida kritikoa helburu

Utriusque Vasconiae argitaletxearen Kritika Literarioa saileko 20. liburua da Kanonaren gaineko nazioaz. Sail bereko 18. liburua, iaz argitaratua, Bitartean New York da, Jon Kortazarrek Kirmen Uriberen obra aztertuz osatua. Kortazarren ikuspegiarekin alderatuz gero, oso bestelakoa da Atutxarena. Bere saiakeran, «argudioekin» erantzun dio Atutxak Kortazarri, Ur Apalategi Utriusque Vasconiae argitaletxeko editorearen ustez, eta oso pozgarritzat du bi liburuak, horren ikuspegi ezberdin eta are kontrajarriak ematen dituztenak, sail berean argitaratu izana. «Sail hau abian jarri genuelarik, euskal letren baitan eztabaida kritikoa bultzatzea genuen helburu», azaldu du Apalategik. Bi hitzok dute «benetako zentzua», haren ustez: «Batetik, eztabaida dago; horretarako, batek ‘bai’ esan behar du eta besteak ‘ez’; eta ez da eztabaida faltsua, antzeztua edo inpostatua. Bestetik, eztabaida hori kritikoa dela ez dago dudarik».

Kanonaren gaineko nazioaz saiakera «eztabaida baten hasiera» izatea nahiko lukete hala Atutxa idazleak nola Apalategi editoreak.

Related posts:

1. Eduardo Apodaka: «Norberatasuna politizatu behar da» (berria. 2012-04-19)

Jacques-Alain Miller on France Culture

Jacques-Alain Miller on Reading a Symptom

Eric Laurent: Buenos Aires Lacaniano 2011-2012

Slavoj Zizek in Istanbul

Slavoj Zizek: The Situation is Catastrophic

Slavoj Zizek: Choosing our Fate

Slavoj Zizek: The Struggle for European Legacy

Alain Badiou – Is Communism the Answer to the Crisis?

Badiou’s play “Ahmed the Philosopher”

A.Badiou interviews Michel Foucault (1965)

S.Zizek – Recent Lectures and Videos

A.Badiou – Recent Lectures and Videos

J-L.Nancy – What the Arab peoples signify to us

S.Zizek – Neoliberalism is in Crisis

Adrian Dannatt in “Just William” (1976-77)

H.Hunt-Hendrix – Liturgy

E.Frantz – “Patients Belongings”

Alan Rowan – “The Psychoanalytic Act as Act and Orientation”

Archive: Actuality March

Related posts:

1. Lacanian Ink (ingelesez)
2. THE SYMPTOM 12

Orduan, zer egin daiteke, ez badago a priorizko irizpiderik (ez dagoenez) zer moral, balio, ohitura edo ekintza den egokiena zehazteko? Badirudi erlatibismoaren atzaparretan jausten garela. Eta hain zuzen, balioen ageriko erlatibismo horren aurrean, irizpide ziur eta absolutuetara ihes egiten dugu maiz. Politikari zein apaizek abilitate handia dute hori egiteko, hainbat irizpide absolutu erabiltzeko, alegia. Edozein ekintza politikoren zuzentasuna edo horren eza deliberatzeko irizpide absolutu erabilienak erlijiosoki santutuak dauden demokrazia¬ eta legea dira. Demokraziaren izenean sarraski handienak egin daitezke, legearen izenean injustizia handienak. Baina berdin dio, irizpideok tautologia baten bidez defendatzen dira: legea legea da. Beste irizpide absolutu bat, komunikabideek eraikitzen duten elkarrizketa ideal batetik eratortzen den kontsentsu famatua litzateke. Baina halako elkarrizketa markorik egon ez dago errealitatean, eta dagoenean, elkarrizketaren arauak, galderak eta erantzunak berak aldez aurretik erabakitzen ditu boterea duenak. XXI. mendeko beste irizpide ziurra giza eskubideak lirateke; hain zuzen, etikaren eta politikaren arteko gatazka irizpide moraletatik askatu (halakorik posible bada) eta irizpide juridikoetan zentratzeko sortu zirenak. Azken irizpide hori sorreratik izan da, hain zuzen, Estatu tiranikoaren aurkako tresna baliagarriena disidentzia mota guztientzako; era berean, ordea, gehiengoaren izenean egiten diren sarraskiak justifikatzeko tresna modura erabili dute estatuek. Bestela, pazifismo manikeoaren slogan absolutuak ere ezagunak ditugu, ekinbide politikoarekin zerikusirik ez duten predikuen arrosarioa. Irizpide absolutu guzti horiek, oraindik orain, etika eta politikaren arteko loturaren gatazka bide errazetik konpondu nahi dute, politika etika konkretu bati lotuz, nork bere moralari edo irizpide absolutuari.

Afera horren aurrean, Max Weberrek proposatu du arreta handirik jarri ez zaion irtenbide bat, Politik als beruf (“Politika, lanbide bokazio”) idatzi ezin zoragarriagoan. Politikariaren bokazioaz eta haren etikaz hausnarketa interesgarriak utzi zizkigun. Lehenik eta behin, bi etika bereizi zituen: batetik, konbentzimenduaren etika (printzipioen etika), eta bestetik, erantzukizunaren etika. Lehena absolutua litzateke: politikariak ez du pentsatzen, esaterako, lege bat aplikatzeko orduan momentu horretan politikoki egokia ala ezegokia ote den, ondorioak eta erreakzioak zein izango ote diren. Ondorioak kalkulatu gabe printzipioekin gidatzea eskatuko luke, beraz. Bigarren etika, aldiz, ondorioak kalkulatzen dituena da. Ekintzaren ondorioek printzipioek baino pisu handiagoa izango lukete. Bigarren etika horrek politikarako irizpide gisa eraginkortasuna izango luke. Ekinbide politikoak, funtsean, bigarren etika horrekin, efikaziaren irizpidearen bidez funtzionatzen du.

Maila batean bi etikak dira gatazkatsuak, bakoitza bere aldetik era zurrun batean planteatzen bada. Lehenarekin baino ez aritzea, Weberren hitzetan, arduragabekeria nabarmena litzateke ekinbide politikoan, duintasun ezaren etika bat (santuarentzat izan ezik, noski). Izan ere, etika horrek zera agintzen du: “«ez aurre egin gaizkiari indarrarekin», baina politikariarentzat balio duena kontrako agindua da: «gaizkiari indarrarekin aurre egin behar diozu, bestela haren garaipenaren erantzukizuna zurea izango da».” Printzipioen etika horrekin jokatzen duenak, hortaz, “ez du jasaten munduaren zentzugabetasun etikoa.” Bigarren etikaren arazoa, aldiz, ondorioak askotan kalkulaezinak izaten direla litzateke. Honela laburbiltzen ditu bi etiken esanahia Weberrek: “Sineste sendoaren etika baten arabera egindako ekintza baten ondorioak txarrak direnean, egin zuenak ez du haiekiko erantzukizunik sentitzen, munduari egozten dio erantzukizuna, gizakien ergelkeriari edo gizakiak halakoak egin dituen Jainkoaren borondateari. Aldiz, erantzukizunaren etikaren arabera jarduten duenak gizaki arruntaren akatsak kontuan hartzen ditu.” Weberren ustez, politikariak kontziente izan behar du erantzukizunaren etikaz, etika hori baita ekinbide politikoa arautzen duena. Izan ere, “politikan sartzen denak, hau da, boterea eta bortxa bitarteko bezala erabiltzeari baiezkoa ematen dionak, deabruarekin itun bat egin du, halako moduan non jadanik ez den egia haren jardueran onak ona baino ez duela ekartzen eta txarrak txarra, baizik sarri kontrakoa gertatzen dela. Hori ikusten ez duena haur bat da politikoki.” Izan ere, kontuan izan behar da politikak ekintzarako bitarteko espezifikoena boterea duela, eta horren atzean biolentzia dagoela. Beraz, printzipioen etika hori ezin da politikarekin nahastu.

Politikariak politikaren egitekoaz, “haren etorkizunaz eta hari dagokion erantzukizunaz arduratu behar duen etika bat” izanik, “iraganean izan diren erruei buruzko auzi argitu ezin eta hortaz politikoki antzuetan galdu egiten denean, kulpa politikoan erortzen da.” Hori egitea, hau da, arrazoi izateko «etika» baliatzea, Weberren ustez, gorrotagarria da. Horixe da, hain zuzen, gerra bat irabazten duenak (edo irabazi duela uste duenak) askotan egiten duena, “beti arrazoi izateko grina txar zikoitzari amore emanez, arrazoia bere alde zuelako garaitu duela nahi izaten du eta.” Euskal Herrian kirol nazional bihurtu da azken hori. Weberrek argi dauka, bide horretatik “behin gerra bukatu ondoren errudunak nortzuk ziren bilatzen hastea, atso zaharren kontua da; gizartearen egitura da gerra sortzen duena.” Gerra edo gatazka baten ondoren, gatazkatik bertatik atera behar diren ondorioei eta han jokoan zeuden interes material eta etorkizunerako erantzukizunari dagokien gaiei buruz mintzatu beharra dago. Hori ez den guztia egitea (gerran irabazle moralak, errudunak… bilatu nahi izatea), ez da duina, haren ustez.

Zer irakaspen atera dezakegu Weberren kritika eta proposamenetik? Politikariak erantzukizunaren kontzientzia eta etika izan behar du. Politikaren ekinbidearekin bat ez datorren konbentzimenduaren etika erlijiosoa predikatzen duen politikariak ez dauka bokazio politikorik. Soziologoak esango lukeen bezala, politikari horiek “hobe zuketen besterik gabe gizakitik gizakirako senidetasunaz arduratu izan balira eta beren egunoroko lanera jarri izan balira.” Hau da, hobe zuketen moja eta abade egin izan balira: politikariz mozorrotutako monaguillo gehiegi dago eta dagoeneko Euskal Herrian.

Related posts:

1. Elkarbizitza al da helburua? (Gara. 2012-02-12)
2. 500 urte estrategiarik gabe (Gara. 2012-03-11)
3. Traineru bakarra (Gara. 2012-03-22)